Георгій Апалонавіч Гапон

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Георгій Гапон)
Перайсці да: рух, знайсці
Георгій Апалонавіч Гапон
руск.: Георгий Аполлонович Гапон
Фатаграфія
Дата нараджэння:

5 лютага (17 лютага) 1870(1870-02-17)

Месца нараджэння:

сяло Белікі, Палтаўская губерня, Расійская імперыя

Дата смерці:

28 сакавіка (10 красавіка) 1906(1906-04-10) (36 гадоў)

Месца смерці:

Азеркі, Санкт-Пецярбург Санкт-Пецярбургская губерня, Расійская імперыя

Грамадзянства:

Flag of Russia.svg Расійская імперыя

Адукацыя:

Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія(руск.) бел.

Веравызнанне:

праваслаўе

Асноўныя ідэі:

трэд-юніянізм(руск.) бел., сіндыкалізм(руск.) бел.[1]

Род дзейнасці:

Працоўны лідар

Подпіс

Подпіс

Гео́ргій Апало́навіч Гапо́н (5 [17] лютага 1870, сяло Белікі(руск.) бел., Кабелякскі павет(руск.) бел., Палтаўская губерня(руск.) бел. — 28 сакавіка (10 красавіка) 1906, Азеркі, Санкт-Пецярбургская губерня) — святар Рускай праваслаўнай царквы, палітычны дзеяч і прафсаюзны лідар(руск.) бел., выбітны прамоўца і прапаведнік.

Стваральнік і нязменны кіраўнік працоўнай арганізацыі «Сход рускіх фабрычна-завадскіх рабочых г. Санкт-Пецярбурга(руск.) бел.», арганізатар студзеньскай працоўнай забастоўкі(бел. (тар.)) бел. і масавага шэсця(руск.) бел. рабочых да цара 9 (22) студзеня 1905 года, што скончылася расстрэлам рабочых і паклала пачатак рэвалюцыі 1905—1907 гадоў у Расіі. Пасля 9 студзеня 1905 года — дзеяч рускай рэвалюцыйнай эміграцыі, арганізатар Жэнеўскай міжпартыйнай канферэнцыі 1905 года(руск.) бел., удзельнік няўдалай падрыхтоўкі ўзброенага паўстанні у Санкт-Пецярбургу з дапамогай зброі з парахода «Джон Графтан(руск.) бел.», заснавальнік рэвалюцыйнай арганізацыі «Усерасійскі працоўны саюз». Пасля вяртання ў Расію ў кастрычніку-лістападзе 1905 года — кіраўнік адроджанага «Сходу рускіх фабрычна-завадскіх рабочых г. Санкт-Пецярбурга», саюзнік графа Вітэ, прыхільнік рэформаў(руск.) бел., абвешчаных Маніфестам 17 кастрычніка(руск.) бел., праціўнік узброеных метадаў змагання. У сакавіку 1906 года забіты ў Азерках групай баевікоў-эсэраў па вінавачанні ў супрацы з уладамі і здрадзе(руск.) бел. рэвалюцыі.

Біяграфія ў 1870—1903 гадах[правіць | правіць зыходнік]

Раннія гады і святарства[правіць | правіць зыходнік]

Георгій Гапон.

Георгі Гапон нарадзіўся ў 1870 годзе ў сяле Белікі Кабелякскага павета Палтаўскай губерні. Прозвішча Гапон паходзіць ад украінскага варыянту хрысціянскага імя Агафон(руск.) бел.[2]. Паводле сямейнага падання, продкамі Гапона па мужчынскай лініі былі запарожскія казакі. Бацька Гапона, Апалон Фёдаравіч, быў заможным селянінам, карыстаўся вялікай павагай аднавяскоўцаў і на працягу 35 гадоў абіраўся валасным пісарам. Маці была простай непісьменнай сялянкай[3].

Дзяцінства Гапона прайшло ў родным сяле, дзе ён займаўся сялянскай працай і, дапамагаючы бацькам, пас авечак, цялят і свінняў. У дзяцінстве Гапон быў вельмі рэлігійным і адрозніваўся схільнасцю да містыкі; любіў слухаць аповеды пра жыццё святых і марыў, як яны, здзяйсняць дзівы. Найбольшае ўражанне на яго зрабіў аповед пра святога Іаана Наўгародскага, якому атрымалася засядлаць нячысціка(руск.) бел. і з'ездзіць на ім у Іерусалім. Гапон стаў марыць пра той дзень, калі і яму з'явіцца нагода «злавіць чорта»[3]. Ва ўзросце 7 гадоў быў аддадзены ў пачатковую школу, дзе выявіў вялікія здольнасці да навукі. Па радзе сельскага святара бацькі вырашылі аддаць сына на навучанне ў духоўнае вучылішча. Паспяхова здаўшы ўступны экзамен, Гапон паступіў у другі клас Палтаўскага духоўнага вучылішча. У вучылішчы адрозніваўся дапытлівасцю і быў адным з лепшых вучняў. Выкладчык вучылішча Іван Трэгубаў(руск.) бел., былы вядомым талстоўцам(руск.) бел., даваў Гапону забароненыя складанні Льва Талстога, якія зрабілі на яго вялікі ўплыў[4].

Па сканчэнні духоўнага вучылішча Гапон паступіў у Палтаўскую духоўную семінарыю(руск.) бел.. Падчас навукі ў семінарыі апынуўся пад уплывам іншага талстоўца — Ісаака Фейнермана(руск.) бел., які прыйшоў з Яснай Паляны. Працягваючы навуку ў семінарыі, Гапон стаў адкрыта выказваць талстоўскія ідэі, што прывяло яго да канфлікту з семінарскім начальствам. Яго прыстрашылі пазбаўленнем стыпендыі, у адказ на што ён заявіў, што сам адмаўляецца ад стыпендыі, і стаў падзарабляць прыватнымі ўрокамі. У 1893 годзе паспяхова скончыў семінарыю, аднак з-за канфлікту з семінарскім начальствам не атрымаў дыплома першай ступені, што даваў права на паступленне ў Томскі ўніверсітэт. Па сканчэнні семінарыі ўладкаваўся працаваць у земскай статыстыцы і працягваў падзарабляць прыватнымі ўрокамі[3].

У 1894 годзе Гапон жаніўся з купецкай дачкой і паводле яе парады вырашыў прыняць духоўны сан. Пра свой намер ён расказаў палтаўскаму біскупу Іларыёну, і той абяцаў яму заступацца, сказаўшы, што яму патрэбныя такія людзі, як Гапон. У тым жа годзе Гапон быў пасвечаны спачатку ў дыяканы, а потым і ў святары. Па развязку біскупа Іларыёна атрымаў пасаду святара ў беспрыходнай царквы Усіх Святых пры палтаўскіх могілках. У якасці святара Гапон выявіў выдатны талент прапаведніка, і на яго казанні стала сцякацца мноства народа. Імкнучыся ўзгадняць сваё жыццё з хрысціянскай навукай, Гапон дапамагаў беднякам і згаджаўся бязвыплатна здзяйсняць духоўныя адправы для бедных вернікаў з суседніх цэркваў. У свабодны ад набажэнстваў час Гапон уладкоўваў сумоўі на рэлігійныя тэмы, якія збіралі мноства слухачоў, хоць яго царква і была беспрыходнай[5]. Папулярнасць маладога святара прывяла да яго канфлікту са святарамі суседніх прыходаў, якія сталі казаць, што ён выкрадае ў іх паству. Гапон, са свайго боку, вінаваціў іх у фарысействе і крывадушнасці[3].

У 1898 годзе ад раптоўнай хваробы памерла маладая жонка Гапона. Засталіся двое маленькіх дзяцей — Марыя і Аляксей[6]. Гэта падзея стала паваротным момантам у жыцці Гапона. Каб пазбыцца цяжкіх думак, ён паехаў у Санкт-Пецярбург паступаць у духоўную акадэмію. Хоць дыплом другой ступені не даваў яму права на паступленне ў акадэмію, Гапон здолеў заручыцца падтрымкай біскупа Іларыёна, які знаходзіўся ў сяброўскіх адносінах з обер-пракурорам Сінода Канстанцінам Пабеданосцавым(руск.) бел.. Атрымаўшы рэкамендацыйны ліст ад Іларыёна, Гапон з'явіўся да Пабеданосцава і па яго пратэкцыі і пратэкцыі таварыша обер-пракурора — Уладзіміра Саблера(руск.) бел. паступіў на 1-ы курс акадэміі[3].

Аднак навука ў духоўнай акадэміі хутка расчаравала Гапона. У выкладаных прадметах ён бачыў толькі мёртвую схаластыку, якая не давала яму адказу на пытанне пра сэнс жыцця. Пазбавіўшыся душэўнай раўнавагі, Гапон закінуў навуку і ўлетку 1899 года з'ехаў папраўляць здароўе ў Крым. У Крыме ён наведваў мясцовыя манастыры, разважаючы, ці не пайсці яму ў манахі, аднак вырашыў, што жыццё ў манастыры несумяшчальнае са служэннем народу. Вялікі ўплыў на Гапона зрабіла знаёмства з мастаком Васілём Верашчагіным(руск.) бел., які раіў яму скінуць рызу і працаваць на выгоду народа[3], і ліберальным армянскім публіцыстам Рыгорам Джаншыевым(руск.) бел.[6].

Пачатак грамадскай дзейнасці[правіць | правіць зыходнік]

Вярнуўшыся ў Санкт-Пецярбург, Гапон пачаў браць удзел у дабрачынных місіях, што займаліся хрысціянскай пропаведдзю сярод працоўных. У гэты час у Санкт-Пецярбургу дзеяла Таварыства рэлігійна-маральнай асветы, якое ў той час узначальваў протаіерэй Філосаф Арнацкі(руск.) бел., і Гапону было прапанавана ўзяць удзел у яго працы. У 1899 годзе Гапон пачаў выступаць у якасці прапаведніка ў Царкве Мілальванай Божай Маці, у Галернай Гавані на Васільеўскай выспе. Старастам гэтай царквы ў той час быў Уладзімір Саблер.

Пропаведзі Гапона збіралі мноства людзей, і нярэдка царква не мясціла ў сябе ўсіх слухачоў, лік якіх дасягаў 2000[3]. Галерная Гавань была месцам рассялення піцерскай басаты, і Гапон нярэдка праводзіў цэлыя дні, маючы зносіны з насельнікамі горкаўскага «дна». У сваіх пропаведзях ён выходзіў з той думкі, што праца ёсць аснова і сэнс жыцця[6], і імкнуўся абудзіць у слухачах усведамленне сваёй чалавечай годнасці[7]. Аднак Гапон не быў задаволены сваёй дзейнасцю прапаведніка. Маючы зносіны з беднякамі, ён стаў задавацца думкай, як рэальна дапамагчы гэтым людзям вярнуцца да чалавечага жыцця[3].

У гэты час Гапон склаў свой першы праект таварыства ўзаемадапамогі. Таварыства меркавалася назваць «Таварыствам змагароў разумнага-хрысціянскага правядзення святочных дзён», і яно павінна было згуртаваць вернікаў у падабенства хрысціянскага брацтва[6]. Напісаны Гапонам статут гэтага таварыства змяшчаў параграф пра матэрыяльную ўзаемадапамогу яго членаў. Аднак статут не быў зацверджаны царкоўным начальствам, і тады Гапон пайшоў з Таварыства протаіерэя Арнацкага.

У 1900 годзе Гапон быў прызначаны на пасаду настаяцеля сірочага прытулку святой Вольгі, а таксама законавучыцеля і святара прытулку Сіняга Крыжа. Гэтыя прытулкі ўтрымваліся на ахвяраванні багатых людзей, і неўзабаве малады святар набыў папулярнасць у пецярбургскіх прыдворных колах. Паводле слоў Гапона, асаблівы ўплыў ён меў на прыдворных дам, якія бачылі ў ім ледзь не прарока, закліканага абвясціць новыя праўды і раскрыць таемны сэнс навукі Хрыста[8]. Некалькі разоў Гапон запрашаўся служыць на ўрачыстых святах разам са святым Іаанам Кранштацкім, які зрабіў на яго моцнае ўражанне[3]. У іншы час Гапон служыў літургію з рэктарам духоўнай акадэміі, будучым патрыярхам Сергіем (Страгародскім)[6]. Ён таксама нярэдка наведваў Рэлігійна-філасофскія сходы(руск.) бел., якія праходзілі пад старшынствам Сергія ў Пецярбургу. Адначасна Гапон працягваў працаваць у асяроддзі піцерскіх рабочых і беднякоў, сярод якіх ён хутка набыў велізарную папулярнасць. Яму нярэдка здаралася бараніць беднага чалавека ад розных несправядлівасцей, чым ён выклікаў да сябе непрыхільнасць і варожасць з боку ўлады[9]. Сутыкаючыся з супраціўленнем урадоўцаў, Гапон казаў: «Да цара дайду, а свайго дамагуся»[10].

У 1902 годзе Гапон склаў новы праект сістэмы дабрачынных устаноў. Праект прадугледжваў стварэнне працоўных калоній для рэабілітацыі беспрацоўных галётнікаў, узорам для якіх паслужыла Кранштацкі Дом працавітасці[11]. На гэту тэму Гапонам быў напісаны даклад для падачы імператрыцы Аляксандры Фёдараўне. Даклад быў ухвалены кіраўніком горада Мікалаем Клейгельсам, аднак не атрымаў далейшага ходу[3].

Летам 1902 года з-за канфлікту з апякунскім саветам Гапон быў адхілены ад пасады настаяцеля прытулку Сіняга Крыжа. Падчас канфлікту Гапон настроіў сваю шматлікую паству супраць апякунскага савета. Паводле сведчання калегі Гапона святара Міхала (Папова), ужо тады Гапон славіўся ўменнем кіраваць натоўпам. У адрас апекуноў сталі паступаць пагрозы, а на вуліцы ў іх сталі кідаць камяні[12]. Сыходзячы з прытулку, Гапон забраў з сабой выхаванку Аляксандру Уздалёву, якую пазней зрабіў сваёй грамадзянскай жонкай (па канонах праваслаўнай царквы заўдавелы святар не мае права на паўторны шлюб). У тым жа годзе ён быў адлічаны з 3-га курса акадэміі, прытым прычынай выключэння была няздача Гапонам пераходных экзаменаў[5]. Старшыня апякунскага савета Мікалай Анічкаў(руск.) бел. напісаў на Гапона данос у Ахоўнае аддзяленне, і Гапон быў выкліканы туды на допыт[3]. Гэта падзея паслужыла нагодай для яго знаёмства з Дэпартаментам паліцыі(руск.) бел..

Восенню 1902 года Гапон быў адноўлены ў духоўнай акадэміі па пратэкцыі мітрапаліта Антонія (Вадкоўскага), які аказваў яму заступніцтва. Ёсць звесткі, што ў аднаўленні Гапона ў акадэміі згуляў сваю ролю Дэпартамент паліцыі[13]. У 1903 годзе Гапон паспяхова скончыў акадэмію, напісаўшы дыпломную працу на тэму «Сучаснае становішча прыходу ў праваслаўных цэрквах, грэчаскай і рускай», і атрымаў пасаду святара пры турэмнай царкве святога Міхаіла Чарнігаўскага Гарадской перасыльнай турмы[5].

Адносіны з Дэпартаментам паліцыі[правіць | правіць зыходнік]

Падрабязней гл. таксама: Зубатаўшчына

Восенню 1902 года Гапон быў пазнаёмлены з начальнікам Асаблівага аддзела Дэпартамента паліцыі Сяргеем Зубатавым[3]. Зубатаў займаўся стварэннем падкантрольных паліцыі працоўных саюаў, і Гапону было прапанавана ўзяць удзел у гэтай працы. Мэта Зубатава складалася ў тым, каб стварэннем легальных працоўных арганізацый паралізаваць уплыў, які здзяйсняла на працоўных рэвалюцыйная прапаганда. Зубатаву атрымалася стварыць паспяхова дзейныя арганізацыі ў Маскве, Мінску і Адэсе, а ў 1902 годзе ён паспрабаваў перанесці свой досвед у Пецярбург, дзе было заснавана Таварыства ўзаемнай дапамогі працоўных механічнай вытворчасці[14]. Гапон быў прыцягнуты да справы арганізацыі як папулярны ў працоўным асяроддзі святар[15]. Паводле некаторых дадзеных, Гапон карыстаўся заступніцтвам пецярбургскага кіраўніка горада Мікалая Клейгельса, у якога быў на добрым рахунку і лічыўся сваім чалавекам[14]. Па ініцыятыве кіраўніка горада Гапону было даручана вывучыць пагляды Зубатава на працоўнае пытанне і пастаноўку справы ў зубатаўскіх арганізацыях[16]. Зімой 1902—1903 гадоў Гапон наведваў сходы зубатаўскага таварыства, гутарыў з Зубатавым і яго вучнем І. С. Сакаловым, а потым здзейсніў падарожжа ў Маскву, дзе азнаёміўся з дзейнасцю маскоўскай зубатаўскай арганізацыі. Паводле вынікаў гэтага падарожжа Гапон напісаў даклад, копіі якога былі пададзены кіраўніку горада Клейгельсу, мітрапаліту Антонію і самому Зубатаву. У дакладзе Гапон паддаваў крытыцы існыя зубатаўскія арганізацыі і прапанаваў заснаваць новае працоўнае таварыства па ўзоры незалежных англійскіх прафсаюзаў[3]. Галоўная ідэя Гапона складалася ў тым, што зубатаўскія таварыствы занадта цесна звязаныя з паліцыяй, што кампраметуе іх у вачах працоўных і паралізуе працоўную самадзейнасць[17]. Паводле слоў Гапона, тэзы яго даклада былі ўхвалены мітрапалітам і кіраўніком горада, але не знайшлі водгуку ў Зубатава. З пункту гледжання Зубатава, пагляды Гапона на працоўнае пытанне з'яўляліся «небяспечнай ерассю»[16]. Гапон і Зубатаў горача спрачаліся па гэтым пытанні, але не прыходзілі да адзінай думкі[14].

У жніўні 1903 года Зубатаў з-за асабістай сваркі з міністрам унутраных спраў Вячаславам Плевэ быў адпраўлены ў адстаўку і высланы з Пецярбурга. Гапон быў адным з нешматлікіх людзей, якія прыехалі на вакзал развітацца з Зубатавым[16]. Паводле слоў Гапона, Зубатаў са слязьмі на вачах прасіў яго не кідаць працоўную арганізацыю[14]. Пасля ад'езду Зубатава пецярбургская арганізацыя засталася ў падвешаным стане, і Гапон апынуўся яго натуральным наступнікам. У гэты час пецярбургскае працоўнае таварыства было вельмі малалікім і вяло жаласнае існаванне[14]. Восенню таго ж года Гапон узяўся за ўзнаўленне арганізацыі ў адпаведнасці са сваімі ідэямі. З гэтай мэтай ім быў напісаны новы статут таварыства, што рэзка абмяжоўваў ўмяшанне паліцыі ў яго ўнутраныя справы. Згодна з новым статутам, увесь кантроль над дзейнасцю арганізацыі ўжыццяўляўся яе прадстаўніком, роля якога адводзілася самому Гапону[18]. Гэта рабіла яго адзіным пасярэднікам паміж працоўным таварыствам і адміністрацыяй. У дакладзе на імя дырэктара Дэпартамента паліцыі Аляксея Лапухіна Гапон пісаў, што не справа паліцыі — займацца стварэннем працоўных арганізацый, «калі ў яе і сваёй справы па завязку», і паказваў на няўдалыя досведы такога роду ў Маскве, Адэсе і Санкт-Пецярбургу. Далей Гапон паказваў, што «ў таварыстве існуе воблака прадузятасцей супраць паліцыі», і таму паліцыя павінна «як бы адысці ўбок і саступіць месца грамадскай самадзейнасці»[17]. Закладам поспеху новай арганізацыі Гапон лічыў прынцып працоўнай самадзейнасці, калі справа вядзецца не чынамі паліцыі, а кружком працоўных, якія прасякнуліся ўсведамленнем уласных інтарэсаў[17]. Даклад Гапона быў спачувальна сустрэты ў міністэрстве ўнутраных спраў, і 15 лютага 1904 года новы статут таварыства быў зацверджаны намеснікам міністра Пятром Дурнаво[19].

Ствараючы новае таварыства, Гапон не парываў адносін з адстаўленым Зубатавым і некаторы час падтрымваў з ім ліставанне. У канцы 1903 года ў лісце да Зубатава Гапон паведамляў, што працоўныя помняць яго, як свайго настаўніка, і расказваў пра поспехі новай арганізацыі. У той жа час Гапон падкрэсліваў, што новае таварыства ўладкавана на новых пачатках[16]:

Не хаваем, што ідэя адмысловага працоўнага руху — Ваша ідэя, але падкрэсліваем, што зараз сувязь з паліцыяй парвана (так яно насамрэч і ёсць), што наша справа правая, адкрытая, што паліцыя толькі можа кантраляваць нас, але не трымаць на прывязі.

— С. В. Зубатов. Зубатовщина // Былое. — СПб.: 1917. — № 4. — С. 170.

Сам Зубатаў, як бачна з яго ўспамінаў, ставіўся да навін Гапона скептычна, але паўплываць на становішча спраў ужо не мог. На думку Зубатава, далейшы лёс арганізацыі быў наканаваны лжывай пастаноўкай справы, якую надалі яму Гапон і яго апекуны. «Здаўшы працоўную справу на рукі Гапону і зрабіўшы яго тым самым адказнай асобай, мясцовая ўлада лічыла, што ёю ўсё меры прыняты, што справа працоўных не яе справа і… спачыла на лаўрах. Гапон жа, аддаліўшы ад працоўных уладу ў інтарэсах асабістай ганарыстасці, пазбавіўся апоры пры нападах на яго працоўных з боку прадпрымальнікаў… Кепская пастаноўка дзела, натуральна, прывяла да такіх жа вынікаў». «Такім чынам, не быўшы маім шчырым прыхільнікам, Гапон не мог быць маім натуральным прадаўжальнікам», — складаў Зубатаў[16].

Біяграфія ў 1903—1905 гадах[правіць | правіць зыходнік]

На чале «Сходу рускіх фабрычна-завадскіх працоўных»[правіць | правіць зыходнік]

Г. А. Гапон і І. А. Фулон(руск.) бел. на адкрыцці Каломенскага аддзела «Сходу Рускіх фабрычна-завадскіх працоўных г. Санкт-Пецярбурга». Восень 1904 года.

У жніўні 1903 года, пасля адстаўкі Зубатава, Гапон прыняўся за ўзнаўленне зубатаўскай арганізацыі на новых пачатках. Сабраўшы групу ініцыятыўных працоўных, Гапон прапанаваў ім «кінуць форму маскоўскай арганізацыі, вызваліцца ад апекі адміністрацыйных нянек і стварыць матэрыяльную незалежнасць»[14]. Прапанова была падтрымана працоўнымі, і 30 жніўня 1903 года на Выбаргскаму боку(руск.) бел. на грошы працоўных[20] была адкрыта першая чайная-клуб, якая стала цэнтрам новага таварыства[19]. Устаўшы на чале арганізацыі, Гапон хутка выдаліў з яе стаўленікаў Зубатава і прызначыў на ўсе адказныя пасты сваіх людзей. У лютым 1904 года міністэрства ўнутраных спраў зацвердзіла напісаны Гапонам статут прафсаюзу, і неўзабаве ён быў урачыста адкрыты пад назвай «Сход рускіх фабрычна-завадскіх працоўных г. Санкт-Пецярбурга».

Трэба заўважыць, што з 8 студзеня 1904 года па 12 студзеня 1905 года святар Гапон Г. А. з'яўляўся настаяцелем царквы Св. Благавернага князя Міхаіла Чарнігаўскага пры Санкт-Пецярбургскай гарадской перасыльнай турме.

Апынуўшыся на чале працоўнага Сходу, Гапон разгарнуў актыўную дзейнасць. Фармальна Сход займаўся арганізацыяй узаемнай дапамогі і асветніцтвам, аднак Гапон надаў яму іншы кірунак. З ліку дакладных працоўных Гапон арганізаваў асаблівы кружок, які зваў «таемным камітэтам» і які збіраўся на яго кватэры[3]. Найбліжэйшымі паплечнікамі Гапона па «таемным камітэце» былі працоўныя І. В. Васільеў і М. М. Варнашоў(руск.) бел.. На сходах кружка чыталася нелегальная літаратура, вывучалася гісторыя рэвалюцыйнага руху і абмяркоўваліся планы будучага змагання працоўных за свае правы[14]. Задума Гапона складалася ў тым, каб з'яднаць шырокія працоўныя масы і падняць іх на змаганне за свае чалавечыя правы, за свае эканамічныя і палітычныя інтарэсы[21].

Першыя часы справа арганізацыі прасоўвалася туга, і да вясны 1904 года колькасць людзей у Сходзе не перавышала некалькіх сот чалавек[3]. Імкнучыся пашырыць сваю арганізацыю, Гапон стаў шукаць сувязей з уплывовымі працоўнымі, якія маглі б прывесці ў Сход новых членаў. Восенню 1903 года яму атрымалася прыцягнуць да працы ў Сходзе ўплывовую групу працоўных з Васільеўскай выспы, вядомую пад назвай групы Карэліна. Вядучую ролю ў гэтай групе гулялі Аляксей(руск.) бел. і Вера Карэліна(руск.) бел.. У большасці гэта былі людзі, якія прайшлі праз сацыял-дэмакратычныя(руск.) бел. кружкі, але мелі тактычныя разыходжанні з сацыял-дэмакратычнай партыяй(руск.) бел.. Іх яднала нялюбасць да партыйнай інтэлігенцы[18] і імкненне знайсці шляхі для адкрытай дзейнасці ў працоўных масах[20].

Апроч Карэліных, у групу ўваходзілі Д. В. Кузін(руск.) бел., І. М. Харытонаў, Я. І. Іваноў, Г. З. Усанаў, В. А. Князеў, К. В. Бялоў і іншыя[14]. Адразу прадстаўнікі групы адносіліся да гапонаўскага таварыства з бояззю, падазраючы ў ім чарговы прыклад «зубатаўшчыны» і «правакацыю». Аднак пасля шэрага сустрэч і перамоў з Гапонам яны пераканаліся, што «Гапон — сумленны чалавек», і пагадзіліся з ім супрацоўнічаць[22]. Гапон адкрыў ім сваю задуму, якая складалася ў тым, каб паступова аб'яднаць працоўных усёй краіны. «Калі мы, — казаў ён, — уладкуем такія клубы, як у Пецярбургу, у Маскве, Харкаве, Кіеве, Растове-на-Доне, Іванаве, то пакрыем паступова такой сеткай усю Расію. Аб'яднаем працоўных усёй Расіі. Можа быць выбліск, усеагульны, эканамічны, а мы падамо вымогі палітычныя»[22].

Сачыненні[правіць | правіць зыходнік]

Аўтабіяграфія

Петыцыя, заклікі і лісты

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Рабочие. В защиту Гапона // Новая Русь. — СПб.: 1909. — № 8 (9 января). — С. 3.
  2. Тайны и истории фамилий: Гапонов.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 Г. А. Гапон. История моей жизни — М.: «Книга», 1990. — 64 с.
  4. И. М. Трегубов. Георгий Гапон и всеобщая стачка // Освобождение. — Париж: 1905. — № 66. — С. 264.
  5. 5,0 5,1 5,2 Н. Авидонов. Гапон в духовной академии. По неизданным материалам // Былое. — СПб.: 1925. — № 1. — С. 46—50.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Письма Гапона // Русская мысль. — М.: 1907. — № 5. — С. 104—116.
  7. Г. А. Гапон. Послание к русскому крестьянскому и рабочему народу — 1905. — 24 с.
  8. М. И. Сизов. Мои встречи с Георгием Гапоном // Исторический вестник. — СПб.: 1912. — № 2. — С. 543—582.
  9. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named .D0.94.D0.B5.D0.B9.D1.87
  10. Н. Симбирский (Н. В. Насакин). Правда о Гапоне и 9-м января — СПб.: «Электропечатня» Я. Кровицкого, 1906. — 226 с.
  11. Василий Секачёв. Гапон: от церковно-социальной деятельности к революции // Нескучный Сад. — 2004. — № 8.
  12. Н. А. Бухбиндер. Из жизни Г. Гапона (по неизданным материалам) // Красная летопись. — Л.: 1922. — № 1. — С. 101—105.
  13. А. И. Спиридович. Записки жандарма — Харьков: «Пролетарий», 1928. — 205 с.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 14,7 Н. М. Варнашёв. От начала до конца с гапоновской организацией // Историко-революционный сборник. — Л.: 1924. — Т. 1. — С. 177—208.
  15. А. В. Герасимов. На лезвии с террористами — М.: Товарищество Русских художников, 1991. — 208 с.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 С. В. Зубатов. Зубатовщина // Былое. — СПб.: 1917. — № 4. — С. 157—178.
  17. 17,0 17,1 17,2 Р. Кобяков. Гапон и охранное отделение до 1905 г // Былое. — Л.: 1925. — № 1. — С. 28—45.
  18. 18,0 18,1 В. В. Святловский. Профессиональное движение в России — СПб.: Изд-е М. В. Пирожкова, 1907. — 406 с.
  19. 19,0 19,1 К истории «Собрания русских фабрично-заводских рабочих С.-Петербурга». Архивные документы // Красная летопись. — Л.: 1922. — № 1. — С. 288—329.
  20. 20,0 20,1 И. И. Павлов. Из воспоминаний о «Рабочем Союзе» и священнике Гапоне // Минувшие годы. — СПб.: 1908. — № 3—4. — С. 21—57 (3), 79—107 (4).
  21. Л. Я. Гуревич. Народное движение в Петербурге 9-го января 1905 г. // Былое. — СПб.: 1906. — № 1. — С. 195—223.
  22. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named .D0.9A.D0.B0.D1.80.D0.B5.D0.BB.D0.B8.D0.BD

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Commons

Мемуары і ўспаміны[правіць | правіць зыходнік]

Артыкулы і даследаванні[правіць | правіць зыходнік]

Кінаўвасабленні[правіць | правіць зыходнік]