Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мінск)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Касцёл Найсвяцейшай Тройцы і Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, таксама вядомы як Фарны касцёл — першы рымска-каталіцкі храм Мінску, заснаваны ў 1390 годзе. Знаходзіўся на Траецкай гары, якая паводле адной з версій атрымала сваю назву ад тытула святыні.[1]

Апошні са збудаваных у розныя часы драўляных касцёльных будынкаў згарэў у пач. XIX ст., мураваную плябанію зруйнавалі пасля Другой сусветнай вайны.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Згодна з паданнем, касцёл быў заснаваны ў 1390 годзе вялікім князем і каралём Ягайлам. Каля 1460 года касцёлу быў перададзены ва ўладанне фальварак Чурыловічы, які знаходзіўся на поўдзень ад горада. Першы менскі каталіцкі храм згарэў разам з горадам у 1505 годзе, калі татарскае нашэсце дашчэнту спаліла Мінск[1] (паводле іншых звестак касцёл згарэў яшчэ 14 жніўня 1409 года[2]).

У 1508 годзе збудавалі новы касцёл, ён быў асвечаны пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы. Святыня знаходзілася на ўзгорку на левым узбярэжжы Свіслачы. Акрамя тытула Найсвяцейшай Тройцы Мінская фара ў архіўных дакументах згадваецца і пад тытулам Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, а ў 1632 годзе — пад тытулам Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Міхала Арханёла.

Касцёлу належала вялікая колькасць пляцаў з пабудовамі, як на Траецкай гары, так і ў іншых частках горада, а таксама карчма Плябанскі млын на рацэ Свіслач, сенажаці, лес і фальварак Чурылавічы (альбо Плябанец).

У 1709 годзе пры касцёле Найсв. Тройцы біскуп Канстанты Казімір Бжастоўскі зацвердзіў брацтва Шчаслівай смерці. У 1720 (або 1716) года ксёндз Караль Пётр Панцяжыцкі збудаваў апошні драўляны Фарны касцёл.

14 жніўня 1809 года моцны пажар знішчыў будынак старажытнай Фары, аднак захаваліся плябанія і гаспадарчыя пабудовы. У 1814 годзе з'явіўся праект новай мураванай святыні, арыентаванай галоўным фасадам на Траецкую вуліцу (Янкі Купалы). Аднак грошаў хапіла толькі на будаўніцтва плябаніі на рагу з Вялікай Барысаўскай (Аляксандраўскай, Максіма Багдановіча) вуліцай.

З 1832 па 1840 гады тытул Свята-Траецкага насіў касцёл, які належаў да зачыненага дамініканскага кляштара і зрабіўся ў той час парафіяльным. Пасля таго, як расійскія ўлады зачынілі і гэту святыню, набажэнствы перанеслі ў могілкавую капліцу на Залатой Горцы, якая ў 1842 годзе была ўзведзеная ў ранг парафіяльнага касцёла Найсвяцейшай Тройцы. У 1864 годзе новазбудаваны на месцы драўлянай капліцы мураваны неагатычны касцёл асвяцілі пад старажытным тытулам.

Архітэктура[правіць | правіць зыходнік]

Паводле візітацыі і інвентароў 1632 і 1636 гадоў касцёл быў драўляны на мураваным падмурку, крыжападобны ў плане. Галоўны фасад святыні выходзіў на Траецкі рынак.[3] Інтэр'ер упрыгожвалі 3 драўляныя разныя алтары. На хорах знаходзіўся арган.

Асобна стаяла званіца з 4 званамі. Побач размяшчаўся даволі вялікі будынак плябаніі, у якім размяшчаліся шпіталь, школа і касцёльнае брацтва. Каля касцёла знаходзіліся парафіяльныя могілкі. Тэрыторыю святыні абкружала драўляная агароджа з брамамі.[3]

Храм, збудаваны ў пач. XVIII ст., стаяў на мураваным падмурку і меў выгляд «кавалерскага крыжа» («krzyża kawalerskiego») з вялікім купалам у цэнтры, вакол якога размяшчаліся 4 невялікія капліцы. Галоўны фасад упрыгожвалі дзве невялікія вежы з залачонымі жалезнымі крыжамі, аздобленымі металічнымі шарамі.

У цэнтры галоўнага алтара знаходзіўся абраз Святой Тройцы, абапал якога стаялі залачоныя скульптуры святых Пятра і Паўла. Апрача таго, інтэр'ер упрыгожвалі яшчэ чатыры драўляныя разныя алтары, два з якіх стаялі ў капліцах. На хорах знаходзіўся арган, выраблены ў 1745 годзе.[4]

Побач з касцёлам размяшчалася званіца з 3 званамі. На адлегласці 50 крокаў ад касцёла знаходзіўся комплекс гаспадарчых пабудоў — плябанія, парафіяльная школа, багадзельня і іншыя. Тэрыторыя плябанскага пляцу, разам з садам і парафіяльнымі могілкамі агароджваў драўляны плот з брамай.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Аляксей Яроменка. Мінская Фара // «Наша вера», 2(44) / 2008
  2. У. М. Дзянісаў. Першы касцёл // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. С. 309
  3. 3,0 3,1 Уладзімір Дзянісаў. Мінскі фарны касцёл // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 298
  4. Уладзімір Дзянісаў. Мінскі фарны касцёл // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 299

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]