Сімфонія

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці

Сімфо́нія (ад па-грэчаску: συμφονία — «сугучча») — твор для аркестра, які складаецца з некалькіх частак, найбуйнейшая музычная форма сярод канцэртнай аркестравай музыкі.

Класічная будова[правіць | правіць зыходнік]

Звычайна класічная сімфонія (як і саната) складаецца з чатырох частак. Першая частка ў хуткім тэмпе, пішацца ў санатнай форме; другая, у павольным, пішацца ў форме рандо, радзей у форме санаты ці варыяцыі; трэцяя — скерца ці менуэт — у трохчасткавай форме, чацвёртая частка, таксама ў хуткім тэмпе — у санатнай форме або ў вялікай форме рандо. Калі першая частка напісаная ва ўмераным тэмпе, то за ёй наадварот, можа ісці хуткая другая частка і павольная трэцяя частка (напрыклад, як ў дзявятай сімфоніі Бетховена).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Заснавальнікам класічнай мадэлі сімфоніі лічыцца Франц Іозеф Гайдн. У класічнай сімфоніі толькі першая і апошняя часткі маюць аднолькавую танальнасць, а сярэднія пішуцца ў танальнасці, якія з'яўляюцца роднаснымі галоўнай, па якой і вызначаецца танальнасць ўсех сімфоній. Выбітныя прадстаўнікі класічнай сімфоніі — Вольфганг Амадэй Моцарт і Людвіг ван Бетховен.

Рамантычная сімфонія стала спалучэннем класічнай формы з рамантычнай экспрэсіяй і уплывам песень на характар тэматыкі. Развіваецца таксама тэндэнцыя праграмнасці. З'яўляюцца лейтматывам. Галоўнай тэндэнцыяй рамантызму з'яўлялася разнастайнасць формы, складу аркестра і шчыльнасці гучання.

Пачынаючы з другой паловы XIX стагоддзя і, асабліва ў XX стагоддзі строгія формы сімфоніі сталі разбурацца. Стала неабавязковым чатырохчастковасць: сімфоніі могуць утрымліваць ад адной (напр. сімфоніі В. Сільвестрава), да адзінаццаці (14-я Сімфонія Д. Шастаковіча). Неабавязковай становіцца выкарыстанне санатнай формы. Пасля 9-й сімфоніі Л. Бетховена кампазітары сталі ўводзіць у сімфоніі вакальныя партыі. Аднак пастаяннай застаецца маштабнасць і змястоўнасць музычнага матэрыялу.

Вядомыя аўтары сімфоній[правіць | правіць зыходнік]

Франц Іозеф Гайдн 104 сімфоніі
Вольфганг Амадэй Моцарт 41 (68) сімфоній
Людвіг ван Бетховен 9 сімфоній
Франц Шуберт 9 сімфоній
Роберт Шуман 4 сімфоніі
Фелікс Мендэльсон 5 сімфоній
Гектар Берліёз некалькі праграмных сімфоній
Антанін Дворжак 9 сімфоній
Іаганес Брамс 4 сімфоніі
Пётр Чайкоўскі 6 сімфоній (а таксама сімфонія «Манфрэд»)
Антон Брукнер 10 сімфоній
Густаў Малер 10 сімфоній
Караль Шыманоўскі 4 сімфоніі
Ян Сібеліус 7 сімфоній
Сяргей Рахманінаў 3 сімфоніі
Ігар Стравінскі 5 сімфоній
Сяргей Пракоф'еў 7 сімфоній
Дзмітрый Шастаковіч 15 сімфоній (таксама некалькі камерных сімфоній)
Барыс Лятошынскі 5 сімфоній
Чарлз Айвз 4 сімфоніі
Вітальд Лютаслаўскі 4 сімфоніі
Альфрэд Шнітке 9 сімфоній
Гія Канчэлі* — 7 сімфоній
Кшыштаф Пендэрэцкі* — 7 сімфоній
Валянцін Сільвестраў* — 7 сімфоній

* — Жывыя кампазітары, якія могуць павялічыць колькасць напісаных імі сімфоній.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Вонкавыя спасылкі[правіць | правіць зыходнік]