Поня (рака)

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Поня
Характарыстыка
Даўжыня 44,9 км
Басейн 503 км²
Расход вады 3,4 м³/с (у вусці)
Вадацёк
Выток  
 • Месцазнаходжанне каля вёскі Крыпулі
 • Каардынаты 54°47′13″ пн. ш. 27°37′03,20″ у. д.HGЯO
Вусце Бярэзіна
 • Месцазнаходжанне каля вёскі Бераспонне
 • Каардынаты 54°55′00″ пн. ш. 28°05′41,30″ у. д.HGЯO
Ухіл ракі 0,4 м/км
Размяшчэнне
Водная сістэма Бярэзіна → Дняпро → Чорнае мора

Краіна
Рэгіёны Віцебская вобласць, Мінская вобласць
Раёны Докшыцкі раён, Вілейскі раён
physical
выток
выток
вусце
вусце

Поня — рака ў Докшыцкім раёне, правы прыток р. Бярэзіна (бас. Дняпра).

Назва[правіць | правіць зыходнік]

Назва Поня балцкага паходжання. Адпачатная балцкая форма назвы — *Paniā (Паня́)[1].

Звязана з латышскім paņa "балаціна", прускім *panjan (> pannean) "балота", літоўскім pania-bùdė "шэры мухамор", літаральна "балотны грыб" (ад budė (не ядомы) грыб". Літоўскае слова са старой яцвяжскай тэрыторыі, таму *panjan "балота" аднаўляецца і для яцвяжскай мовы[2].

Далей да індаеўрапейскага *pen- "глей, балота, вада", *pon-io "балота"[3].

Назва Поня значыць "Балотная (рака)".

Балцкую назву мае і правы прыток Поні рэчка Варлынь "Жаб'я (рака)".

Водаапісанне[правіць | правіць зыходнік]

Даўжыня 44,9 км. Плошча вадазбору 503 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 3,4 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,4 %.

Пачынаецца на паўднёвай ускраіне в. Крыпулі, вусце ў межах в. Бераспонне. Цячэ ў скразной даліне на Докшыцкім узвышшы.

Асноўны прыток — р. Варлынка (справа). Даліна ў вярхоўі трапецападобная, шырынёй 1,5—2,5 км, на астатнім працягу невыразная, пры ўпадзенні ў Бярэзіну зліваецца з прылеглай мясцовасцю. Пойма асушаная, парэзаная густой сеткай меліярацыйных каналаў. Рэчышча каналізаванае, шырынёй ад 6 м да 30 м. Прымае сцёк з сеткі меліярацыйных каналаў.

Паходжанне назвы[правіць | правіць зыходнік]

Паводле Казіміра Бугі, назва балцкая, зыходнае гучанне гідроніма ён аднавіў як *Panjā «Балотная», звязаўшы з прускім pannean «балота».[4]

Зноскі

  1. В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 202.
  2. V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 664.
  3. J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 807—808.
  4. K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1958. — P. 529.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
  • Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил. (руск.)
  • Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. Ч.