Адоніс

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Хасэ дэ Рыбера. Адоніс і Афрадыта. 1637. Нацыянальная галерэя палацца Карсіні. Рым

Адо́ніс (стар.-грэч.: Ἄδωνις) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі[1] — па найбольш папулярнай версіі — сын Кініра ад яго ўласнай дачкі Смірны[2]; або сын Кініра і Метармы; або (паводле Гесіёда) — Фенікса і Алфесібеі[3]; або (паводле Паніясіда) Фіянта і яго дачкі Смірны[4].

Адоніс славіўся сваёй прыгажосцю: у яго ўлюбляецца багіня кахання Афрадыта. Яго таксама клічуць каханым Дыяніса[5]. Быў пастухом і паляўнічым на зайцаў[6]. Хвала муз паляванню натхніла яго стаць паляўнічым[7].

Яму прысвечаны горад Бібл[8]. Бацька Бероі[9]. Паводле Харэта з Мітылены, дзецьмі Афрадыты і Адоніса былі Гістапс і Зарыядр[10].

Смерць[правіць | правіць зыходнік]

А. П. Ласенка. «Смерць Адоніса». 1764

Афрадыта аплаквае яго, забітага ў юнацтве на паляванні вепруком[11], які парнуў яго іклом у сцягно[12] на Ідалійскай гары[13]. Па адной з версій, у вепрука ператварыўся Арэс (палюбоўнік Афрадыты); або Адонісу адпомсціла адпрэчаная ім Персефона[14]; або гэта адбылося з прычыны гневу Артэміды.

Афрадыта хавала яго труп у латуку[15]. Па волі Афрадыты ён вярнуўся з падземнага царства[16], ператвораны ў кветку анемон[17]; або з крыві Адоніса ўзніклі ружы, а са слёз Афрадыты анемон[18].

Існуе апавяданне пра тое, што Афрадыта перадала немаўля Адоніса на выхаванне Персефоне, якая не пажадала потым з ім растацца[19]. Афрадыта і Персефона судзіліся з-за Адоніса, і Каліёпа рассудзіла, што яны павінны валодаць ім па палове года[20].

Культ Адоніса[правіць | правіць зыходнік]

У фінікійцаў Адоніс (Адон у фінікійскай міфалогіі) — юны бог вясны, увасабленне штогадовага канання і ажыўлення прыроды. У Старажытнай Грэцыі свята Адоніса ў сярэдзіне лета спраўляўся два дні: у першы святкавалася яго вяселле з Афрадытай, як сімвал вясновага росквіту і ажывання, іншы дзень быў прысвечаны плачу па памерламу богу, які сімвалізуе завяданне прыроды. Аргаскія жанчыны аплаквалі яго[21].

У старажытнасці людзі лічылі, што дзякуючы Адонісу расквіталі кветкі ўвесну і спелі плады ўлетку, узімку ж прырода аплаквала бога. У знак прыналежнасці да культу бога Адоніса, які чаруе прыгажосцю, жанчыны сталі вырошчваць кветкі ў гліняных вазонах, якія звалі «садамі Адоніса»[22].

Орфікі атаясамлялі яго з Дыянісам[23].

Прыхільнікі міфалагічнай школы атаясамлялі вобраз міфа пра Адоніса з Ісусам Хрыстом.

У літаратуры і мастацтве[правіць | правіць зыходнік]

Дзеючая асоба трагедыі Дзіянісія Сіракузскага «Адоніс». Лёс Адоніса — адна з упадабаных тэм антычнай паэзіі: яго апявала Сапфо[24], у Феакрыта (песня ў гонар Адоніса), Біёна, Авідзія (каханне Венеры і Адоніса ў «Метамарфозах»); у новай паэзіі сустракаецца ў Шэкспіра (паэма «Венера і Адоніс») і іншых.

Адоніеў верш у антычнай паэзіі ўзнік, як лічыцца, у гімнах на смерць Адоніса.

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Дыяскарыд. Эпіграма 18 Пейдж; Біён. Плач па Адонісу 91; Авідзій. Метамарфозы X 503—524; Гігін. Міфы 58; 251
  2. Гесіёд. Пералік жанчын, фр.139 М.-У.
  3. Антанін Ліберал. Метамарфозы 34
  4. Фанокл. Любоўны запал = Плутарх. Застольныя гутаркі IV 5, 3
  5. Феакрыт. Ідыліі I 109—110; Вергілій. Буколікі X 18
  6. Лікофран. Аляксандра 831 і кам.
  7. Страбон. Геаграфія XVI 2, 18 (стар.755)
  8. Нон. Дзеянні Дыяніса XLII 344
  9. Харет X, фр.17 Мюллер = Афиней. Пир мудрецов XIII 36 // Вестник древней истории. — 1947. — № 3. — С.252
  10. Авідзій. Метамарфозы X 525—559, 708—739
  11. Праперцый. Элегіі II 13, 54
  12. Аўсоній. Раскрыжаваны Купідон 58
  13. Феакрыт. Ідыліі XV 102
  14. Гігін. Міфы 251
  15. Біён. Плач па Адонісу. — С. 66
  16. Тахо-Годи А. А. Комментарий // Античные гимны. — М., 1988. — С.342
  17. Гігін. Астраномія II 7, 3
  18. Паўсаній. Апісанне Элады II 20, 6
  19. Плутарх. Чаму бажаство марудзіць з адплатай, 17
  20. Арфічныя гімны LVI

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]