Лаа-Цзы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Лаа-Цзы

Лаа-цзы (Старое Дзіця, Мудры Стары; кіт. спр. 老子 , піньінь: Lǎo Zǐ, пал.: Лао цзы, VI век до н. э.) — старажытнакітайскі філосаф VI—IV стагоддзяў да н. э., адзін з заснавальнікаў вучэння пра Даа, аўтар трактата «Даа Дэ Цзін»[1], і як бажаство ў рэлігійнай практыцы даасізму і традыцыйных кітайскіх рэлігій. І хоць звесткі аб ім легендарныя, мяркуюць, што ён жыў прыкладна каля 6 стагоддзя да нашай эры і быў сучаснікам Канфуцыя, але некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што на самай справе ён жыў у перыяд Ваюючых царстваў у 5-ым або 4-м стагоддзі да нашай эры[2]. Цэнтральная фігура у кітайскай культуры, Лао-цзы шануецца як заснавальнік роду сучаснымі кітайцамі з прозвішчам Лі, у прыватнасці, ад яго выводзілі свой радавод імператары дынастыі Тан. На працягу гісторыі працы Лаа-цзы часта браліся ў якасці ідэйнай асновы рознымі анты-аўтарытарнымі рухамі[3].

Імя[правіць | правіць зыходнік]

У традыцыйных крыніцах асабістае імя Лаа-цзы, як правіла, даецца як Лі Эр ((李耳)), а яго другое імя, як Боян (трад. 伯陽, спрошч. 伯阳). Яго пасмяротнае імя было Лі Дэн (李 聃).

Само слова Лаа-цзы з'яўляецца ганаровым тытулам: 老 («стары, шаноўны») і 子 («майстар»). Слова было лацінізавана шматлікімі спосабамі, што часам прыводзіць да блытаніны. Найбольш распаўсюджанай з'яўляецца форма Laozi ці Lǎozǐ, заснаваная на сістэме піньінь, прынятай мацерыковым Кітаем ў 1958 годзе і на Тайвані ў 2009 годзе.

Як рэлігійны дзеяч, ён шануецца пад імем «Вярхоўны Стары Пан» (太上老君, Тайшан Лаоцзюнь) і ў якасці аднаго з «Трох Чыстых». Пры дынастыі Тан, ён быў удастоены звання «Вышэйшы Таямнічы і Першапачатковы імператар» (太 上 玄元 皇帝 Тайшан Сюаньюань Хуандзі).

Магчымая біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Ужо ў раннім даасізме Лаа-цзы становіцца легендарнай фігурай і пачынаецца працэс яго абагаўлення. Легенды расказваюць пра яго дзівоснае нараджэнне (маці насіла яго некалькі дзясяткаў гадоў і нарадзіла старым — адкуль і яго імя, «Старое дзіця», хаця іерогліф «цзы» меў азначэнне «мудрэц», таму яго імя можна перакладаць як «Стары мудрэц») і пра яго зыход з Кітая.

Многія сучасныя даследчыкі абвяргаюць сам факт існавання Лаа-цзы. Некаторыя дапускаюць, што ён мог быць старэйшым сучаснікам Канфуцыя, пра якога, аднак, у адрозненне ад Канфуцыя, у крыніцах няма правяральных звестак ні гістарычнага, ні біяграфічнага характару. Ёсць таксама версія, што Лаа-Цзы і Канфуцый — гэта адзін чалавек. Існуюць меркаванні, што Лаа-Цзы мог быць аўтарам «Даа Дэ Цзін», калі ён жыў у IV—III стст. да н. э.

Найбольш вядомы варыянт біяграфіі Лаа-цзы паведамляецца Сыма Цянем: Лаа-цзы нарадзіўся ў царстве Чу на поўдні Кітая. Большую частку свайго жыцця ён служыў хавальнікам царскай бібліятэкі дзяржавы Чжоў, дзе сустракаўся з Канфуцыем. Старым ён адправіўся з краіны на захад. Калі ён дасягнуў пагранічнай заставы, яе начальнік Інь Сі запытаўся ў Лаа-Цзы пра яго вучэнне. Лаа-Цзы выканаў яго просьбу, напісаўшы тэкст «Даа Дэ Цзін» (Канон Шляху і яго Добрай Сілы).

Згодна з іншай легендай, майстар Лаа-цзы прыйшоў у Кітай з Індыі. Адкінуўшы сваю гісторыю, ён паўстаў перад кітайцамі абсалютна чыстым, без уласнага мінулага, быццам нанава народжаны.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Laozi. Stanford Encyclopedia of Philosophy by Stanford University.
  2. Kohn, Livia (2000), Daoism Handbook (Handbook of Oriental Studies / Handbuch der Orientalisk — Part 4: China, 14), Boston: Brill Academic Publishers, p. 954, ISBN 90-04-11208-1
  3. Lao-tse. ztopics.com.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Лао-цзы // Духовная культура Китая: энциклопедия в 6 т. — Т. 5. — М.: «Восточная литература». 2006. С. 289—291.
  • Ян Хиншун. Древнекитайский философ Лао-цзы и его учение. М.-Л., 1950.
  • Лукьянов А. Е. Первый философ Китая: Фрагменты философской автобиографии Лао цзы // Вестник МГУ. Серия 7: Философия. 1989. N 5. С. 43—54.
  • Лукьянов А. Е. Лаоцзы (философия раннего даосизма). М., 1991.
  • Кычанов Е. И. Тангутский апокриф о встрече Конфуция и Лао-цзы // XIX научная конференция по историографии и источниковедению истории стран Азии и Африки. СПб., 1997. С. 82—84.
  • Лукьянов А. Е. Лао-цзы и Конфуций: Философия Дао. М., 2001. 384 с.
  • Маслов А. А. Мистерия Дао. Мир «Дао дэ цзина». М., 1996.
  • Маслов А. А. Загадки, тайны и коды «Дао дэ цзина». Ростов-на-Дону, 2005. 272 с.
  • Кобзев А. И. Лао-цзы и Будда — «совпадение двух в одном» или «раздвоение единого»? // Общество и государство в Китае: XXXIX научная конференция / Институт востоковедения РАН. — М., 2009. — С. 221—225 ISBN 978-5-02-036391-5 (в обл.)
«Дао дэ цзін»
  • Лао Си, «ТАО-ТЕ-КИНГЪ, или писанiе о нравственности». Под редакцiей Л. Н. Толстого, перевелъ съ китайскаго профессоръ университета въ Кiото Д. П. Конисси, примечанiями снабдилъ С. Н. Дурылинъ. Москва — 1913.
  • Viktor Kalinke: Studien zu Laozi, Daodejing. Band 1: Text und Übersetzung / Zeichenlexikon. Leipzig 2000, ISBN 3-934015-15-8
  • Viktor Kalinke: Studien zu Laozi, Daodejing. Band 2: Anmerkungen und Kommentare. Leipzig 2000, ISBN 3-934015-18-2
  • Viktor Kalinke: Studien zu Laozi, Daodejing. Band 3: Nichtstun als Handlungsmaxime. Essay , Leipzig 2011, ISBN 978-3-86660-115-4

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]