Розніца паміж версіямі "Ліст"

Jump to navigation Jump to search
7 049 байтаў дададзена ,  4 гады таму
няма тлумачэння праўкі
{{іншыя значэнні}}
[[Выява:LeafLisc 1 weblipy.jpg|thumb|Ліст [[ліпа|ліпы]]]]
'''Ліст''' (''збор.'' '''лісце''') — у [[Батаніка|батаніцы]] вонкавы вегетатыўны орган [[расліны|раслін]], які выконвае функцыі [[фотасінтэз]]у, а таксама выпарэння вады[[Транспірацыя|транспірацыі]] і газаабмену.
[[Выява:Autumn leaves in Kharkov.jpg|thumb|Восеньскае лісце]]
'''Ліст''' (''збор.'' '''лісце''') — у [[Батаніка|батаніцы]] вонкавы вегетатыўны орган [[расліны]], які выконвае функцыі [[фотасінтэз]]у, а таксама выпарэння вады і газаабмену.
 
Адзін з асноўных органаў вышэйшых раслін, займае бакавое становішча па восі парастка. Як правіла, мае пласціністую структуру, каб даць [[клетка]]м, якія змяшчаюць спецыялізаваны [[Біялагічныя пігменты|пігмент]] [[хларафіл]] у [[хларапласт]]ах, атрымаць доступ да сонечнага [[святло]]святла. Ліст таксама з'яўляецца органам [[Дыханне|дыхання]], [[Выпарэнне|выпарэння]] і [[Гутацыя|гутацыі]] (вылучэннівыдзялення кропель вады) расліны. Лісце можа затрымліваць у сабе ваду і пажыўныя рэчывы, а ў некаторых раслін выконваюць і іншыя функцыі.
 
== Марфалогія лісця ==
Форма ліста — характэрная адзнака [[від, біялогія|віду]] і адлюстроўвае прыстасаванасць да пэўных экалагічных умоў — вільготнасці, асвятлення і інш. У тыповым выпадку ліст складаецца з чатырох асноўных частак: ліставой пласцінкі, чаранка, прылісткаў і асновы. Абавязковыя часткі ліста — аснова і ліставая пласцінка. Чаранкі і прылісткі ёсць не ва ўсіх раслін.
 
Аснова — гэта тая частка ліста, пры дапамозе якой ён прымацаваны да сцябла. У некаторых раслін ([[злакі]], [[асокі]]) аснова ліста расшыраная. Яна ахоплівае вузел накшталт трубкі. Такія лісты называюцца похвеннымі.
 
Лісты, у якіх да агульнага чаранка прымацаваны некалькі ліставых пласцінак, называюцца складанымі. Пры гэтым ліставыя пласцінкі прымацаваны да агульнага чаранка або сваімі чаранкамі, або асновамі ліставых пласцінак. Калі лісцікі прымацаваны да верхавіны агульнага чаранка, лісты называюцца пальчатаскладанымі ([[лубін]], [[конскі каштан]]). Калі лісцікі прымацаваны па ўсёй даўжыні па абодва бакі чаранка, лісты называюцца перыстаскладанымі ([[гарох]],[[ружа]], [[рабіна]]). Трайчастаскладаны ліст фарміруецца з трох лісцікаў, прымацаваных да верхавіны агульнага чаранка ([[суніцы]], [[канюшына]]). Форма пласцінак простых лістоў і лісцікаў складаных лістоў можа быць рознай.
 
Памеры лістоў пераважна 3—10 см, але бываюць да 20 м (некаторыя [[пальмы]]). Часам лісты відазмяняюцца ў калючкі, вусікі, лускавінкі або рэдукуюцца.
 
== Анатомія лісця ==
[[Выява:Leaf anatomy ru.svg|thumb|right|300px|Будова ліставай пласцінкі. Паказаны палісадная (зверху, шчыльна спакаваныя клеткі) і губчатая (знізу, рыхла размешчаныя клеткі) часці мезафіла, размешчаныя паміж верхнім і ніжнім эпідэрмальнымі пластаміслаямі]]
Зверху і знізу ліст пакрыты эпідэрмай з кутыкулай, часам з разнастайнымі валаскамі. Пад эпідэрмай знаходзіцца некалькі слаёў зялёнай тканкі (хларэнхімы), дзе адбываюцца асноўныя фізіялагічныя працэсы — [[фотасінтэз]] і дыханне раслін. Праводзячыя пучкі праходзяць па жылках ліста: па драўніне (ксілеме) ад каранёў паступае вада і раствораныя ў ёй пажыўныя рэчывы, па лубе (флаэме) у іншыя органы адцякаюць прадукты фотасінтэзу.
Як правіла, ліст складаецца з наступных тканак:
 
* '''Эпідэрміс''' — пласт [[Клетка|клетак]], якія абараняе ад шкоднага ўздзеяння асяроддзя і залішняга выпарэння вады. Часта па-над эпідэрмісам ліст пакрыты ахоўным пластом воскападобнага паходжання ([[Кутыкула|кутыкулай]]).
Унутраная будова ліста забяспечвае выкананне характэрных для яго функцый — фотасінтэзу, выпарэння вады, газаабмену. Як бы ні адрозніваліся лісты, усе яны пабудаваны з чатырох тыпаў тканак. Гэта фотасінтэзуючая парэнхіма, покрыўная, праводзячая і механічная тканкі.
* '''Мезафіл''', ці '''парэнхіма''' — унутраная [[хларафіл]]аносная тканка, якая выконвае асноўную функцыю — фотасінтэз.
 
* '''Сетка жылак''', утвораных праводзячымі пучкамі, якія складаюцца з сасудаў і сітападобных трубак, для перамяшчэння [[Вада|вады]], раствораных [[Соль|соляў]], [[Цукры, вугляводы|цукроў]] і механічных элементаў.
Звонку ліставая пласцінка пакрыта эпідэрмісам, які захоўваецца на лісце на працягу ўсяго яго жыцця. Эпідэрміс — вонкавы слой [[Клетка|клетак]], які засцерагае ўнутраныя тканкі ліста ад высыхання і пашкоджання, а таксама забяспечвае газаабмен і выпарэнне вады лістамі. Звонку эпідэрміс часта пакрыты слоем воскападобных рэчываў, якія ўтвараюць [[Кутыкула|кутыкулу]]. Звычайна (хоць і не заўсёды) клеткі эпідэрмісу не маюць хларапластаў. Яны не перашкаджаюць пранікненню святла ў глыб ліставой пласцінкі.
* '''Вусцейкі''' — спецыяльны комплексы клетак, размешчаныя, галоўным чынам, на ніжняй паверхні лісця; праз іх паходзіць выпарэнне вады і [[газаабмен]].
 
Сувязь тканак ліста са знешнім асяроддзем адбываецца праз размешчаныя ў эпідэрмісе вусцейкі. Вусцейка ўтворана дзвюма замыкальнымі [[клетка]]мі, у якіх ёсць [[хларапласты]]. Паміж замыкальнымі клеткамі знаходзіцца буйны міжклетнік — вусцейкавая шчыліна. Праз вусцейкі ў ліст паступае паветра, а выходзяць пары вады, кісларод і вуглякіслы газ. Дзякуючы складаным фізіялагічным працэсам, якія адбываюцца ў замыкальных клетках вусцейкаў, і асаблівасцям будовы іх клетачных сценак, вусцейкавая шчыліна можа звужацца і пашырацца. Так расліна аўтаматычна рэгулюе выпарэнне вады і газаабмен. У раслін, якія рассяляюцца на сушы і маюць плоскія лісты, вусцейкі размешчаны галоўным чынам на ніжнім баку ліста. У водных раслін з лістамі, якія плаваюць на вадзе, вусцейкі знаходзяцца на верхнім баку ліста. У многіх сухапутных раслін, у якіх лісты асвятляюцца раўнамерна, вусцейкі размешчаны на абодвух баках ліста.
 
Пад эпідэрмісам знаходзіцца мякаць ліста. Яна ўтворана фотасінтэзуючай парэнхімай, у клетках якой знаходзяцца [[хларапласты]] і адбываецца [[фотасінтэз]]. Часцей за ўсё ў лістах прысутнічаюць дзве разнавіднасці парэнхімы: слупкаватая і губчатая. Слупкаватая парэнхіма размяшчаецца адразу пад верхнім эпідэрмісам. Яе клеткі маюць прадаўгаватую форму. Пад слупкаватай парэнхімай знаходзіцца губчатая. Яна ўтворана клеткамі акруглай формы, паміж якімі ёсць буйныя міжклетнікі, запоўненыя паветрам. У клетках слупкаватай парэнхімы ўтрымліваецца значна больш [[хларафіл]]у, чым у клетках губчатай. Таму ў іх фотасінтэз адбываецца найбольш інтэнсіўна. У губчатай парэнхіме фотасінтэз менш інтэнсіўны, але актыўна ідзе газаабмен з навакольным асяроддзем.
 
У парэнхіме размешчана сістэма жылак ліста. Іх аснова — праводзячыя [[тканкі]]. Ксілема і флаэма пры гэтым размяшчаюцца побач адна з адной і ўтвараюць праводзячыя пучкі. Ксілема ў праводзячых пучках заўсёды арыентавана ў бок верхняй, а флаэма — у бок ніжняй паверхні ліста. У лісце, як у сцябле і корані, па сасудах ксілемы перамяшчаецца вада з растворанымі ў ёй рэчывамі. Па сітападобных трубках адбываецца адток арганічных рэчываў, якія сінтэзуюцца ў лістах. Буйныя жылкі ліста амаль заўсёды акружаны валокнамі, якія надаюць праводзячым пучкам трываласць. Жылкі ўтвараюць у лісце бесперапынную праводзячую сістэму, якая цесна звязана з праводзячай сістэмай сцябла, складаюцца з сасудаў і сітападобных трубак, для перамяшчэння [[Вада|вады]], раствораных [[Соль|соляў]], [[Цукры, вугляводы|цукраў]] і механічных элементаў.
 
== Лістапад ==
[[Выява:Autumn leaves in Kharkov.jpg|thumb|ВосеньскаеАпалае лісце]]
Працяг жыцця лістоў — ад некалькіх месяцаў да некалькіх гадоў (напр., у [[лаўр]]а 3—4, у [[елка Шрэнка|елкі Шрэнка]] да 30 гадоў). Лістапад бывае паступовым ці амаль апначасовым.
 
Лістапад — гэта масавае ападанне лістоў у дрэў і кустоў на працягу кароткага прамежку часу. Гэта прыстасаванне раслін да перанясення неспрыяльных умоў
 
Перад лістападам пажыўныя рэчывы, якія ўтварыліся ў лістах, перамяшчаюцца да зімуючых пупышак. Так ідзе падрыхтоўка пупышак да зімовага перыяду і веснавога распускання.
 
== Літаратура ==

Навігацыя