Ісус Хрыстос

Ісус Хрыстос יֵשׁוּעַ
Дата нараджэння:	12—4 гг. до н. э.
Дата смерці:	26—36 н. э.

Ісус Хрыстос (грэч. Christós — памазанік, месія) — постаць хрысціянскай міфалогіі — богачалавек у якім спалучаны боская (як Бог-Сын ён — другая асоба Троіцы) і чалавечая (народжаны ад Марыі) прыроды. Паводле Новага запавету, добраахвотна прыняў пакутніцкую смерць, каб выкупіць людскія грахі, у т.л. першародны грэх зроблены Адамам і Евай у акце грэхападзення і збавіць усё чалавецтва. Адсюль розныя эпітэты і імёны Ісуса Хрыста — Збавіцель, Сын чалавечы, Сын Божы і інш..

Хрысціянская царква лічыць Ісуса Хрыста заснавальнікам свайго веравызнання і стварыла даволі грунтоўную біяграфію яго жыцця і дзейнасці, якая выкладзена ў тэкстах кананічных евангелляў ад Мацвея, Марка, Лукі і Іаана. Паводле гэтай легенды, нарадзіўся ён у палесцінскім горадзе Віфлееме за часамі валадарства рымскага імператара Аўгуста. У дзяцінстве быў вывезены ў Егіпет, потым вярнуўся ў Палесціну і быў хрышчаны Іаанам Хрысціцелем. Ва ўзросце 30 гадоў сабраў вакол сябе 12 вучняў-апосталаў, з якімі хадзіў па Палесціне, прапаведуючы сваё вучэнне і творачы цуды (уваскрэсенне памерлых, хаджэнне па вадзе, насычэнне тысяч людзей пяццю хлябамі, лячэнне псіхічнахворых і інш.).

У Іерусаліме яго вучань Іуда прадаў свайго настаўніка за 30 срэбранікаў. Ісус быў асуджаны рымскім намеснікам Понціем Пілатам на пакаранне смерцю, распяты на крыжы і пахаваны. Аднак ноччу, як сцвярджаецца ў Бібліі, ён уваскрэс і ўзнёсся на неба. Насуперак гэтай евангельскай легендзе існавала іншая (яна пададзена грэчаскім пісьменнікам 2 ст. Цэльсам, а таксама ў Талмудзе), паводле якой Хрыстос з'яўляўся сынам Марыі і рымскага салдата Пантэры (або Пандзіры), а не Іосіфа, і за сваё чараўніцтва быў забіты камянямі. Хрысціянскае багаслоўе 2—4 ст. развіло евангельскую легенду аб Хрысце як сыне божым, у якой аб'яднала рысы чалавека і боскую прыроду.

У сувязі з існаваннем гэтых дзвюх легенд аб паходжанні Хрыста сярод рэлігіязнаўцаў ідуць спрэчкі наконт гістарычнасці асобы Хрыста, у выніку чаго ўзніклі два асноўныя напрамкі: міфолагаў і гісторыкаў. Некаторыя даследчыкі (асабліва ў 19 ст.), адмаўлялі само яго існаванне. Прадстаўнікі міфалагічнага напрамку лічаць асобу Хрыста міфічным вобразам, накшталт егіпецкага Асірыса. Некаторыя ў міфе пра Хрыста схільныя бачыць своеасаблівы варыянт легенды пра Буду. Доказам міфалагічнай прыроды Хрыста для міфолагаў служаць галоўным чынам супярэчнасці ў евангельскіх апавяданнях пра яго, непраўдападобнае мноства прыпісвасмых яму цудаў, адсутнасць звестак аб Хрысце ў грэка-рымскіх аўтараў 1 ст. і інш. Гістарычную сапраўднасць звестак пра Хрыста, якія ёсць у Іосіфа Флавія і Тацыта, яны ставяць пад сумненне. Прыхільнікі другога напрамку прызнаюць Хрыста рэальнай гістарычнай асобай. Свае сцверджанні яны аргументуюць не толькі гістарычнымі дадзенымі Іосіфа Флавія і Тацыта, але і наяўнасцю антылегенды Цэльса, у якой апошні абвяргаў прыпісваемы Хрысту арэол святасці, але не адмаўляў існавання самой асобы Хрыста. Большасць сучасных даследчыкаў прызнаюць гістарычнасць Ісуса Хрыста.

Незалежна ад спрэчак вобраз Хрыста займаў надзвычай важнае месца ў сярэднявечнай літаратуры і мастацтве, ён быў у цэнтры ўвагі многіх мастакоў эпохі Адраджэння, і ў значна пазнейшы час разглядаўся як маральны ідэал чалавека (Л. Талстой), як рэвалюцыянер (К. Кауцкі), як герой-пакутнік (Э. Рэнан).

Літаратура

• Ісус Хрыстос // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн., 2003. ISBN 985-11-0277-6
• Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А.Ф. Коршунава, паказальнікі А.Ф. Коршунава, В.А. Чамярыцкага. —Мн.: Навука і тэхніка, 1990. —207 с.: іл. С.129—130. ISBN 5-343-00151-3.