Хвошч палявы

Хвошч палявы
Вясеннія парасткі хвашча палявога (самы левы парастак - са стробілам)
Навуковая класіфікацыя
прамежныя рангі Дамен:  Эўкарыёты Царства:  Расліны Аддзел:  Папарацепадобныя Пададдзел:  Equisetophytina Падклас:  Equisetidae Warm., 1883 Парадак:  Equisetales DC. ex Bercht. & J.Presl, 1820 Сямейства:  Хвашчовыя (Equisetaceae Michx. ex DC., 1804) Род:  Хвошч Від:  Хвошч палявы
Міжнародная навуковая назва
Equisetum arvense L., 1753
Сінонімы
Equisetum calderi B.Boivin Equisetum saxicola Suksd.
Сістэматыка на Віківідах Выявы на Вікісховішчы ITIS   17152 NCBI   3258 EOL   597765 GRIN   t:400386 IPNI   300073-2 TPL   tro-26602003

Хвошч палявы, таўкачык (Equisetum arvense) — від шматгадовых травяністых, жорсткіх ад вялікай колькасці крэмнію, раслін сямейства Хвашчовыя (Equisetaceae).

Біялагічнае апісанне

Хвошч палявы. Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926

Шматгадовая расліна вышынёй да 40, рэдка да 50 см. Надземныя парасткі дыморфныя:

Генератыўныя парасткі бураватыя, з трохкутнымі бурымі ліставымі зубцамі, якія не маюць напаўпразрыстага плёнкавага аблямавання. Пасля паспявання спораў вясновыя бясхларафільныя парасткі адміраюць ці (значна радзей) становяцца зялёнымі, ўтвараюць бакавыя галінкі і тады неадрозныя ад вегетатыўных уцёкаў.

Вегетатыўныя парасткі звычайна 15-50 см вышынёй, 1,5-5 мм у дыяметры. Галінкі заўсёды маюцца. Эпідэрміс сцябла гладкі.

Карэнішча доўгае, паўзучае, чарнаватае, глыбока апускаецца ў зямлю.

Ліставыя зубцы сабраны ў мутоўскі па 6-12, часам да 16, свабодныя або зрослыя не да верху.

Каласкі 2-3 см даўжынёй, амаль цыліндрычныя.

Распаўсюджванне і экалогія

Расліна распаўсюджана ў субарктычных, умераных і трапічных рэгіёнах Еўразіі ад Ісландыі, Вялікабрытаніі і Партугаліі на захадзе да Карэі і Японіі на ўсходзе, на ўсёй тэрыторыі Паўночнай Амерыкі, ад субарктыкі Канады і Аляскі да паўднёвых штатаў ЗША.

Расце на ўмерана вільготных месцах з друзлымі глебамі, у тым ліку на пойменных лугах, паравых палях. Звычайны ў пасевах як пустазелле па ўсёй тэрыторыі Беларусі.

Выкарыстанне

Вясновыя (генератыўныя) парасткі гатуюць і ўжываюць у ежу.

У навуковай медыцыне выкарыстоўваюць надземную частку расліны — лац.: Herba Equiseti. Настоі хвашчу ўжываюць як мачагонны, супрацьзапаленчы, кроваспыняючы, агульнаўмацавальны, раназажыўляльны і звязальны сродак. Дапамагаюць яны пры сардэчнай недастатковасці, паляпшаюць водна-солевы абмен.

У народнай медыцыне прымяненне хвашчу такое ж, акрамя гэтага, траву хвашчу ўжываюць пры лячэнні злаякасных новаўтварэнняў, вонкавых і ўнутраных крывацёкаў, жоўцева- і нырачнакаменнай хваробы. Не рэкамендуецца прыём на працягу доўгага часу (больш за тры месяцы).

Супрацьпаказаны пры вострым нефрыце.

У кветкаводстве адвар хвашчу палявога выкарыстоўваецца для прафілактыкі шэрагу захворванняў дэкаратыўных садовых раслін. Дзякуючы крэмніевай кіслаце, якая змяшчаецца ў хвашчы, у апрацаваных адварам раслін павышаецца супраціўляльнасць некаторых грыбным хваробам і шкоднікам (сопкая раса, чорная плямістасць руж, іржа, кляшчам (Tetranychus urticae)).

У старажытныя часы палявы хвошч меў высокую вартасць як сыравіна ў вытворчасці крэмніевай кіслаты.

Літаратура

• Лекарственные растения луга. — М.: Изобразительное искусство, 1993. — С. 56—57.
• Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 27. Equisetum arvense L. — Хвощ полевой // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2002. — Т. 1. Папоротники, хвощи, плауны, голосеменные, покрытосеменные (однодольные). — С. 101. — ISBN 8-87317-091-6.
• Петухов А. В., Кордюков А. В., Баранчук-Червонный Л. Н. Атлас сосудистых растений окрестностей Южно-Сахалинска — Южно-Сахалинск, 2010. — С. 38. — 220 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-904209-05-6.