Фама Аквінскі

З пляцоўкі Вікіпедыя.

Фама АКВІНСКІ (пач. 1226, замак Ракасека каля Аквіна, Італія – 7 сакавіка 1274, цыстэрцыянскі манастыр у Фасанова), тэолаг і філосаф-схаласт, настаўнік царквы, прылічаны да святых каталіцкай царковой.

Нарадзіўся ў арыстакратычнай сям'і. Выхоўваўся ў бенедыктынскім манастыры Монтэ-Касіна, вывучаў вольныя навукі ў Неапалітанскім універсітэце. Пасля ўступлення ў дамініканскі ордэн, адпраўлены ў Парыж (дамініканскі манастыр св. Якава) і Кёльн для навіцыяту і вывучэння тэалогіі; яго настаўнікам быў Альберт Вялікі. У 1252 вярнуўся ў манастыр св. Якава ў Парыжы, праз чатыры гады быў прызначаны на месца, адно з замацаваных за дамініканцамі, выкладчыка тэалогіі ў Парыжскім універсітэце. У 1254–1256 напісаў каментар да «Чатырох кніг сентэнцый» Пятра Ламбардскага, пачаў трактат «Пра існае і сутнасць» (De ente et essentia). Тым часам быў пачаты і няскончаны каментар да вядомага трактату Баэцыя «Пра Тройцу» (De Trinitate), які змяшчае класічны выклад вучэння Фамы пра класіфікацыю, узаемаадносіны і метадалогію навук таго часу. Апроч таго, тымчасова напісана «Пра ісціну» (De veritate), дзе сумуюцца вынікі першага з праведзеных Фамой, у якасці выкладчыка тэалогіі, цыклу дыспутаў.

Улетку 1259 Фама вярнуўся ў Італію і на працягу дзевяці гадоў жыў у Ананьі, Арвіета, Рыме і Вітэрба. Значную частку гэтага часу ён займаў пасаду радцы па багаслоўскіх пытаннях і «чытальніка» пры Папскай курыі. У Арвіета Фама сустрэўся з Гільёмам Мербіке, таксама дамініканцам, сустрэча падштурхнула Гільёма на перакладу з грэчаскага арыгінала твораў Арыстоцеля, а самога Фаму – да стварэння шэрагу каментароў, дзе ён імкнуўся растлумачыць найболей істотныя моманты арыстоцелеўскай філасофіі. Тым часам ён напісаў сваю філасофскую «суму» — «Сума супраць паганцаў» (Summa contra gentiles), якая, паводле першапачатковай задумы, мусіла стаць тэарэтычным настаўленнем для дамініканскіх місіянераў. Тады жа ён пачаў пісаць сваю самую вядомую працу — тэалагічную «суму» — «Сума тэалогіі» (Summa theologiae), якая так і засталася незавершанай (пасля 6.12.1273 Фама ужо не меў магчымасці пісаць), у гэтым манументальным сінтэзе хрысціянскай думкі Фама ажыццявіў свой намер «каротка і ясна выказаць тое, што датычыць святога вучэння... для навучання тых, якія пачынаюць», падрабязна разгледзеўшы пытанні, датычныя «Бога, шляху разумных істот да Бога і Хрыста, які, па Сваім Чалавецтве, ёсць наш шлях да Бога». Тым часам, у жанры спрэчных пытанняў (quaestiones disputatae), напісаная праца «Пра магутнасць Бога» (De potentia Dei).

У канцы 1268 Фама выкліканы ў Парыж для ўдзелу ў палеміцы супраць найноўшай формы арыстацелізму — лацінскага авераізма. У 1272, у рэзкай палемічнай форме, Фамой напісаны трактат «Пра адзінства інтэлекту супраць авераістаў» (De unitate intellectus contra Averroistas). У тым жа годзе Фама быў адкліканы ў Італію для стварэння новай школы дамініканцаў у Неапалі, тут ён працаваў над кампендыем тэалогіі, які застаўся незавершаным. У 1274 запрошаны папам Рыгорам X у якасці кансультанта Ліёнскага сабору, памёр у цыстэрцыянскім манастыры ў Фасанова на шляху ў Ліён.

Абвешчаны настаўнікам царквы 11.4.1567. Дзень памяці святога ў Каталіцкай царкве 28.1.

---