Штаты ЗША

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Карта ЗША з назвамі штатаў

ШТАТЫ ЗША (англ.: state, літаральна "дзяржава") — асноўныя палітычныя суб'екты, якія разам утвараюць Злучаныя Штаты Амерыкі (усяго 46 штатаў і 4 садружнасці з правамі штатаў). Яны маюць значную ступень суверэнітэту ва ўнутраных справах, аднак саступаюць усе паўнамоцтвы ў адносінах з замежнымі дзяржавамі, а таксама частку канстытуцыйных паўнамоцтваў федэральным уладам. Усе штаты з'яўляюцца раўнапраўнымі паміж сабою.

Этымалогія[правіць | правіць зыходнік]

Англійскае слова state паходзіць ад лацінскага status (літаральна "стан" або "становішча"). У дачыненні да дзяржаўнага кіравання выкарыстоўвалася з XIV ст. Англійскія калоніі ў Паўночнай Амерыцы называліся штатамі з XVII ст.[1] У Дэкларацыі незалежнасці ЗША 1776 г. ўсе суб'екты новага дзяржаўнага ўтварэння былі названы штатамі[2]. На самой справе, 3 з іх афіцыйна зваліся садружнасцямі. У наш час садружнасцямі з'яўляюцца Вірджынія, Пенсільванія, Масачусетс і Кентукі.

Прыняцце штатаў у склад ЗША[правіць | правіць зыходнік]

У 1776 г., калі была абвешчана незалежнасць ЗША, у іх склад уваходзіла толькі 13 суб'ектаў (10 штатаў і 3 садружнасці з правамі штатаў), аднак у наш час іх колькасць дасягае 50[3]. Гэта стала магчымым дзякуючы праву ўключэння новых суб'ектаў. Іх прыняццю папярэднічае складаная працэдура: абавязковае прыняццё ўласнай Канстытуцыі, ратыфікацыя Канстытуцыі ЗША і задавальненне з боку Кангрэса ЗША. Забараняецца стварэнне новых штатаў шляхам выхаду з ужо існуючых або праз злучэнне ўжо існуючых штатаў без дазволу Кангрэса. На практыцы, большасць штатаў была ўтворана на федэральных землях ЗША. Выключэнне складаюць Вермонт, Кентукі, Мэн, Тэхас, Каліфорнія і Заходняя Вірджынія. Прычым, толькі Тэхас і Каліфорнія з'яўляліся незалежнымі дзяржавамі да ўваходу ў склад ЗША. Апошнімі штатамі, прынятымі ў склад ЗША, былі Аляска (3 студзеня 1959 г.) і Гаваі (29 жніўня 1959 г.).

Выхад са складу ЗША[правіць | правіць зыходнік]

Хаця Канстытуцыя ЗША не забараняе выхад штатаў са складу ЗША, пастанова Вярхоўнага суда ЗША ад 1868 г. не прызнае аднабаковае аддзяленне[4][5]. Адзіная спроба выхаду са складу ЗША была прадпрянята 11 суб'ектамі, якія ў 1861 г. стварылі Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі, што прывяло да грамадзянскай вайны.

Назвы штатаў[правіць | правіць зыходнік]

У аснове паходжання пэўных назваў штатаў ляжаць шэсць крыніц: назвы 26 штатаў — індзейскага паходжання (з іх, прынамсі, адно — Айдаха — насамрэч прыдуманае слова); 11 – англійскага; 6 — іспанскага, 3 — французскага; назва Аляска – з мовы эскімосаў; Гаваі — з гавайскай мовы; назва Род-Айленд узятая з галандскай мовы; назва Вашынгтон — мае карані ў гісторыі ЗША.

Зноскі