Кварц

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Кварц
Quartz Brésil.jpg
Крышталь кварца
Формула SiO2
Сінгонія трыганальная
Колер Карычневы, бясколерны, фіялетавы, шэры, жоўты
Колер рысы Белая
Бляск Шкляны, у суцэльных масах часам тлусты
Цвёрдасць 7
Спайнасць недасканалая
Злом ракавісты
Шчыльнасць 2,6—2,65 г/см³
Паказчык пераламлення 1,544

Кварц (ням.: Quarz) — прыродны і штучны мінерал, адзін з самых распаўсюджаных у зямной кары, пародаўтваральны мінерал большасці магматычных і метамарфічных парод. Хімічная формула: SiO2.

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Шчыльнасць кварцу 2,6—2,65 г/см³, тэмпература плаўлення прыблізна 1470 °C[1]. Цвёрдасць 7 адзінак па шкале Моаса. Кварц хімічна ўстойлівы, празрысты да ультрафіялетавага і часткова інфрачырвонага выпраменьвання, валодае нелінейнымі аптычнымі і электронна-аптычнымі ўласцівасцямі.

Крышталі нарослыя або ўрослыя, часта ўтвараюць зросткі-друзы. Трапляюцца зерні, агрэгаты і суцэльныя масы. Крышталі маюць форму шасціграннай прызмы, увемчанай з аднаго або абодвух канцоў шасці- ці трохграннай пірамідай. У напрамку да вяршыні крышталь звужваецца. Грані прызм пакрыты папярочнай штрыхоўкай.

Крышталічныя мадыфікацыі: трыганальная (α-кварц, устойлівы ніжэй 573°С) і гексаганальная (β-кварц, устойлівы вышэй 573°С).

Колер разнастайны: бясколерны кварц — горны крышталь, фіялетавы — аметыст, дымчаты — раўхтапаз, чорны — марыён, залацісты — цытрын і інш. Бляск шкляны. Крохкі. Мае моцныя п'езаэлектрычныя ўласцівасці.

Распаўсюджванне ў прыродзе[правіць | правіць зыходнік]

Паходжанне пераважна эндагеннае. Свабоднае ўтрыманне кварцу ў зямной кары каля 12 %. Уваходзіць у склад іншых мінералаў у выглядзе сумесяў і сілікатаў. На Беларусі шматлікія радовішчы кварцавых пяскоў.

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Кварцавыя пяскі і кварцыты выкарыстоўваюцца ў керамічнай і шкляной прамысловасці, монакрышталі кварцу — для вырабу п'езаэлектрычных прылад, лінзаў ультрафіялетавай оптыкі, прызмаў спектрометраў, кварцавага шкла і інш. Афарбаваныя разнавіднасці кварцу выкарыстоўваюцца ў ювелірнай справе.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 279. — 982 с. — 100 000 экз.(руск.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Бардон У. Кварц // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн., 1999. ISBN 985-11-0144-3.
  • Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987. — 109, [2] c.
  • Физический энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Ред. кол. Д. М. Алексеев, А. М. Бонч-Бруевич, А. С. Боровик и др — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 279. — 982 с. — 100 000 экз.(руск.) 

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]