Лаа-Цзы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Лаа-Цзы

Лаа-цзы — старажытнакітайскі філосаф VI—IV стагоддзяў да н. э.,адзін з заснавальнікаў вучэння даасізму, аўтар трактата «Даа Дэ Цзін»[1], і як бажаство ў рэлігійнай практыкі даасізму і традыцыйных кітайскіх рэлігій. Нягледзячы на тое, што яго асоба мае легендарны характэр, лічыцца, што ён жыў прыкладна каля 6 стагоддзя да нашай эры і быў сучаснікам Канфуцыя, але некаторыя гісторыкі сцвярджаюць, што на самой справе ён жыў у перыядзе Ваюючых царстваў у 5-ым або 4-м стагоддзі да нашай эры[2]. Цэнтральная фігура у кітайскай культуры, Лао-цзы лічыцца заснавальнікам дзвух імператараў дынастыі Тан і сучасных людзей з прозвішчам Лі, як заснавальнікам іх роду. На працягу ўсёй гісторыі, працы Лаа-цзы ўхвалялася рознымі анты-аўтарытарнымі рухамі[3].

Імя[правіць | правіць зыходнік]

У традыцыйных крыніцах асабістае імя Лаа-цзы, як правіла, даецца як Лі Эр ((李耳)), а яго другое імя, як Боян (трад. 伯陽, спрошч. 伯阳). Яго пасмяротнае імя было Лі Дэн (李 聃).

Само слова Лаа-цзы з'яўляецца ганаровым тытулам: 老 («стары, шаноўны») і 子 («майстар»). Слова было латынізавана шматлікімі спосабамі, якія часам прыводзілі да блытаніны. Найбольш распаўсюджанай з'яўляецца форма Лаа-цзы, заснаваная на сістэме піньінь, прынятай мацерыковым Кітаем ў 1958 годзе і на Тайвані ў 2009 годзе.

Як рэлігійны дзеяч, ён шануецца пад імем «Вярхоўны Стары Пан» (太上老君, Тайшан Лаоджун) і ў якасці аднаго з «Трох Чыстых». Падчас дынастыі Тан, ён быў удастоены звання «Вышэйшы Таямнічы і Першапачатковы імператар» (太 上 玄元 皇帝).

Магчымая біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Ужо ў раннім даасізме Лаа-цзы становіцца легендарнай фігурай і пачынаецца працэс яго абагаўлення. Легенды распавядаюць пра яго дзівоснае нараджэнне (маці насіла яго некалькі дзясяткаў гадоў і нарадзіла старым — адкуль і яго імя, «Старое дзіця», хаця іерогліф «цзы» меў азначэнне «мудрэц», таму яго імя можна перакладаць як «Стары мудрэц») і пра яго зыход з Кітаю.

Многія сучасныя даследчыкі абвяргаюць сам факт існавання Лаа-цзы. Некаторыя дапускаюць, што ён мог быць старэйшым сучаснікам Канфуцыя, пра якога, аднак, у адрозненні ад Канфуцыя, у крыніцах няма правяральных звестак ні гістарычнага, ні біяграфічнага характару. Ёсць таксама версія, што Лаа-Цзы і Канфуцый — гэта адзін чалавек. Існуюць меркаванні, што Лаа-Цзы мог быць аўтарам «Даа Дэ Цзін», калі ён жыў у IV—III стст. да н. э.

Найбольш вядомы варыянт біяграфіі Лаа-цзы паведамляецца Сыма Цянем: Лаа-цзы нарадзіўся ў царстве Чу на поўдні Кітаю. Большую частку свайго жыцця ён служыў хавальнікам царскай бібліятэкі дзяржавы Чжоў, дзе сустракаўся з Канфуцыем. Старым ён адправіўся з краіны на захад. Калі ён дасягнуў пагранічнай заставы, яе начальнік Інь Сі запытаўся ў Ляа-Цзы пра яго вучэньне. Ляа-Цзы выканаў яго просьбу, напісаўшы тэкст «Даа Дэ Цзін» (Канон Шляху і яго Добрай Сілы).

Згодна з іншай легендай, Майстр Лаа-цзы прыйшоў у Кітай з Індыі. Адкінуўшы сваю гісторыю, ён паўстаў перад кітайцамі абсалютна чыстым, без уласнага мінулага, быццам нанава народжаны.



  1. Laozi. Stanford Encyclopedia of Philosophy by Stanford University.
  2. Kohn, Livia (2000), Daoism Handbook (Handbook of Oriental Studies / Handbuch der Orientalisk – Part 4: China, 14), Boston: Brill Academic Publishers, p. 954, ISBN 90-04-11208-1
  3. Lao-tse. ztopics.com.