Супрасльскі рукапіс

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Codex Suprasliensis.jpg
Супрасльскі кодэкс, XI стагоддзе
пергамент.
33×25 см
Нацыянальная і ўніверсітэцкая бібліятэка Славеніі
Расійская нацыянальная бібліятэка

Су́прасльскі ко́дэкс (польск.: Kodeks supraski, славенск.: Supraseljski kodeks), Супрасльскі рукапіс, Супрасльскі зборнік, Супрасльская мінея — помнік раннеславянскай літаратуры XI стагоддзя, найвялікшы стараславянскі кананічны рукапіс, які захаваўся да нашых дзён. Мае памеры 33 × 25 × 5 см.

У 2007 годзе ЮНЕСКА ўключыла рукапіс у спіс «Памяць свету»[1].

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Кодэкс змяшчае мінею на сакавік, якая перасякаецца з рухомым цыклам Пасхі. Таксама прыведзеныя 24 жыцці святых, 23 гаміліі і адна малітва, большасць з якіх напісаны або прыпісваюцца Іаану Златавусту.

Апублікаванне[правіць | правіць зыходнік]

284-старонкавы (або 285) кодэкс быў знойдзены ў 1823 канонікам Міхалам Баброўскім ва ўніяцкім базылянскім манастыры ў Супраслі (адсюль і назва рукапісу).

Баброўскі ў 1838—1839 адаслаў рукапіс дзвюма часткамі славенскаму філолагу Ернею Копітару, каб той апублікаваў яго. Першая частка (118 аркушаў) па Копітаравай смерці разам з іншымі рукапісамі трапіла ў школьную бібліятэку і цяпер захоўваецца ў Нацыянальнай і ўніверсітэцкай бібліятэцы ў Любляне.

Другую частку (151 аркуш), якая была адаслана назад, найбольш імаверна набыў вядомы ліноўскі калекцыянер Уладзіслаў Трэмбіцкі[2]. У 1869 годзе кнігазбор ад яго нашчадкаў выкупіў Канстанцін Замойскі для сваёй прыватнай бібліятэкі ў Варшаве. У лістападзе 1939 нацысты вывезлі рукапіс у Берлін, аднак дзякуючы намаганням польскіх бібліятэкараў, а таксама нацысцкага губернатара Ганса Франка ў 1941 ён быў вернуты і захоўваўся ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве. Пасля падаўлення Варшаўскага паўстання рукапіс знік ізноў і лічыўся страчаным у пажары Блакітнага палаца Замойскіх[2]. Але ў 1967 гэта частка ўсплыла ў ЗША і ў 1968 была вернута ў Польшчу, дзе дагэтуль захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы ў Варшаве.

Невядомыя акалічнасці, пры якіх 16 са 167 адасланых Баброўскаму аркушаў сталі ўласнасцю памешчыка Стральбіцкага. У 1856 годзе гэта частка выкуплена акадэмікам Афанасіем Бічковым для Публічнай бібліятэкі ў Санкт-Пецярбургу, дзе захоўваецца да цяперашняга часу.

Кодэкс публікаваўся Франам Міклашычам (Вена, 1851), Сяргеем Севяранавым (Suprasalьskaja rukopisь, Санкт-Пецярбург, 1904) і Ёрданам Заімавым з Марыа Капальдам (Сафія, 1982—1983).

Вывучэнне[правіць | правіць зыходнік]

Супрасльскі кодэкс — самая ранняя і найістотнейшая крыніца па даследаванню славянскіх моў і азбук.

260-ы аркуш рукапісу змяшчае запіс г(оспадз)і памілуй рэтыка амінь. Некаторыя эксперты лічаць, што гэта імя перапісчыка, і што тэкст быў скапіраваны з некалькіх крыніц. Даследаванні паказваюць, што прынамсі адна з крыніц магла быць глаголічнай (для Епіфанавай «Гаміліі на пахаванне»).

Вымаўленне літары «ъ», рэдкія эпэнтэзы, замена ъ на ь перад цвёрдымі ч, ж, ш і некаторыя іншыя лінгвістычныя прыкметы паказваюць на балгарскае паходжанне. Акрамя стараславянскага пачатковага спалучэння ра*or), у помніку сустракаецца і спалучэнне ро, што, відавочна, паказвае на заходнеславянскую моўную асаблівасць: рабъ і робъ, развѣ і розвѣ, равьнъ і ровьнъ.

Зноскі

  1. Codex Suprasliensis – Mineia četia, Mart (The Supraśl Codex – Menology, March) — UNESCO.
  2. 2,0 2,1 Andrzej Kaszlej. Codex Suprasliensis, 11th century — Pamięć Polski/ Memory of Poland/ Mémoire de la Pologne. — Polish National Commission for UNESCO.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Stjepan Damjanović. Slovo iskona — Zagreb: Matica hrvatska, 2004. — ISBN 953-150-567-5.
  • Заимов, Й., М. Капалдо. Супрасълски или Ретков сборник — София, 1982 Т. 1. — 564 с.
  • Заимов, Й., М. Капалдо. Супрасълски или Ретков сборник — София, 1983 Т. 2. — 602 с.
  • Marguiles A. Der Altkirchenslavische Codex Suprasliensis — Heidelberg, 1927.
  • Alexander Schenker. The Dawn of Slavic: An Introduction to Slavic Philology — New Haven: Yale University Press, 1995. — ISBN 0-30005-846-2.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons