Лейб Найдус

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Лейб Найдус
Lejb Najdus.jpg
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні Лейб Найдус
Дата нараджэння 6 лістапада 1890(1890-11-06)
Месца нараджэння
Дата смерці 23 ліпеня 1918(1918-07-23) (27 гадоў)
Месца смерці
Пахаванне
Грамадзянства Расійская імперыя
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці аўтар, паэт, пісьменнік
Кірунак паэзія
Мова твораў ідыш
Дэбют 1907 у выданні "Роман Цайтунг"
Подпіс Leyb Naydus signature.svg
klesmer-musik.de/ergets_…
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Лейб На́йдус (6 лістапада 1890 (або 6 кастрычніка 1890), Гродна — 23 снежня 1918, Гродна[1]) — яўрэйскі паэт, перакладчык.

Жыццё i творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў сям'я прадпрымальніка Ісака і Рахілі Найдусаў. Ведаў некалькі моў, пісаў на ідышы, беларускай, польскай і рускай. Дзяцінства правёў у Кусціне[pl] (за 23 км ад Гродна, цяпер у Польшчы). Скончыў у Гродна пачатковую школу, з 1901 года вучыўся ў камерцыйным вучылішчы ў Радаме, адтуль перавёўся ў Беластоцкае рэальнае вучылішча, але ў 1905 годзе выключаны за ўдзел у рэвалюцыйным руху і за сацыялістычныя погляды. Пасля навучаўся ў Ковенскім вучылішчы, адкуль яго выключылі ў 1907 годзе праз тую ж прычыну. У 1908—1911 гадах вучыўся ў Віленскай сярэдняй рэальнай школе.

Першыя вершы на рускай мове апублікаваў у часопісе «Полевое панно», на ідышы — у 1907 годзе ў варшаўскай газеце «Роман Цайтунг». У 1915 годзе выйшаў першы зборнік «Лірыка». У вершах звяртаўся да яўрэйскай культуры. Сярод найбольш значных твораў — паэма «Зямля абуджаецца» (Di erd dervakht). Перакладаў з французскай і рускай на ідыш (у тым ліку Бадлера, Верлена, Растана, Мюсэ, Гейнэ, Гётэ, Шэлі, Пушкіна, Лермантава).

Крытык Якаў Глатштэйн пісаў, што паэтычная дыкцыя вершаў на ідышы да Найдуса «была ў пялюшках»[2]. Паводле даследчыкаў І. Піваварчыка і С. Тарасавай, эстэтычныя густы пісьменніка «фарміравала не гарадское яўрэйскае асяроддзе, тыповае для „рысы аседласці“, а прырода гродзенскага краю, у якой паэта вабіла яе незвычайнасць і загадкавасць»[1].

У снежні 1918 года паэт захварэў на дыфтэрыю, уратаваць яго не здолелі. У пахавальнай працэсіі бралі ўдзел тысячы прыхільнікаў[3]. Найдуса пахавалі на Новых яўрэйскіх могілках. У 1960-х гадах савецкія ўлады Гродна знеслі могілкі, знішчылі пахаванні, у тым ліку і магілу Найдуса з помнікам у выглядзе анёла. У 1963 годзе на месцы могілак быў адкрыты стадыён «Чырвонае знамя».

У 2002—2003 гадах гарадскія ўлады правялі рэканструкцыю стадыёна, падчас якой грунт з рэшткамі пахаваных развезлі на падсыпку вуліц і іншыя гаспадарчыя патрэбы па горадзе.

Зборнікі[правіць | правіць зыходнік]

  • Lirik (Лірыка), 1915
  • Dos buch fun poemes (Кніга вершаў)
  • Litwisze arabeskn (Літоўскія арабескі)
  • Rusishe dikhtung (Руская паэзія), Варшава 1926
  • Intime nigunim (Інтымныя напевы), Гродна 1918
  • Di flejt fun Pan (Флейта Пана), 1918

Памяць[правіць | правіць зыходнік]

У 1920-я гады ў Варшаве створаны Камітэт і Фонд паэта. Іх намаганнямі ў Гродна да 10-годдзя смерці паэта яго імем названа вуліца Пясчаная ў цяперашнім цэнтры горада, якая захавалася дагэтуль[4], а ў 1927—1928 гадах у Варшаве выдадзены пяць тамоў яго паэтычных твораў: «Кніга вершаў», «Лірыка», «Літоўскія арабескі», «Свет Парнаса», «Расійская паэзія».

У 1938 годзе ў зборніку «Lider» апублікаваны вершы для дзяцей, у 1958 годзе ў Буэнас-Айрэсе выйшлі выбраныя творы; паводле гродзенскай літаратуразнаўцы Алы Петрушкевіч, яны былі перавыдадзены ў 1972 годзе[2]. На беларускую мову частку твораў пераклаў Максім Танк.

Імем паэта ў 1990-х гадах было названа яўрэйскае культурна-асветніцкае таварыства Гродна[3]. 26 кастрычніка 2018 года ў Гродна адбылася паэтычна-музычная вечарына памяці Лейба Найдуса[5]. А. Петрушкевіч згадвала, што «на габрэйскіх могілках у Парыжы Гарадзенскім зямляцтвам пастаўлены помнік, на цокалі якога высечаны барэльеф паэта», а ў 1995 годзе «на габрэйскіх могілках у Варшаве на сымбалічнай магіле таксама паўстаў помнік паэту»[2].

Ў 2021 у г. Гродна выдадзена кніга: «Я сэрцам сонца п'ю нектар». Лейб Найдуса. Да 130-годдзя з дня нараджэння гарадзенскага паэта ». Аснову кнігі склалі ўпершыню апублікаваныя ўспаміны пляменніцы паэта, Алены Найдус, у якіх яна з пачуццём распавядае пра яго і пра жыццё невялікі правінцыі недалёка ад Гродна, дзе нарадзіўся і вырас паэт. У кнігу ўключаны пераклады вершаў Лейба Найдуса, аўтарскія артыкулы. Кніга трохмоўная: на рускай, беларускай, польскай мовах.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]