Цыпрыян Каміль Норвід

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Цыпрыян Каміль Норвід
па-польску: Cyprian Kamil Norwid
Norwid Cyprian Kamil.jpg
Дата нараджэння:

24 верасня 1821
Сцяг Царства Польскага (1815 — 1915) Ляскова-Глухы, каля Варшавы, Расійская імперыя

Дата смерці:

23 мая 1883
Сцяг Францыі Парыж, Францыя

Жанр:

рамантызм, парнасізм

Подпіс:

Подпіс

Творы ў Вікікрыніцах.


Цыпрыян Каміль Норвід (польск.: Cyprian Kamil Norwid; 24 верасня 1821, Ляскова-Глухы, каля Варшавы — 23 мая 1883, Парыж) — польскі паэт, драматург, празаік, жывапісец, эсэіст, скульптар і філосаф.

Пераважную частку жыцця правёў за мяжой, пераважна ў Парыжу, дзе жыў бедна, з выпадковых заробкаў. Творчасць Норвіда, цяжкая да разумення яго сучаснікамі, была незапатрабавана да самай яго смерці.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Маладосць[правіць | правіць зыходнік]

Цыпрыян Норвід нарадзіўся ў матчыным маёнтку Ляскова-Глухы, Мазавецкага ваяводства.

Бацька Цяпрыяна — Ян (1784–1835), маці, Людвіка (1798–1825), была ягонай трэцяй жонкай. Рана асірацелы паэт з 1825 года выхоўваўся ў прабабкі Хіларыі Сабескай з роду Буйнаў (сам Норвід падкрэсліваў, што па кудзелі яго продкам быў кароль Ян III Сабескі[1]).

1830 год і Лістападаўскае паўстанне Норвіды правялі ў Варшаве. Разам з братам Людвікам Цыпрыян вучыўся ў варшаўскай гімназіі, але кінуў навуку, не скончыўшы 5 класу, і паступіў у прыватную мастацкую школу. Браў прыватныя заняткі малюнку ў мастака Яна Клеменса Мінасовіча.

Падарожжы па Еўропе і першае наведванне Парыжу[правіць | правіць зыходнік]

У 1842 годзе Норвід легальна выехаў у Дрэздэн, афіцыйна — для ўдасканалення ў скульптурным мастацтве, і застаўся ў эміграцыі. Жыў у Венецыі і Фларэнцыі, у 1844 годзе пасяліўся ў Рыме. У Берліне наведваў лекцыі ва ўніверсітэце і сходы польскіх эмігрантаў. У 1846 годзе быў арыштаваны і высланы з Прусіі. Жыў у Бруселі, потым у Рыме, дзе пазнаёміўся з Адамам Міцкевічам і Зыгмунтам Красінскім.

У 1849—1852 гадах жыў у Парыжы, пазнаёміўся з Юльюшам Славацкім і Фрыдэрыкам Шапенам, таксама з Іванам Тургеневым і Аляксандрам Герцэнам. Жыў у галечы, пакутаваў ад неразумення крытыкамі і непаразуменняў з блізкімі людзьмі. Паступова губляў зрок і слых.

Рукапіс верша Норвіда «Фартэпіяна Шапена»

Эміграцыя ў ЗША[правіць | правіць зыходнік]

Пры садзейнічанні Уладзіслава Замойскага ў лістападзе 1852 года выехаў у ЗША. У 1853 годзе ўладкаваўся ў майстэрню графіка ў Нью-Ёрку. Калі даведаўся аб пачатку Крымскай вайны, вырашыў вярнуцца ў Еўропу.

Вяртанне да Парыжу[правіць | правіць зыходнік]

Вярнуўся ўлетку 1854 года ў Лондан, зарабляў на жыццё дэкаратыўна-прыкладным мастацтвам, дзякуючы гэтаму здолеў вярнуцца ў Парыж, дзе апублікаваў некалькі твораў. З лютага 1877 года жыў у польскім дабрачынным прытулку на ўскраіне Парыжу Іўры, дзе і памёр. Прах паэта быў перанесены ў агульную магілу невядомых польскіх вандроўнікаў на могілках Манмарансі.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Норвід у 1861

Аўтар навел («Ad leones!» (1883), «Stygmat» (1883) і інш.), паэм, драм. Сярод лепшых твораў Норвіда — паэтычны цыкл «Vade-mecum» (1865—1866), філасофская паэма «A Dorio ad Phrygium» (1871), трагедыі «За кулісамі» (1865—1866), «Клеапатра і Цэзар» (Kleopatra i Cezar, 1870—1872), «Пярсцёнак велікасвецкай дамы» (Pierścień Wielkiej Damy, czyli Ex-machina Durejko, 1872), цыклы прозы «Czarne kwiaty» (1856), «Białe kwiaty» (1856) і «Milczenie».

Пры жыцці была апублікавана малая частка яго паэзіі і прозы (шмат са спадчыны згублена). Прызнанне атрымаў пасмяротна, галоўным чынам пасля таго, як польскі крытык Зянон Пшасмыцкі «адкрыў» яго ў 1904 годзе і пачаў публікаваць творы і артыкулы пра творчасць Норвіда. Норвіда сталі лічыць адным з буйнейшых польскіх паэтаў нароўні з Міцкевічам і Юльюшам Славацкім, ставілі вышэй за Зыгмунта Красінскага.

Поўны збор твораў выйшаў у адзінаццаці тамах (Варшава, 1971—1976).

Пераклады на беларускую[правіць | правіць зыходнік]

  • Ідзі за мною : лірыка / Цыпрыян Норвід; пер. з польск., [прадм. і заўв. Алега Мінкіна; маст. С. В. Чарановіч]. — Мінск : «Мастацкая літаратура», 1993.

Таксама творы Норвіда на беларускую перакладаў Васіль Сёмуха.

Зноскі

  1. Marcin Król, Konserwatyści a niepodległość, Warszawa 1985, s. 160.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]