Хубілай

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Хубілай
Qubilai qaghan.svg

манг.: Хубилай хаан
кіт.: 忽必烈
YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg
Меркаваны партрэт Хубілая
5-ы Вялікі хан Мангольскай імперыі
1260 — 1271
Папярэднік Мункэ
Пераемнік Тэмур

Нараджэнне 23 верасня 1215[1][2][3]
Смерць 18 лютага 1294[1][2][3] (78 гадоў)
Месца пахавання
Род 1) Чынгізіды
2) Юань
Бацька Талуй[d][5]
Маці Сархахтані[d]
Жонка Tëgülun[d], Chabi[d], Nambui[d], Talahai khatun[d], Nuhan[d], Bayaujin Khatun[d], Khökhlun Khatan[d], Qoruchin Khatun[d] і Sugedasi[d]
Дзеці Dorji[d], Zhenjin[d][5], Mangala[d][5], Nomugan[d][5], Khökhechi[d][5], Ayachi[d][5], Auruyvci[d][5], Kuokuochu[d][5], Togoon[d][5], Hutulu Temür[d][5], Tamachi[d], Princess Jeguk[d][5], Yuelie[d][5], Wuluzhen[d][5], Yuelun[d][5], Wanze[d], Nangjiazhen[d][5], Qoridai[d], Asudai[d][5], Bantu[d][5], Boyalun[d][5], Shireki[d][5] і Shilin[d][5]
Дзейнасць ваенны
Званне Генерал арміі[d]
Лагатып Вікісховішча Хубілай на Вікісховішчы

Хубілай (кіт.: 忽必烈23 верасня 1215[6] — 18 лютага 1294[7]) — мангольскі хан, заснавальнік мангольскай дзяржавы Юань, у склад якога ўваходзіў Кітай. На Захадзе вядомы дзякуючы Марка Пола пад імем «Кублай-хан»; гэта імя вымаўлялася таксама як «Кубілай», ці «Кубла» (апошняе стала асабліва распаўсюджаным пасля паэмы С. Т. Кольрыджа «Кубла Хан»).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Чынгізід, унук Чынгісхана, сын Талуя і Сархахтані-бекі. У 1260 годзе перанёс сталіцу Мангольскай імперыі з Каракорума ў мясцовасць побач з былой сталіцай чжурчжэняў Чжунду («Сярэдняя сталіца»). Яе назвалі Даду (кіт.: 大都«Галоўная сталіца»), ці Ханбалык (пазней пераназваны ў Пекін). У 1279 заваяваў паўднёвы Кітай.

Галоўнаю яго мэтай па ўзыходжанні на прастол стала звяржэнне Сунскай дынастыі ў Кітаі. Пасля зацятай і працяглай барацьбы Хубілай да 1271 годзе авалодаў большай часткай Кітая, дзе вырашыў заснаваць новую дынастыю, даўшы ёй імя Юань, па якім стала звацца яго дзяржава. У 1279 годзе загінуў апошні сунскі імператар, і Хубілай канчаткова далучыў Кітай да Манголіі, заснаваўшы сваю сталіцу ў Ханбалыку.

Хубілай падпарадкаваў сваёй уладзе і суседнія з Кітаем краіны: Бірму, Камбоджу, Карэю, але яго паходы супраць Японіі і В'етнама скончыліся абсалютнай няўдачай. У справах унутранага кіравання Хубілай адрозніваўся мудрасцю; ім быў уведзены цэлы шэраг карысных рэформаў і паляпшэнняў. У 1291 годзе ён падзяліў усю імперыю на 12 правінцый. Ён быў заступнікам будызму, які зрабіў у Кітаі велічэзныя поспехі, а роўна будыйскіх прапаведнікаў і вучоных, якія карысталіся вялікай пашанай і значнымі палёгкамі.

Хубілай не забываў свайго мангольскага паходжання, увёў мангольскую мову ў справаводства Кітая, даручыў будыйскаму вучонаму Пагба-ламе вынайсці адмысловы алфавіт, які атрымаў назву, па форме літар, квадратнага пісьма і служыў дзяржаўным пісьмом для моў імперыі, у першую чаргу для мангольскай, падчас валадарання ў Кітаі дынастыі Юань.

У кітайскай гісторыі Хубілай вядомы пад пасмяротным дынастыйным імем Шы-цзу (кіт.: 始祖,«Заснавальнік дынастыі»).

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Great Russian EncyclopediaБольшая российская энциклопедия, 2004. — ISBN 978-5-85270-320-0 Праверана 25 ліпеня 2021.
  2. 2,0 2,1 Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968. Праверана 25 ліпеня 2021.
  3. 3,0 3,1 Brockhaus Enzyklopädie Праверана 25 ліпеня 2021.
  4. Хубилай // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 5,17 5,18 5,19 China Biographical Database
  6. Rossabi, Morris (1988). Khubilai Khan: His Life and Times. University of California Press. pp. 13. ISBN 0-520-06740-1. https://archive.org/details/khubilaikhanhisl00ross/page/13. 
  7. Rossabi, Morris (1988). Khubilai Khan: His Life and Times. University of California Press. pp. 227-228. ISBN 0-520-06740-1. https://archive.org/details/khubilaikhanhisl00ross/page/227. 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Мэн Джон. Хубилай: От Ксанаду до сверхдержавы. Москва-Владимир. 2008 ISBN 978-5-17-050702-3
  • Россаби Моррис. Золотой век империи монголов. СПб. 480с. 2008 ISBN 978-5-8071-0326-0
  • Кадырбаев А.Ш. Хубилай-хан - завоеватель или объединитель Китая? // Общество и государство в Китае: XXXIX научная конференция. М.: Восточная литература, 2009.- С.56-75.
  • Хафизов Г. Распад Монгольской империи и образование улуса Джучи