Лейб Найдус

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Лейб Найдус
Leyb Naydus.jpg
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні: Лейб Найдус
Дата нараджэння: 6 лістапада 1890(1890-11-06)
Месца нараджэння: Гродна
Дата смерці: 23.12.1918, Гродна
Месца смерці: Гродна
Пахаванне:
Грамадзянства: Расійская імперыя
Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці: аўтар, паэт, пісьменнік
Кірунак: паэзія
Мова твораў: ідыш
Дэбют: 1907 у выданні "Роман Цайтунг"
klesmer-musik.de/ergets_shtil.htm


Лейб На́йдус (6 лістапада 1890 (паводле іншых звестак, 6 кастрычніка 1890), Гродна23 снежня 1918, Гродна[1]) — яўрэйскі паэт, перакладчык.

Жыццё i творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Паходзіў з інтэлігентнай яўрэйскай сям'і Ісака і Рахілі Найдусаў. Ведаў некалькі моў, пісаў на ідышы, па-беларуску, па-польску і па-руску. Дзяцінства правёў у Кусціне. Скончыўшы ў Гродна пачатковую школу, у 1891 паехаў навучацца ў камерцыйнае вучылішча ў Радаме. Адтуль перавёўся ў Беластоцкае рэальнае вучылішча. У 1905 яго выключылі за ўдзел у рэвалюцыйным руху і за сацыялістычныя погляды. Пасля навучаўся ў Ковенскім вучылішчы, адкуль яго таксама і па той жа прычыне выключылі ў 1907. У 19081911 вучыўся ў Віленскай сярэдняй рэальнай школе.

Першы свой верш на рускай мове апублікаваў у часопісе «Полевое панно», на ідышы — у 1907 у варшаўскай газеце «Роман Цайтунг». У 1915 выйшаў першы яго зборнік «Лірыка». У сваіх вершах звяртаўся да яўрэйскай культуры. Сярод найбольш значных яго твораў — паэма «Зямля абуджаецца» (Di erd dervakht). Перакладаў з французскай і рускай моў на ідыш (у тым ліку Бадлера, Верлена, Растана, Мюсэ, Гейнэ, Гётэ, Шэлі, Пушкіна, Лермантава).

Крытык Якаў Глатштэйн пісаў, што паэтычная дыкцыя вершаў на ідышы да Найдуса «была ў пялюшках»[2]. Паводле даследчыкаў І. Піваварчыка і С. Тарасавай, эстэтычныя густы пісьменніка «фарміравала не гарадское яўрэйскае асяроддзе, тыповае для "рысы аседласці", а прырода гродзенскага краю, у якой паэта вабіла яе незвычайнасць і загадкавасць»[1].

У канцы 1918 паэт захварэў на дыфтэрыю, уратаваць яго не ўдалося. Найдус быў пахаваны на Новых яўрэйскіх могілках. У 1960-х савецкія ўлады Гродна знеслі могілкі, знішчылі пахаванні, у тым ліку і магілу Найдуса з помнікам у выглядзе анёла. У 1963 на месцы могілак быў адчынены стадыён «Чырвонае знамя».

У 20022003 гг. гарадскія ўлады правялі рэканструкцыю стадыёна, падчас якой грунт з могілак разам з астанкамі людзей быў развезены на падсыпку вуліц і іншыя гаспадарчыя патрэбы па ўсім горадзе.

Зборнікі[правіць | правіць зыходнік]

  • Lirik (Лірыка), 1915
  • Dos buch fun poemes (Кніга вершаў)
  • Litwisze arabeskn (Літоўскія арабескі)
  • Rusishe dikhtung (Руская паэзія), Варшава 1926
  • Intime nigunim (Інтымныя напевы), Гродна 1918
  • Di flejt fun Pan (Флейта Пана), 1918

Памяць[правіць | правіць зыходнік]

У 1920-я гады ў Варшаве быў створаны Камітэт і Фонд паэта. Іх намаганнямі ў Гродна да 10-годдзя смерці паэта яго імем названа вуліца Пясчаная, якая захавалася дагэтуль (вуліца Найдуса знаходзіцца ў самым цэнтры горада)[1], а ў 19271928 у Варшаве выдадзеныя пяць тамоў яго паэтычных твораў: «Кніга вершаў», «Лірыка», «Літоўскія арабескі», «Свет Парнаса», «Расійская паэзія».

У 1938 у зборніку «Lider» былі апублікаваныя вершы для дзяцей, у 1958 у Буэнас-Айрэсе выйшлі выбраныя творы; паводле гродзенскай літаратуразнаўцы Алы Петрушкевіч, яны былі перавыдадзены ў 1972[2]. На беларускую мову частку твораў пераклаў Максім Танк.

Імем паэта ў 1990-х гадах было названа яўрэйскае культурна-асветніцкае таварыства Гродна. 26 кастрычніка 2018 у Гродна адбылася паэтычна-музычная вечарына памяці Лейба Найдуса[3]. А. Петрушкевіч згадвала, што «на габрэйскіх могілках у Парыжы Гарадзенскім зямляцтвам пастаўлены помнік, на цокалі якога высечаны барэльеф паэта», а ў 1995 «на габрэйскіх могілках у Варшаве на сымбалічнай магіле таксама паўстаў помнік паэту»[2].

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]