Індыя
З пляцоўкі Вікіпедыя.
| भारत गणराज्य
Рэспубліка Індыя |
||
| герб | сцяг | |
|---|---|---|
 |
 |
|
|
дэвіз: "Satyameva Jayate" |
||
| геаграфічнае месцазнаходжанне | ||
 |
||
| дата ўтварэння | ||
| дзяржаўная мова: | ||
| сталіца: | Нью-Дэлі | |
| прадстаўнік дзяржавы: | ||
| кіраўнік дзяржавы: | Працібха Паціл | |
| плошча: | 3,287,590 км² | |
| насельніцтва: | 1,103,371,000 2005 | |
| шчыльнасць насельніцтва: | 329 жых./км² | |
| грашовая адзінка: | Індыйская рупія | |
| часавы пояс: | ||
| гімн: | ||
| нумарныя знакі аўтамабіляў: | ||
| дамен у Інтэрнеце: | .in | |
| міжнародны тэлефонны код: | +91 | |
| карта | ||
 |
||
РЭСПУБЛІКА ІНДЫЯ, Індыя (хіндзі Бхарат; англ.: India) — дзяржава ў Паўднёвай Азіі на паўвостраве Індастан, у басейне Індыйскага акіяна. Сёмая краіна свету па плошчы і другая па колькасці насельніцтва. На поўначы тэрыторыя Індыі абмежавана Гімалаямі, на захадзе яе берагі абмываюцца водамі Аравійскага мора, на ўсходзе — Бенгальскага заліва. У склад Індыі ўваходзяць Лакадыўскія і Аміндыўскія астравы ў Аравійскім моры, Андаманскія і Нікабарскія астравы ў Бенгальскім заліве. Тэрыторыя – 3,29 млн. кв. км. Працягласць берагавой лініі перавышае 7 тыс. км, працягласць марскіх граніц — звыш 5,5 тыс. км, сухапутных — каля 15 тыс. км. Індыя гранічыць з Пакістанам і Афганістанам на паўночным захадзе (частка індыйскага штата Джаму і Кашмір, якая прымыкае да Афганістана находзіцца пад кантролем Пакістана), з Кітаем, Бутанам і Непалам на поўначы, з Бангладэш на паўночным усходзе, з М'янмай на ўсходзе; марскія граніцы ў Індыйскім акіяне з Мальдывамі, Шры-Ланкай (аддзеленыя Полкскім пралівам) і Інданезіяй. Афіцыйныя мовы – хіндзі, англійская. Грашовая адзінка – 1 рупія = 100 пайс (39 інд.рупій = 1 долару ЗША (май 2008)). Сталіца – Нью-Дэлі (больш 13 млн. чалавек).
Змест |
[правіць] Гісторыя
Індыйскі субкантынент — радзіма адной з самых першых цывілізацый чалавецтва — Індскай; рэгіён вякамі слынны сваім культурным і эканамічным багаццем. Насычанае духоўнае жыццё індыйцаў парадзіла чатыры ўплывовыя рэлігіі — індуізм, будызм, джайнізм і сікхізм, а распаўсюджанне ў першым тысячагоддзі н.э. ісламу, хрысціянства, зараастрызму, бахаізму і іншых рэлігій завяршыла фарміраванне поліканфесійнай карціны індыйскага грамадства. Паступова — з пачатку XVIII стагоддзя — намаганнямі Брытанскай Ост-Індскай кампаніі захопленая і далучаная ў пачатку XIX стагоддзя ў якасці калоніі да Вялікабрытаніі, Індыя адваёўвае незалежнасць ў 1947.
[правіць] Прырода
[правіць] Будова паверхні
Індыя размешчана ў межах трох буйных араграфічных абласцей: Гімалайскіх гор, Інда-Гангскай раўніны і пласкагор'я Дэкан на п-ве Індастан. Дэкан уяўляе сабой шырокі старажытны масіў сушы, складзены дакембрыйскімі крышталічнымі пародамі, пераважна гнейсами, гранітамі і сланцами. Значная частка паверхні перакрытая вулканічнай лавай, прычым найбольшая магутнасць лававага полага – на паўночным захадзе. Дэкан уваходзіў у склад старажытнага мацерыка Гандваны, які каля 200 млн. гадоў назад распаўся на некалькі блокаў. Паміж Дэканам і Гімалаямі распасціраецца шырокая Інда-Гангская раўніна.
[правіць] Клімат
Клімат Індыі субэкватарыяльны і трапічны, з працяглым перыядам мусон – сезонам дажджоў. Яскрава выяўленыя кантрасты ў размеркаванні цеплыні і вільгаці. У цэлым на клімат краіны вялікі ўплыў аказваюць мусоны. Вышынны фактар абумовіў халодны клімат высокіх гор на поўначы Індыі, тады як на нізкіх схілах гэтых гор і на плато пераважае ўмераны клімат. Курорты Паўночнай Індыі размешчаныя ў вышынным поясе ад 1500 да 2300 м, дзе ўмовы камфортныя на працягу ўсяго года.
У шматлікіх раёнах Індастана сярэднія тэмпературы паветра самога халоднага месяца – студзеня 18–24°C, а летніх месяцаў – 24–29°С. Аднак часта тэмпература днём падвышаецца да 32°С. На паўночных раўнінах, ад Заходняй Бенгаліі да мяжы з Пакістанам, улетку вельмі горача, і сярэднія тэмпературы ў Бенгаліі дасягаюць 29°С; яны паступова павышаюцца па меры руху на паўночны захад і ў траўні ў Дэлі дасягаюць 33°С. Сярэдняя летняя тэмпература ў Амрытсары (шт. Пенджаб) 34°С, у пусыні Тар ад 32°С да 38°С, сярэднія зімовыя тэмпературы там 7–16°С.
Гадавая сума ападкаў вагаецца ад менш чым 100 мм у пусыні Тар да 10770 мм на станцыі Чарапунджы ў гарах Кхасі, адным з самых вільготных месцаў на Зямлі. Цэнтральная Індыя атрымлівае ў сярэднім 650–1300 мм ападкаў у год.
Дажджы ў Індыю прыносіць з боку Індыйскага акіяна летні мусон, які ўзмацняецца ў пачатку чэрвеня на заходнім узбярэжжы і прыкладна ў сярэдзіне чэрвеня на ўсходнім узбярэжжы – у Бенгаліі. З лістапада па сакавік з боку сушы дзьме сухі паўночна ўсходні мусон. З ім звязаная прахладнае яснае надвор'е.
На аснове ўліку дадзеных аб тэрмічным рэжыме, ападках і вятрах каляндарны год у Індыі можна падзяліць на тры асноўных і два прамежкавых кліматычных сезону. У лістападзе – лютым, калі пануе паночна-ўсходні мусон, прахладна, сонечна і суха. У сакавіку тэмпература паступова павышаецца. З канца сакавіка па чэрвень доўжыцца гарачы сухі сезон. Да канца чэрвеня вільготнасць узрастае, і на раўнінах Індыі надвор'е становіцца невыносна гарачым і дажджлівым. З ліпеня да сярэдзіны верасня трымаецца вільготнае гарачае надвор'е; спякота трохі спадае, калі неба зацягнута аблокамі і льюць праліўныя дажджы, аднак у цэлым паўднёва-заходнія вятры спалучаюцца з высокімі тэмпературамі. Кастрычнік – пераходны час; вільготнасць паветра высокая з-за выпарэння з паверхні палёў, але дажджы спыняюцца.
[правіць] Глебы
Традыцыйна глебы Індыі падзяляюць на 4 тыпы: алювіяльныя на Інда-Гангскай раўніне; рэгуры, або «чорныя бавоўнавыя глебы», на лавах Дэкана; чырвоназёмы на большай частцы тэрыторыі Індастана; латэрытныя глебы на перыферыі паўвострава.
[правіць] Насельніцтва
Насельніцтва — 1,2 млрд. чалавек (ацэнка ААН на 2008), другая па колькасці насельніцтва краіна свету. Імклівы рост насельніцтва ў апошнія паўстагоддзя быў забяспечаны паляпшэннем медыцынскага абслугоўвання і павелічэннем вытворчасці прадуктаў харчавання ў выніку «зялёнай рэвалюцыі». Прырост — каля 1,9% у год. 72% насельніцтва пражывае ў сельскай мясцовасці, але доля гарадскога насельніцтва паступова павялічваецца, пераважна за кошт канцэнтрацыі ў вялікіх гарадах. У 2001 у Індыі было 35 гарадоў з насельніцтвам звыш 1 мільёна чалавек, у 2009 іх стала ўжо 45. Найбуйнейшыя гарады – Мумбаі (Бамбей) – больш 15 млн. чалавек (з прыгарадамі - звыш 21 млн. чалавек), Дэлі - каля 14 млн. чалавек (з прыгарадамі - 16 млн. чалавек), Калькута – больш 5 млн. чалавек (з прыгарадамі - 16 млн. чалавек), Чэнаі (Мадрас) – 4,6 млн. чалавек (з прыгарадамі - звыш 7 млн. чалавек), Бангалор – 5,3 млн. чалавек, Ахмедабад – каля 4 млн. чалавек, Хайдарабад – 3,7 млн. чалавек, Пуна - 3,5 млн. чалавек.
Індыя з'яўляецца найбольш разнастайнай (пасля Афрыканскага кантынента) у культурным, моўным, генетычным плане геаграфічнай еднасцю на планеце. Насельніцтва Індыі належыць да двух моўных сем'яў: інда-арыйскай (каля 74% насельніцтва) і дравідыйскай (каля 24%). Найбольшая колькасць носьбітаў — у хіндзі, афіцыйнай мовы краіны. Англійская мова выкарыстоўваецца ў дзелавых і адміністрацыйных мэтах і мае статус дапаможнай афіцыйнай мовы. Кожны штат і саюзная тэрыторыя маюць уласныя афіцыйныя мовы. Усяго 21 мова мае пэўны статус у Індыі ці яе частках. Насельніцтва гаворыць увогуле на 1652 дыялектах.
Звыш 800 млн. індыйцаў (80,5%) спавядаюць індуізм. Іншыя значныя рэлігійныя групы ў краіне — мусульмане (13,4%), хрысціяне (2,3%), сікхі (1,9%), будысты (0,8%), джайністы (0,4%). Племянныя вераванні ахопліваюць 8,1% насельніцтва. У Індыі пражывае трэцяя па колькасці ў свеце супольнасць мусульман (і першая па колькасці сярод краін, дзе мусульмане не складаюць большасць насельніцтва).
Узровень пісьменнасці – 64,8% (53,7% для жанчын і 75,3% для мужчын). Вышэйшы ўзровень пісьменнасці — у штаце Керала — 91%, ніжэйшы — у штаце Біхар — 47%. Сярэдняя працягласць жыцця – 62,5 гады. Палавая структура індыйскага грамадства — 944 жанчыны на 1000 мужчын. Сярэдні ўзрост 24,9 гадоў. Нараджальнасць — 22,01 нараджэнняў на 1000 чалавек у год.
[правіць] Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
У склад Індыі як федэратыўнай дзяржавы ўваходзяць 28 штатаў, Нацыянальная сталічная тэрыторыя Дзелі і шэсць саюзных тэрыторый. У кожным штаце дзейнічае свой заканадаўчы сход і ўрад.
Штаты:
|
|
Саюзныя тэрыторыі:
|
[правіць] Дзяржаўны лад
Індыя — федэратыўная рэспубліка. Канстытуцыя (уступіла ў сілу ў 1950) вызначае Індыю як суверэнную, сацыялістычную, секулярную, дэмакратычную рэспубліку.
Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт (Пратыбха Дэвсінгх Патыл, прыведзеная да прысягі 25 ліпеня 2007), які выбіраецца на пяцігадовы тэрмін калегіяй выбаршчыкаў, што складаецца з усіх выбарных членаў парламента і заканадаўчых сходаў штатаў. Прэзідэнт надзелены шырокімі паўнамоцтвамі: прызначае прэм'ер-міністра, іншых членаў урада, членаў Вярхоўнага суда; можа распускаць ніжнюю палату парламента, выдаваць у перыяд паміж парламенцкімі сесіямі надзвычайныя ўказы, абвяшчаць надзвычайнае становішча; з'яўляецца вярхоўным галоўнакамандуючым узброенымі сіламі.
Парламент — вышэйшы орган заканадаўчай улады, складаецца з дзвюх палат: верхняй — Савета штатаў (англ.: Council of States, хіндзі: Rajya Sabha) і ніжняй — Народнай палаты (англ.: House of People, хіндзі: Lok Sabha). У Савеце штатаў 250 членаў (12 прызначаюцца прэзідэнтам, астатнія выбіраюцца заканадаўчымі сходамі штатаў і тэрыторый на аснове прапарцыянальнага прадстаўніцтва), тэрмін паўнамоцтваў 6 год, кожныя 2 гады Савет штатаў абнаўляецца на 1/3. У Народнай палаце 545 дэпутатаў, якія выбіраюцца на пяць год прамым усеагульным тайным галасаваннем па мажарытарнай сістэме.
Выканаўчая ўлада складаецца з прэзідэнта, віцэ-прэзідэнта і урада — Савета міністраў, на практыцы засяроджаная ў руках прэм'ер-міністра, якім, як правіла, становіцца лідэр парламенцкай фракцыі партыі, якая карыстаецца падтрымкай большасці дэпутатаў у Народнай палаце. Члены ўрада павінны быць членамі любой з палат парламента. Фактычна, урад фарміруе партыя ці кааліцыя, якая займае большасць месцаў ніжняй палаты парламента. У індыйскай палітычнай сістэме выканаўчая ўлада падпарадкавана заканадаўчай, прэм'ер-міністр і Савет міністраў адказныя перад ніжняй палатай парламента. Пасля перамогі на выбарах у ніжнюю палату парламента ў красавіку—маі 2004. Індыйскі нацыянальны кангрэс (ІНК) з саюзнікамі па Аб'яднаным прагрэсіўным альянсе (АПА, апроч ІНК у яго ўваходзяць яшчэ 15 палітычных партый) сфарміраваў новы ўрад, які падтрымліваюць левыя партыі. Прэм'ер-міністрам краіны стаў колішні міністр фінансаў Манмахан Сінгх. Урад прыняў “агульную праграму—мінімум” эканамічнага і сацыяльнага развіцця краіны на бліжэйшыя пяць гадоў.
Судовая сістэма складаецца з Вярхоўнага суда (які з'яўляецца таксама органам канстытуцыйнага нагляду), вышэйшых судоў штатаў і судоў ніжэйшых інстанцый у акругах.
Кожны штат мае заканадаўчы сход, які складаецца з губернатара і адной ці двух палат, што выбіраюцца насельніцтвам на пяць год. Губернатар прызначаецца прэзідэнтам на пяць год і з'яўляецца кіраўніком выканаўчай улады штата. Выкананне паўнамоцтваў губернатара ажыццяўляецца ўрадам штата — Саветам міністраў, які складаецца з галоўнага міністра і міністраў. Урады фарміруюцца таксама ў дзвюх саюзных тэрыторыях — Пандышэры і Нацыянальнай сталічнай тэрыторыі Дэлі. У астатніх пяці саюзных тэрыторыях кіруюць прызначаныя цэнтрам адміністратары — галоўныя камісары.
Усе штаты і саюзныя тэрыторыі падзяляюцца на акругі. Цэнтральнай уладай у акругі прызначаюцца чыноўнікі — камісары ці калектары, у вёсках — старасты. Выбарныя органы ў акругах — акружныя саветы, у гарадах — муніцыпальныя саветы, у вёсках — панчаяты.
[правіць] Унутраная палітыка
З часу атрымання Індыяй незалежнасці, яе федэральны ўрад часцей за ўсё фарміраваўся Індыйскім нацыянальным кангрэсам (ІНК). У палітычным жыцці штатаў дамініравалі некалькі вялікіх агульнанацыянальных партый, у т.л. ІНК, Бхаратыя джаната парты, Камуністычная партыя Індыі і некаторыя рэгіянальныя партыі. З 1950 па 1990 за выключэннем двух кароткіх перарываў парламенцкая большасць належала ІНК. На кароткі час да ўлады прыходзілі Джаната парты і вялікая кааліцыя Левага фронту і Нацыянальнага фронту.
У 1990-я федэральны ўрад фарміравалі шматлікія кааліцыі з кароткай працягласцю існавання. Толькі ў 1998 Бхаратыя джаната парты здолела стварыць з некалькімі рэгіянальнымі партыямі адносна трывалую структуру Нацыянальны дэмакратычны альянс і стаць першай партыяй пасля ІНК, якая ўтрымалася ва ўладзе поўны пяцігадовы тэрмін. У 2004 ІНК выйграў парламенцкія выбары і разам з Аб'яднаным прагрэсіўным альянсам сфарміраваў урад, які падтрымліваюць левыя партыі і апазіцыйныя Бхаратыя джаната парты сілы.
Індыйскі нацыянальны кангрэс (ІНК) – адна з найболей уплывовых партый краіны. ІНК быў створаны ў 1885 і стаў вядучай палітычнай сілай у барацьбе за незалежнасць. Традыцыйна абапіраецца на шырокую сацыяльную базу. Вышэйшы орган партыі – з'езд.
На ўсеагульных парламенцкіх выбарах у красавіку--маі 2004 года ўзначаленая ІНК кааліцыя здолела атрымаць перамогу і сфарміраваць урад. Старшыня партыі (2008) – Соня Гандзі (удава Раджыва Гандзі).
Бхаратыя джаната парти (БДП) – асноўная апазіцыйная партыя. Створана ў 1980 групай членаў былой Бхаратыя джан сангх. БДП – кадравая партыя з адладжанай арганізацыйнай структурай, якая карыстаецца ўплывам у цэлым шэрагу індыйскіх штатаў. У маі 1996 упершыню сфарміравала ўрад, які не атрымаў тады вотуму даверу. З сакавіка 1998 па май 2004 узначальвала ўрадавую кааліцыю Нацыянальны дэмакратычны альянс. Старшыня БДП (2008) – Раджнатх Сінгх.
Існуе значная колькасць рэгіянальных партый рознай сацыяльнай арыентацыі. Да найбуйнейшых адносяцца АІАДМК і ДМК (штат Тамілнад), “Шырымані акалі дал” (штат Панджаб), “Тэлугу дэсам парты” (штат Андхра-Прадэш), “Шыў сена” (штат Махараштра), Нацыянальная канферэнцыя (штат Джаму і Кашмір).
Левы рух прадстаўлены, галоўным чын, двума кампартыямі – Камуністычнай партыяй Індыі (КПІ), створанай у 1925, і КПІ (марксісцкай), якая выйшла з яе шэрагаў у выніку расколу ў 1964. Маючы значаныя рознагалоссі, яны выступаюць з агульных пазіцый па большасці важных унутрыпалітычных пытанняў. Колькасць КПІ – каля 445 тыс. членаў, КПІ(м) – звыш 450 тыс. членаў. Кампартыі захоўваюць найболей моцныя пазіцыі ў Заходняй Бенгаліі, Керале і Трыпуры.
Індыйскі нацыянальны кангрэс прафсаюзаў (ІНКП) дзейнічае пад кіраўніцтвам ІНК; Усеіндыйскі кангрэс прафсаюзаў (УКП) працуе пад кіраўніцтвам КПІ; Саюз індыйскіх працоўных находзіцца пад уплывам “Джаната дал”; Цэнтр індыйскіх прафсаюзаў (ЦІП) кантралюецца КПІ(м); Кангрэс аб'яднаных прафсаюзаў арыентуецца на шэраг левых партый і арганізацый; Саюз працоўных Індыі – на БДП.
З грамадскіх арганізацый вылучаюцца: Нацыянальная федэрацыя індыйскіх жанчын, Усеіндыйская жаночая канферэнцыя, Усеіндыйская дэмакратычная федэрацыя жанчын, Кангрэсіцкі жаночы камітэт, Індыйскі моладзевы кангрэс і Нацыянальны саюз студэнтаў Індыі находзяцца пад уплывам ІНК; Усеіндыйская федэрацыя моладзі, Усеіндыйская федэрацыя студэнтаў – КПІ; Дэмакратычная федэрацыя моладзі Індыі, Федэрацыя студэнтаў Індыі – КПІ(м).
[правіць] Знешняя палітыка
Ад самага пачатку незалежнага існавання Індыя праводзіць актыўную знешнюю палітыку. У 1950-х краіна падтрымала антыкаланіяльную барацьбу азіяцкіх і афрыканскіх народаў (па сёняшні дзень усе краіны-члены Афрыканскага Саюза лічацца саюзнікамі Індыі), выступіла адным з заснавальнікаў Руху недалучэння. З 1960-х, асабліва пасля Інда-пакістанскай вайны 1965, Індыя пайшла па шляху ўмацавання сувязей з Савецкім Саюзам і аслаблення адносін з ЗША і цвёрда прытрымлівалася гэтай палітыкі да самага знікнення СССР.
Індыя мае добрасуседскія адносіны з Бутанам і Непалам; імкнецца іграць ролю рэгіянальнага гегемона (ваенная дапамога ўрадам Бангладэш, Шры-Ланкі, Мальдываў). Адносіны з Кітаем, ніжняй кропкай якіх была Інда-кітайская вайна 1962, з канца 1990-х паступова мяняюцца ў лепшы бок: у 2003 Індыя прызнала Тыбет часткай Кітая, а Кітай у 2004 прызнаў Сікім часткай Індыі. Разам з тым аналітыкамі разглядаеца верагоднасць хуткага пераносу асноўнага цяжару геапалітычнага саперніцтва Індыі і Кітая на Цэнтральную Азію.
Традыцыйна складанымі — з першых дзён існавання абедзвюх краін — застаюцца адносіны з Пакістанам. Нявырашаная спрэчка за кантроль над Кашмірам неаднаразова прыводзіла да ваенных сутыкненняў, апошні раз — у 1999, ужо ў якасці краін, якія валодаюць ядзернай зброяй (ядзерныя выпрабаванні Індыі і Пакістана, 1998). З 2001 двухбаковыя адносіны маюць выразную тэндэнцыю да паляпшэння.
У апошнія гады Індыя настойліва развівае знешнепалітычныя і знешнеэканамічныя сувязі з Еўрапейскім Саюзам, ЗША, краінамі Азіі, Афрыкі і Лацінскай Амерыкі. З постсавецкіх краін найбольш развітыя адносіны Індыя мае з Расіяй і Таджыкістанам.
Індыя адной з першых прызнала незалежнасць Беларусі — дыпламатычныя адносіны ўстаноўлены 17 красавіка 1992. Ужо 14 мая 1992 у Мінску было адкрыта пасольства Індыі, у 1998 у Дэлі — пасольства Беларусі. Прэзідэнт Беларусі двойчы наведваў Індыю з афіцыйнымі візітамі, падчас апошняга — у красавіку 2007 — у Нью-Дэлі была падпісана сумесная дэкларацыя, якая адлюстроўвае высокі ўзровень узаемаразумення паміж дзвюма краінамі ў палітычнай сферы і вызначае асноўныя накірункі супрацоўніцтва. Высокія бакі таксама дамовіліся павысіць аб'ём гандлёвага абароту з цяперашніх амаль 200 млн. да 500 млн. долараў у 2010.
[правіць] Эканоміка
Індыя у 2007 12-я эканоміка свету (4-я — паводле пакупной здольнасці), у 2008 у першай дзесятцы краін свету па аб'ёме прамысловай вытворчасці, дзякуючы імкліваму росту ў апошняе дзесяцігоддзе. За гады незалежнасці краіне атрымалася істотна прасунуцца наперад па шляху эканамічнага развіцця. Была створаная магутная індустрыяльная база і назапашаны навукова-тэхнічны патэнцыял, які адпавядае ў шэрагу абласцей перадавому сусветнаму ўзроўню. Хаця ўзровень жыцця насельніцтва рэзка вырас у параўнанні з сярэдзінай мінулага стагоддзя, краіна працягвае барацьбу з галечай, непісьменнасцю, экалагічнай дэградацыяй.
Фінансавы год – з 1 красавіка па 31 сакавіка.
Аб'ём ВУП за 2006/2007 фін.г. у бягучых цэнах склаў 1,16 трлн. дол. ЗША, аб'ём ВУП на душу насельніцтва – каля 1000 дол. Прырост ВУП у 2006/2007 фін.г. – 9,4% (2005/2006 фін.г. – 9%).
У структуры ВУП у 2006/2007 фін.г. доля сельскагаспадарчага сектара – 18,5%, удзельная вага галін інфраструктуры і сферы паслуг – 61,8%, прамысловасці – 19,7%. Інфляцыя - 5,9%. Знешні доўг – 155 млрд. дол. ЗША. Залатавалютныя рэзервы – больш 247 млрд. дол. ЗША (па стане на верасень 2007). Прамыя замежныя інвестыцыі – 23 млрд. дол., партфельныя – 7 млрд. дол. ЗША.
У 2006/2007 фін.г. знешнегандлёвае абарачэнне Індыі дасягнула 305,9 млрд. дол. ЗША, экспарт – 124,6 млрд. дол. ЗША, імпарт – 181,3 млрд. дол. ЗША. Доля Індыі ў сусветным знешнегандлёвым абарачэнні – меней 1%. Асноўныя артыкулы індыйскага экспарту – сельскагаспадарчая і прамысловая сыравіна, харчовыя і тэкстыльныя тавары, каштоўныя камяні і вырабы з іх, машыны і абсталяванне, праграмнае забеспячэнне. Найбуйнейшымі гандлёвымі партнёрамі Індыі з'яўляюцца ЗША, Кітай і Еўрасаюз.
У гандлі з Беларуссю з індыйскага боку пераважаюць фармацэўтычныя прэпараты, прадукцыя і сыравіна для лёгкай прамысловасці, хімікаты, фарбы, пігменты, чай, кава, рыс. Асноўныя артыкулы беларускага экспарту ў Індыю: транспартныя сродкі, машыны, абсталяванне, інструменты, спажывецкія тавары доўгатэрміновага карыстання, інтэгральныя мікрасхемы, хімікаты, угнаенні, чорныя металы, гумовыя вырабы. Значнае месца ў двухбаковым таваразвароце займае абмен тэхналогіямі.
[правіць] Узброеныя сілы
Трэція па колькасці ў свеце (пасля КНР і ЗША) і другія ў Азіі — 1400 тыс. чалавек. Сухапутныя войскі — 1100 тыс. чалавек; ВПС — 128 тыс. чалавек (45 эскадрыляў баявых самалётаў); ВМС — 56 тыс. чалавек (85 баявых караблёў). Вярхоўны галоўнакамандуючы — прэзідэнт Індыі.
Індыя падтрымлівае ваенна-тэхнічнае супрацоўніцтва з Расіяй, Ізраілем і Францыяй, ад якіх паступае большасць узбраенняў для індыйскіх узброеных сіл. Каб зменшыць залежнасць ад крытычнага імпарту Індыя развівае распрацоўкі балістычных ракет, баявых самалётаў і танкаў.
Індыя з'яўляецца ядзернай дзяржавай пасля выпрабаванняў 1974 і 1998, прытрымліваецца ядзернай палітыкі «непрымянення першымі».
[правіць] Культура
Індыйская культура вызначаецца высокай ступенню сінкрэтычнасці і культурнага плюралізму. Традыцыйнае індыйскае грамадства характарызуецца строгай сацыяльнай іерархічнасцю. Індыйская каставая сістэма абазначае сацыяльную стратыфікацыю і сацыяльныя абмежаванні, паводле якіх сацыяльныя класы фарміруюцца з тысяч эндагамных радавых груп, што называюцца джатамі ці кастамі.
У Індыі зарэгістравана каля 28 тыс. газет і іншых перыядычных выданняў агульным тыражом да 80 млн. асобнікаў на 95 мовах. Найбольшы тыраж у прэсы на мовах хіндзі (15 млн. асобн.) і англійскай (12 млн. асобн.).
У краіне штодня выходзіць каля 2 тыс. газет з агульным тыражом больш 30 млн. асобн. Асноўныя выданні кантралююцца нацыянальнымі манаполіямі. Найболей вядомымі газетнымі кампаніямі з'яўляюцца: група “Таймс оф Індыя” (англійскі тыраж – 850 тыс.асобн., сямейства Ашока Джайна), “Індыан экспрэс” (540 тыс. асобн., група Гаенкі), “Хінду” (500 тыс. асобн., сямейства Кастуры), “Хіндустан таймс” (430 тыс. асобн., сямейства Дж.Д.Бірлы).
Найбуйнейшыя інфармацыйныя агенцтвы - "Прэс траст оф Індыя" (ПТІ), "Юнайтэд ньюс оф Індыя" (ЮНІ) і "Індыя прэс эйдженсі" (ІПА).
Усеіндыйскае радыё і тэлебачанне кантралююцца дзяржавай.
[правіць] У Сеціве
