Хвошч палявы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Хвошч палявы
Хвошч палявы
Вясеннія парасткі хвашча палявога (самы левы парастак - са стробілам)
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Equisetum arvense L., 1753

Сінонімы
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   17152
NCBI   3258
EOL   597765
GRIN   t:400386
IPNI   300073-2
TPL   tro-26602003

Хвошч палявы, таўкачык (Equisetum arvense) — від шматгадовых травяністых, жорсткіх ад вялікай колькасці крэмнію[1], раслін сямейства Хвашчовыя (Equisetaceae).

Біялагічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Хвошч палявы. Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926

Шматгадовая расліна вышынёй да 40, рэдка да 50 см[1]. Надземныя парасткі дыморфныя:

Генератыўныя парасткі бураватыя, з трохкутнымі бурымі ліставымі зубцамі, якія не маюць напаўпразрыстага плёнкавага аблямавання. Пасля паспявання спораў вясновыя бясхларафільныя парасткі адміраюць ці (значна радзей) становяцца зялёнымі, ўтвараюць бакавыя галінкі і тады неадрозныя ад вегетатыўных уцёкаў.

Вегетатыўныя парасткі звычайна 15-50 см вышынёй, 1,5-5 мм у дыяметры. Галінкі заўсёды маюцца. Эпідэрміс сцябла гладкі.

Карэнішча доўгае, паўзучае, чарнаватае, глыбока апускаецца ў зямлю[1].

Ліставыя зубцы сабраны ў мутоўскі па 6-12, часам да 16, свабодныя або зрослыя не да верху.

Каласкі 2-3 см даўжынёй, амаль цыліндрычныя.

Распаўсюджванне і экалогія[правіць | правіць зыходнік]

Расліна распаўсюджана ў субарктычных, умераных і трапічных рэгіёнах Еўразіі ад Ісландыі, Вялікабрытаніі і Партугаліі на захадзе да Карэі і Японіі на ўсходзе, на ўсёй тэрыторыі Паўночнай Амерыкі, ад субарктыкі Канады і Аляскі да паўднёвых штатаў ЗША[2].

Расце на ўмерана вільготных месцах з друзлымі глебамі, у тым ліку на пойменных лугах, паравых палях[1]. Звычайны ў пасевах як пустазелле па ўсёй тэрыторыі Беларусі[1].

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Вясновыя (генератыўныя) парасткі гатуюць і ўжываюць у ежу.

У навуковай медыцыне выкарыстоўваюць надземную частку расліны — лац.: Herba Equiseti[1]. Настоі хвашчу ўжываюць як мачагонны, супрацьзапаленчы, кроваспыняючы, агульнаўмацавальны, раназажыўляльны і звязальны сродак. Дапамагаюць яны пры сардэчнай недастатковасці, паляпшаюць водна-солевы абмен.

У народнай медыцыне прымяненне хвашчу такое ж, акрамя гэтага, траву хвашчу ўжываюць пры лячэнні злаякасных новаўтварэнняў, вонкавых і ўнутраных крывацёкаў, жоўцева- і нырачнакаменнай хваробы[1]. Не рэкамендуецца прыём на працягу доўгага часу (больш за тры месяцы).

Супрацьпаказаны пры вострым нефрыце[1].

У кветкаводстве адвар хвашчу палявога выкарыстоўваецца для прафілактыкі шэрагу захворванняў дэкаратыўных садовых раслін. Дзякуючы крэмніевай кіслаце, якая змяшчаецца ў хвашчы, у апрацаваных адварам раслін павышаецца супраціўляльнасць некаторых грыбным хваробам і шкоднікам (сопкая раса, чорная плямістасць руж, іржа, кляшчам (Tetranychus urticae))[3].

У старажытныя часы палявы хвошч меў высокую вартасць як сыравіна ў вытворчасці крэмніевай кіслаты.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Хвощ полевой // Лекарственные растения и их применение — 5-е, перераб. и. доп.. — Мінск: «Наука и техника», 1974. — С. 62-64. — 592 с. — 120 000 экз.
  2. Паводле сайта GRIN (гл. картку расліны).
  3. Панкратова Г. Болезни роз.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Лекарственные растения луга. — М.: Изобразительное искусство, 1993. — С. 56—57.
  • Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. 27. Equisetum arvense L. — Хвощ полевой // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2002. — Т. 1. Папоротники, хвощи, плауны, голосеменные, покрытосеменные (однодольные). — С. 101. — ISBN 8-87317-091-6.
  • Петухов А. В., Кордюков А. В., Баранчук-Червонный Л. Н. Атлас сосудистых растений окрестностей Южно-Сахалинска — Южно-Сахалинск, 2010. — С. 38. — 220 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-904209-05-6.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]