Іосіф Ігнатавіч Мазуркевіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Іосіф Ігнатавіч Мазуркевіч
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 19 лістапада 1887(1887-11-19)
Месца нараджэння:
Дата смерці: 4 лістапада 1937(1937-11-04) (49 гадоў)
Месца смерці:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: педагог, празаік, публіцыст

Іосіф (Язэп) Ігнатавіч Мазуркевіч (19 лістапада 1887, урочышча Падкрыжыкі, Уздзенская воласць, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер Уздзенскі раён, Мінская вобласць — 4 лістапада 1937, Віцебск; псеўданім — Я. Цікавы) — беларускі педагог, празаік і публіцыст, арганізатар і кіраўнік Віцебскай філіі аб'яднання «Маладняк».

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Паходзіў з роду вольных беззямельных хлебапашцаў Мінскай губерні, праваслаўнага веравызнання, якія займаліся арэндай зямлі ў паноў-землеўласнікаў і былі прылічаны да ліку мінскіх мяшчан. Дзед Ігнат Аляксандравіч Мазуркевіч у 1860-1880-я гг. служыў лясным наглядчыкам у маёнтку Целякова Ігуменскага павета, уласнасці памешчыка Канстанціна Гартынга. Бацька Ігнат Ігнатавіч Мазуркевіч (1864—1899) таксама служыў у мясцовай лясной стражы.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 19 лістапада 1887 г. у сям'і мінскіх мяшчан Ігната Ігнатавіча і Юзэфы Фёдараўны Мазуркевічаў ва ўрочышчы Падкрыжыкі маёнтка Целякова. Хрысцілі хлопчыка праз 10 дзён у Свята-Пакроўскай царкве вёскі Целякова (цяпер — в. Уздзенскага раёна Мінскай вобл.). Меў малодшых сясцёр Эмілію і Анастасію (памерлі ў дзяцінстве), брата Антона. Пасля смерці бацькі Язэп быў аддадзены на вучобу ў Багушэвіцкую настаўніцкую школу, дзе вучыўся за кошт мецэнацкай стыпендыі канцлера Філіпава. У 1904 г. пачаў настаўнічаць у школе граматы на Ігуменшчыне, а з 1906 г. атрымаўшы экстэрнам званне настаўніка пачатковай школы да 1915 г. працаваў у Навагрудскім павеце. У 1915—1918 гг. быў загадчыкам Бежанскай франтавой перасоўнай школы № 5 каля Баранавіч. У час нямецкай акупацыі Беларусі (1918—1919 гг.) настаўнічаў у Камышынскім павеце Саратаўскай губерні. У час польскай акупацыі Беларусі працаваў у прыватнай школе ў в. Лысіца пры станцыі Замір'е ў Наваградскім ваяводстве, дзе прымаў удзел у падпольным і партызанскім руху. У 1921 г. быў арыштаваны польскай дэфензівай і зняволены ў Баранавіцкай турме. 1 сакавіка гэтага ж года ўцёк з турмы, пасля чаго настаўнічаў на Случчыне.

Напачатку 20-х гг. Мазуркевіч актыўна ўключыўся ў працэс адраджэння беларускай літаратурнай традыцыі. У 1924 г. скончыў Вышэйшыя курсы беларусазнаўства ў Мінску і працаваў у Віцебску, займаючы пасады выкладчыка савецка-партыйнай школы ІІ ступені, вячэрняга рабфака, супрацоўніка краязнаўчага музея, настаўніка беларускай мовы і літаратуры ў школе. У гэты час Мазуркевіч актыўна займаўся і грамадскай дзейнасцю: садзейнічаў арганізацыі, з'яўляўся кіраўніком і актыўным удзельнікам Віцебскай філіі Маладняка і Віцебскай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў. Удзельнічаў у сходах пісьменнікаў: дэлегат I-га ўсебеларускага сходу Маладняка (Мінск, 1925), І-га сходу Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў (Мінск, 1928), І-га ўсесаюзнага сходу пралетарскіх пісьменнікаў (Масква, 1928). На момант 1928 г. уваходзіў у склад Цэнтральнага Бюро «Маладняка», у склад праўлення БелАПП.

Жыццядзейнасць Язэпа Ігнатавіча Мазуркевіча прыпынілася ў часы рэпрэсій. 17 верасня 1937 ён быў беспадстаўна арыштаваны і 20 кастрычніка 1937 асобай нарадай пры НКУС СССР як член «Польскай арганізацыі вайсковай» прыгавораны да вышэйшай меры пакарання з канфіскацыяй маёмасці. Расстраляны 4 лістапада 1937 у Віцебску. Рэабілітаваны Вярхоўным судом БССР 16 ліпеня 1957. На момант арышту з'яўляўся настаўнікам СШ № 1 Віцебска, быў жанаты, меў дзіця.

Літаратурная і грамадская дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

У сваёй біяграфіі Мазуркевіч згадвае, што ўпершыню пазнаёміўся з беларускім пісьменствам у 1905 г., а з 1922 г. пачаў пісаць карэспандэнцыі па-беларуску. У «маладнякоўскай» анкеце называў яшчэ больш раннюю дату пачатку пісьменніцкай дзейнасці — 1921 г. (гэтыя спробы магчыма насілі нефармальны характар). З 1923 г. Мазуркевіч пачаў займацца мастацкай літаратурай і да 1925 г. напісаў дзве п'есы («Камсамолка Галя» і «Лятучка») і апавяданне «Здзекі», прысвечаныя падзеям грамадзянскай вайны. З 1924 г. друкаваўся ў часопісах «Полымя», «Маладняк», альманахах «Пачатак», «Світанне», «Рытмы будавання» (у апошнім з п'есай «За калгас»), рэспубліканскіх і абласных газетах. Выступаў з апавяданнямі, п'есамі, нарысамі, літаратурна-крытычнымі артыкуламі. У сваіх творах адлюстроўваў падзеі грамадзянскай вайны, сацыялістычнага будаўніцтва на Беларусі.

Язэп Мазуркевіч, звязваючы будучыню беларускай літаратуры з творчым аб'яднаннем «Маладняк», выказваў думку, аб тым што гэтая грамадская арганізацыя з'яўляецца той літаратурнай плынню, якая выкарыстоўваючы ўсе тэхнічныя дасягненні старога мастацтва павінна выпрацаваць новую форму літаратуры, зразумелую ўсім савецкім грамадзянам.

Азнаёміўшыся з усімі 70-ю анкетамі удзельнікаў І Усебеларускага сходу «Маладняка» можна зрабіць выснову адносна вялікай колькасці маладых і зусім юных пісьменнікаў, якія толькі пачыналі свой шлях ў літаратуры. Самаму малодшаму ўдзельніку сходу Алесю Кароткаму было ўсяго 16 гадоў. Я.Мазуркевіч быў самым старэйшым на сходзе аб'яднання. У свой час ён падвяргаўся крытыцы Максіма Гарэцкага за схематызм і недахоп мастацкасці пры напісанні апавяданняў і п'ес. Яго ўдзел у дзейнасці «Маладняка» у такім сталым узросце пры ненаяўнасці асаблівых пісьменніцкіх здольнасцяў можна звязаць толькі са свядомай зацікаўленасцю і арыентаванасцю выключна на папулярызацыю беларускай мовы і літаратуры, выкладаннем чаго ён займаўся. Такі інтарэс асабліва апраўдвае псеўданім публіцыста, якім ён карыстаўся пры публікацыях — Я. Цікавы.

Мазуркевіч больш прыцягальны менавіта не як аўтар, а як крытык і літаратуразнавец, чалавек шырокага кругагляду і адзін з арганізатараў літаратурнага руху на Віцебшчыне. Пры яго ўдзеле падрыхтаваны і выдадзены альманахі «Пачатак» (1926) і «Світанне» (1927), да якіх ён напісаў прадмовы і ўдзельнічаў у іх як празаік. Аглядны артыкул «Літаратурны рух на Віцебшчыне» прадставіў яго дасведчаным краязнаўцам і філолагам-беларусістам. Артыкул складаецца з трох частак, кожная з якіх прысвечана пэўнаму этапу з гісторыі літаратуры на Віцебшчыне. Першы перыяд (канец ХІХ ст. — кастр. 1917 г.) аналізуе творчасць Я. Журбы, М. Анцава, Я. Акунёва, М. Разэнкампа; другі перыяд (кастр. 1917—1924 гг.) Мазуркевіч характарызуе надзвычайна бедным на тыя мастацкія творы, што адасабляюць мясцовае жыццё Віцебшчыны ў гэты час; трэці перыяд (1924—1928 гг.) асвятляецца аўтарам як час шырокага развіцця і росту папулярнасці беларускай мастацкай літаратуры, у раздзеле таксама разглядаецца літаратурная і краязнаўчая дзейнасць Віцебскай філіі «Маладняка» ў гэты перыяд. Аб грунтоўнасці публікацыі кажа наяўнасць пасля кожнага раздзела спісаў выкарыстаных аўтарам крыніц (усяго 30 найменняў выданняў).

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

Творчыя дасягненні Мазуркевіча не атрымалі асаблівага прызнання ні пры яго жыцці ні цяпер. Аднак сваёй выкладчыцкай дзейнасцю ён спрыяў узгадаванню цэлага пакалення беларускамоўных пісьменнікаў 20-х гг. ХХ ст.

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Мазуркевіч Я. Літаратурны рух на Віцебшчыне // Маладняк. 1929. № 4, с.93-98.

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларускія пісьменнікі: бібліяграфічны слоўнік. Т.4. Лазарук — Перкін. Мн.: БелЭн, 1994. С.159-160.
  • Лаўшук С. Станаўленне беларускай савецкай драматургіі (20-я — пач.30-х гг.). Мн., 1984.
  • Маракоў Л. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. 1794—1991: Энцыклапедычны даведнік. Т.3. Кн. 2. Лабадаеў — Яцына. — Мінск, 2005.
Wiki letter w.svg На гэты артыкул не спасылаюцца іншыя артыкулы Вікіпедыі,
калі ласка, карыстайцеся падказкай і пастаўце спасылкі ў адпаведнасці з прынятымі рэкамендацыямі.