Ёэнсу
| Горад | |||||
| Ёэнсу | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| фінск.: Joensuu | |||||
 | |||||
|
|||||
| 62°36′00″ пн. ш. 29°45′50″ у. д.HGЯO | |||||
| Краіна |
 Фінляндыя |
||||
| Ляні | Усходняя Фінляндыя | ||||
| Правінцыя | Паўночная Карэлія | ||||
| Унутраны падзел | 30 раёнаў | ||||
| Глава гарады | Кары Кар'ялайнен | ||||
| Гісторыя і геаграфія | |||||
| Заснаваны | 1848 | ||||
| Плошча | 2 751,07 (абшчына, уключаючы плошчу воднай паверхні) км² | ||||
| Тып клімату | субарктычны кантынентальны клімат (Dfc)[d] | ||||
| Часавы пояс | UTC+2, летам UTC+3 | ||||
| Насельніцтва | |||||
| Насельніцтва | 75 244 чалавек (2015) | ||||
| Шчыльнасць | 31,13 чал./км² | ||||
| Канфесійны склад | лютэране, праваслаўныя | ||||
| Афіцыйная мова | фінская мова[1][2] | ||||
| Лічбавыя ідэнтыфікатары | |||||
| Паштовыя індэксы | 801xx, 802xx | ||||
|
|
|||||
|
jns.fi (фін.)(руск.)(шведск.)(англ.) |
|||||
  Ёэнсу |
|||||
![Герб[d]](/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Joensuu.vaakuna.svg)
Ёэнсу (фінск.: Joensuu — «Вусце ракі») — горад і абшчына на ўсходзе Фінляндыі, размешчаны ў вусці ракі Піеліс'ёкі і на беразе возера Пюхяселькя — самым паўночным з азёр сістэмы Сайма. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі Паўночная Карэлія з насельніцтвам больш за 75 тыс. жыхароў (12 па гэтым паказчыку горад Фінляндыі) (2015). Горад з'яўляецца буйным цэнтрам вышэйшай адукацыі (15 тысяч студэнтаў) і гандлёва-транспартным вузлом. У горадзе развіта пластмасавая і металургічная прамысловасць (Abloy), машынабудаванне (John Deere), друкарскія паслугі (Punamusta), харчовая прамысловасць (Valio), энергетыка (Fortum) і распрацоўкі ў сферы інфармацыйных тэхналогій.
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]Горад быў заснаваны ў 1848 годзе расійскім імператарам Мікалаем I у вусці ракі Піеліс'ёкі. У XIX стагоддзі Ёэнсу з'яўляўся прамысловым і гандлёвым горадам. У 1860 годзе горад атрымаў права на гандаль, у сувязі з чым абмежаванні прамысловай дзейнасці былі скасаваны і мясцовыя лесапільныя заводы пачалі расці і квітнець. У пасёлку Утра ўзнік цэнтр шкляной прамысловасці, прычым 11 % яго насельніцтва складалі замежнікі, у пасёлку існавала шведскамоўная школа. У 1856 годзе быў пабудаваны Сайменскі канал, які істотна палепшыў умовы воднага транспартавання. Дзякуючы яму актыўна развіваўся гандаль паміж Паўночнай Карэліяй, Санкт-Пецярбургам і Цэнтральнай Еўропай.
У канцы 1870-х гадоў, дзякуючы пабудаваным на рацэ Піеліс'ёкі каналам, істотна пашырыліся магчымасці суднаходства і сплаву. Рака Піеліс'ёкі стала важным маршрутам для лесасплаву і забяспечвала лесапільныя заводы і лесагаспадарчую прамысловасць Фінляндыі сыравінай. Да пачатку XX стагоддзя Ёэнсу стаў адным з найбуйнейшых унутраных портаў Фінляндыі.
На працягу апошніх дзесяцігоддзяў невялікі, у значнай меры сельскагаспадарчы і лесапрамысловы горад ператварыўся ў ажыўлены цэнтр рэгіёна Паўночнай Карэліі. У 1954 годзе колькасць насельніцтва Ёэнсу склала 24 тысячы чалавек. Пачынаючы з 1960-х гадоў паскорыўся эканамічны рост Фінляндыі. Адначасова з гэтым пачаўся працэс урбанізацыі. У 1960-х колькасць насельніцтва Ёэнсу павялічылася на 28 % і да 1970 склала 36 тысяч чалавек. У 1960-я гады Паўночнай Карэліі быў нададзены статус самастойнага адміністрацыйнага рэгіёна, і горад Ёэнсу стаў яго сталіцай. У 1970-х гадах у горадзе было праведзена мноства рэформ у сацыяльнай сферы[3].
У 1969 годзе ў Ёэнсу быў заснаваны ўніверсітэт. Дзейнасць універсітэта і сёння адыгрывае важную ролю ў жыцці горада. У наш час універсітэт складаецца з васьмі факультэтаў і дзевяці самастойных падраздзяленняў, а колькасць студэнтаў складае каля 8 тысяч чалавек. Актыўнае міжнароднае супрацоўніцтва ў галіне навукі, прамысловасці і гандлю дае карысць усяму рэгіёну[4].
З ростам горада ў склад Ёэнсу ўваходзілі суседнія паселішчы. Так у 1954 годзе была далучана камуна Піелісенсу (фінск.: Pielisensuu), а 1 студзеня 2005 года ў склад горада ўвайшлі камуны Кііхтэлюсваара (фінск.: Kiihtelysvaara) і Туўпаваара (фінск.: Tuupovaara).
У пачатку 2009 года ў склад Ёэнсу былі ўключаны два суседнія муніцыпалітэты — Эна (фінск.: Eno) і Пюхяселькя (фінск.: Pyhäselkä). У выніку гэтага зліцця колькасць насельніцтва Ёэнсу дасягнула значэнні каля 72 тысяч чалавек.
Навучальныя ўстановы
[правіць | правіць зыходнік]Клімат
[правіць | правіць зыходнік]| Клімат Ёэнсу | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Паказчык | Сту | Лют | Сак | Кра | Май | Чэр | Ліп | Жні | Вер | Кас | Ліс | Сне | Год |
| Сярэдні максімум, °C | −8,2 | −7,2 | −1,3 | 4,9 | 13,5 | 19,0 | 21,0 | 18,3 | 12,1 | 5,7 | −0,5 | −5,2 | 6,0 |
| Сярэдняя тэмпература, °C | −11,6 | −10,7 | −5,4 | 0,7 | 8,3 | 14,2 | 16,4 | 14,0 | 8,6 | 3,2 | −2,7 | −8,2 | 2,2 |
| Сярэдні мінімум, °C | −15,4 | −15 | −10,1 | −3,4 | 2,6 | 8,8 | 11,3 | 9,7 | 4,9 | 0,4 | −5,5 | −12,1 | −2 |
| Норма ападкаў, мм | 37 | 29 | 32 | 35 | 36 | 61 | 75 | 84 | 65 | 59 | 54 | 45 | 612 |
| Крыніца: World Climate | |||||||||||||
Насельніцтва
[правіць | правіць зыходнік]
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Гарады-пабрацімы
[правіць | правіць зыходнік]
Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
[правіць | правіць зыходнік]- Рольф Неванліна, фінскі матэматык
Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ http://www.stat.fi/meta/luokitukset/kunta/001-2012/luokitusavain_ks.html
- ↑ Kuntien ja kielisuhdeluokituksen 2024 välinen luokitusavain, Klassificeringsnyckeln mellan kommuner och språklig indelning år 2024, The correspondence table between municipalities and language distribution in 2024 — Statistics Finland, 2024.
- ↑ Гісторыя Ёэнсу на афіцыйным сайце горада Архівавана 29 кастрычніка 2007.
- ↑ Агульныя звесткі пра ўніверсітэт на сайце Універсітэта Ёэнсу Архівавана 27 красавіка 2006.
- ↑ а б в г д е ё ж з і к л м н о п р с т Kaupunkien ja kuntien lukumäärät ja väestötiedot — Association of Finnish Municipalities. Праверана 15 лютага 2019.
- ↑ Population structure — ISSN 1797-5379; 1797-5387; 1797-5395
- ↑ Population growth biggest in nearly 70 years — Statistics Finland.
- ↑ Finland's preliminary population figure was 5,608,218 at the end of February 2024 — Statistics Finland.
- ↑ а б в г д е JOENSUUN YSTÄVYYSKAUPUNGIT Праверана 13 кастрычніка 2020.
- ↑ http://www.ivilnius.lt/pazink/apie-vilniu/miestai-partneriai
- ↑ http://www.linkoping.se/Om-kommunen/Utveckling-och-samverkan/Internationellt-samarbete/Vanorter/
- ↑ http://www.petrozavodsk-mo.ru/en/self/relations/view.htm?id=10202743@cmsArticle
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]
На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ёэнсу- Афіцыйны сайт горада (фін.) (руск.) (шведск.) (англ.)
