Новы Двор (Свіслацкі раён)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аграгарадок
Новы Двор
Дер.Новый Двор.jpg
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Насельніцтва
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 1513
Аўтамабільны код
4
Новы Двор на карце Беларусі ±
Новы Двор (Свіслацкі раён) (Беларусь)
Новы Двор (Свіслацкі раён)
Новы Двор (Свіслацкі раён) (Гродзенская вобласць)
Новы Двор (Свіслацкі раён)

Но́вы Двор[1] (трансліт.: Novy Dvor, руск.: Новый Двор) — аграгарадок у Свіслацкім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Мядзянка. Адміністрацыйны цэнтр Навадворскага сельсавета. Насельніцтва 924 чал. (2003).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Першы пісьмовы ўспамін пра Новы Двор датуецца 1409, калі ён знаходзіўся ў валоданні вялікага князя Вітаўта. Паселішча значыцца на мапах 1508, 1613 і 1654. У 1551 праз мястэчка з Кракава ў Вільню праходзіў пахавальны картэж з целам Барбары Радзівіл.

У Трынаццацігадовую вайну (16541667) Новы Двор спалілі шведскія войскі. У пачатку снежня 1655 непадалёк тутэйшая шляхта атрымала перамогу над маскоўскімі захопнікамі. Прыкладна ў другой палове XVII ст. мястэчка атрымала Магдэбургскае права і герб, пацверджаныя каралямі і вялікімі князямі Янам Казімірам (3 жніўня 1661), Міхалам Карыбутам Вішнявецкім (20 сакавіка 1670), Янам Сабескім, (20 студзеня 1679), Аўгустам Моцным (28 лістапада 1718) і Аўгустам Сасам (14 лістапада 1744).

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Новы Двор апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Ваўкавыскім павеце Гродзенскай губерні. Станам на 1833 у мястэчку было 90 драўляных будынкаў, дзейнічала царква. З 1860 існавала царкоўна-прыходская школа. У 1862 адкрылася аднакласае народнае вучылішча, у 1900 — двухкласае народнае вучылішча (у 1905 навучаліся 89 хлопчыкаў і 16 дзяўчынак).

13 мая 1863 каля Новага Двору адбылася сутычка расійскіх карных войскаў і 40 казакаў з паўстанцамі. Захаваліся імёны сялян з мястэчка Новы Двор, удзельнікаў нацыянальна-вызваленчага паўстання (18631864), якіх пазней рэпрэсавалі ўлады Расійскай імперыі. Сярод іх значацца Франц Ярашэвіч, Восіп Грушэўскі, Франц Раманоўскі, Антон Грушэўскі, Максім Завістоўскі, Фёдар Кулік, Станіслаў Грушэўскі і Міхал Ганчарэвіч[2]. 17 верасня 1867 у Новым Двары асвяцілі новую царкву-мураўёўку. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 271 двор, праваслаўная царква, сінагога, народнае вучылішча, збожжавы магазін, крама дробнага тавару, 2 млыны, 2 піцейныя дамы.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Новы Двор апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства.

У 1939 Новы Двор увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 2003 тут было 416 двароў.

Насельніцтва[правіць | правіць зыходнік]

  • XIX стагоддзе: 1829 — 399 чал., у тым ліку 18 іўдзеяў[3]; 1830 — 216 муж., з іх шляхты 2, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 18, мяшчан-хрысціян і сялян 195[4]; 1833 — 409 чал. (206 муж. і 203 жан.); 1837 — 714 чал., у тым ліку 49 іўдзеяў; 1886 — 1183 чал. (563 муж. і 620 жан.), у тым ліку 100 іўдзеяў[5]; 1897 — 1481 чал.
  • XX стагоддзе: 1901 — 1,2 тыс. чал.; 1905 — 1,4 тыс. чал.[6]; 1912 — 1573 чал.; 1921 — 646 чал., у тым ліку 146 іўдзеяў; 1937 — 1,4 тыс. чал.[7]
  • XXI стагоддзе: 2003 — 924 чал.

Турыстычная інфармацыя[правіць | правіць зыходнік]

Страчаная спадчына[правіць | правіць зыходнік]

  • Царква Святога Міхаіла Арханёла (1868)
  • Сінагога

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
  2. Раманаў С. Пад выявай збройнага арханёла // «Свіслацкая газета», 19 верасня 2009. C. 4.
  3. Nowy Dwór на «Віртуальны Штэтл»
  4. Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 412.
  5. Nowydwór (11) // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.Tom VII: Netrebka — Perepiat. — Warszawa, 1886. S. 295.
  6. Указатель населенным горадам Гродненской губернии с относящимися к ним необходимыми сведениями. — Гродно, 1905.
  7. Karpyza W. Nowy Dwór // «Magazyn Polski» № 1—2, 2000. S. 50.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]