Збігнеў Бжазінскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Збігнеў Бжазінскі
польск.: Zbigniew Kazimierz Brzeziński
Бжазінскі ў 1977 годзе
Бжазінскі ў 1977 годзе
Дарадчык прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы
20 студзеня 1977 — 20 студзеня 1981
Прэзідэнт Джэймс Эрл Картэр
Папярэднік Брэнт Скоўкрофт
Пераемнік Рычард Вінсент Ален

Нараджэнне 28 сакавіка 1928
Смерць 26 мая 2017
Імя пры нараджэнні польск.: Zbigniew Kazimierz Brzeziński
Бацька Tadeusz Brzeziński[d]
Жонка Emilie Benes Brzezinski[d]
Дзеці Ian Brzezinski[d], Mark Brzezinski[d] і Mika Brzezinski[d]
Партыя
Член у
Адукацыя
Навуковая ступень бакалаўр мастацтваў[d] (1949), магістр (1950) і доктар філасофіі
Навуковае званне
  • прафесар[d]
Дзейнасць геапалітык, палітолаг, педагог, выкладчык універсітэта, аўтар, strategist, крытык
Месца працы
Узнагароды
Прэзідэнцкі медаль Свабоды Вялікі крыж з зоркай і плечавай стужкай ордэна «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія» Order of the Three Stars, 2nd Class ордэн Трох Зорак ордэн «За заслугі» І ступені ордэн «За заслугі» ІІІ ступені Order of Prince Yaroslav the Wise, 3rd class Recipient of the Order of Tomáš Garrigue Masaryk, 1st class ордэн Томаша Гарыга Масарыка Grand Officer of the Order of the Star of Romania ордэн Зоркі Румыніі ордэн «Стара планіна» Commander with Star of the Order of Merit of Hungary ордэн Заслуг ордэн Белага арла Grand Cross of the Order of Grand Duke Gediminas ордэн Вялікага князя Літоўскага Гядзімінаса

грант Гугенхайма (1960)

ордэн Белага арла

медаль Стагоддзі Вышэйшай школы мастацтваў і навук Гарвардскага ўніверсітэта[d]

прэмія фонду Антановічаў[d]

ганаровы доктар Варшаўскага ўніверсітэта[d] (2 мая 1991)

Ellis Island Medal of Honor

ганаровы грамадзянін Кракава[d] (7 лістапада 2001)

ганаровы доктар Люблінскага каталіцкага ўніверсітэта[d] (21 чэрвеня 1990)

honorary doctor of Fordham University[d]

ганаровы доктар Джорджтаўнскага ўніверсітэта[d]

honorary doctor of Vilnius University[d]

ганаровы доктар Ягелонскага ўніверсітэта[d] (16 чэрвеня 2000)

ганаровы грамадзянін Вільнюса[d] (2003)

ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»

honorary citizen of Gdańsk[d]

Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Збігнеў Казімеж Бжазінскі (польск.: Zbigniew Kazimierz Brzeziński; 28 сакавіка 1928, Варшава — 26 мая 2017, Фолс-Чэрч, Вірджынія, ЗША) — амерыканскі палітолаг, сацыёлаг і дзяржаўны дзеяч польскга паходжання. Дарадчык па нацыянальнай бяспецы 39-га прэзідэнта ЗША Джымі Картэра (1977—1981).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў Польшчы ў сям’і польскага дыпламата, усё свядомае жыццё правёў у Амерыцы. Пісаў пераважна на англійскай мове. Навучанне пачаў у Канадзе, дзе вывучаў эканоміку і паліталогію ўва ўніверсітэце Mc Gill. У 1950 годзе тамсама атрымаў дыплом з адзнакай («first class honors in economics and political science»). У 1953 годзе Бжазінскі скончыў Гарвардскі ўніверсітэт, атрымаў ступень доктара філасофіі і быў пакінуты пры вучылішчы. У свае 25 гадоў Бжазінскі стаецца адным з наймалодшых выкладчыкаў Гарвардскага ўніверсітэта. У 1958 годзе атрымлівае амерыканскае грамадзянства.

Свае навуковыя зацікаўленні ён рэалізуе спярша ў Цэнтры даследаванняў Расіі (Russian Research Center), a пасля, ужо ў якасці выкладчыка, у Цэнтры міжнародных адносін (Center for International Affairs). У 1960 годзе прызначаецца прафесарам публічнага права і кіравання (public law and government) Калумбійскага ўніверсітэта. Адначасна стаецца дырэктарам Навуковага інстытута міжнародных змен (Institute of International Change).

У перыяд з 1977 і да 1981 году займаў пасаду дарадчыка прэзідэнта ЗША па нацыянальнай бяспецы (дзякуючы якой у 1980—1981 гадох рабіў усё магчымае, каб пазбегчы савецкай інтэрвенцыі ў Польшчу). Прэзідэнт Джымі Картэр напіша пасля ў сваіх успамінах, што яго захаплялі праніклівыя аналізы дарадчыка, глыбокія гістарычныя веды, шырокія гарызонты і канцэпцыі апошняга, якія здзіўлялі сваёй дальнабачнасцю і арыгінальнасцю.

Акрамя гэтага, Бжазінскі быў членам Савета нацыянальнай бяспекі (камітэта Міністэрства абароны па комплескнай доўгатэрміновай стратэгіі) і членам Прэзідэнцкага Савета па замежнай разведцы. У 1981 годзе за заслугі ў справе нармалізацыі амерыканска-кітайскіх дачыненняў і за ўнёсак у развіццё палітыкі па правах чалавека і па нацыянальнай бяспецы ЗША ён уганараваны прэзідэнцкім медалём свабоды.

Пасля працаваў дарадчыкам у вашынгтонскім Цэнтры стратэгічных і міжнародных даследаванняў (Center for Strategic and International Studies), а таксама выкладчыкам амерыканскай знешняй палітыкі ў Школе паглыбленых міжнародных даследаванняў імя Пола Нітцэ пры ўніверсітэце Джонса Хопкінса. Амерыканская паліталогія ў адзін голас разам з Кісінджэрам і Шлезінгерам залічае Збігнева Бжазінскага ў разрад найбольш буйных амерыканскіх дзяржаўных дзеячаў.

Доктар honoris causa Кракаўскага Ягелонскага ўніверсітэта, Каталіцкага Люблінскага ўніверсітэта, а таксама Браціслаўскага ўніверсітэта. У 2000 годзе ён даў згоду на сваё прызначэнне старшынём камітэта «ЗША—Славакія».

Пасля анексыі Крыма і падтрымкі Расіяй сепаратыстаў на Данбасе, Бжазінскі заявіў:

" У апошнія некалькі гадоў Расія перастала арыентавацца на дэмакратычныя каштоўнасці, а ў грамадстве ўзяў верх шавінізм, на якім грае прэзідэнт Пуцін. Выкарыстоўваючы для сваіх мэт рускі нацыяналізм, прэзідэнт Пуцін адкрыў «скрыню Пандоры», паколькі ў Расіі жыве вялікая колькасць насельніцтва, якое прадстаўляе нерускую меншасць, і яно патэнцыйна таксама можа заявіць пра свае правы. Нацыяналізм, які сарваўся з ланцуга, можа быць разбуральным для Расіі


Збігнеў Бжазінскі
Радыё Свабода, 2014

"

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Кнігі[правіць | правіць зыходнік]

  • 1970 — Between Two Ages : America’s Role in the Technetronic Era. — Viking Press, 1970. — ISBN 978-0-313-23498-9
  • 1983 — Power and Principle: Memoirs of the National Security Adviser, 1977—1981. — Farrar, Straus, Giroux, 1983. — ISBN 978-0-374-23663-2.
  • 1997 — «The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives»
  • 2007 — Second chance. — Basic books, 2007.

Пераклады па-беларуску[правіць | правіць зыходнік]

  • Бязладдзе. Геапалітычная пустка // ARCHE Пачатак, 1998, пер. Сяргей Петрыкевіч
  • Агонія камунізму // Быць (або не быць) сярэднееўрапейцам. Сучаснае польскае мысленне, 2000
  • Жыццё з новай Ёўропай // ARCHE Скарына, 2001-1, с.27-45, пер. Сяргей Сматрычэнка
  • Глабальнае дамінаванне ці сусветнае лідарства? Заключэнне // ARCHE Скарына, 2005-1, пер. Аляксей Ігнатовіч

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]