Ларан Гбагбо

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Ларан Гбагбо
Laurent Gbagbo (2008).jpg
 
Партыя:
Адукацыя:
Дзейнасць: палітык, пісьменнік, выкладчык універсітэта
Веравызнанне: каталіцтва
Нараджэнне: 31 мая 1945(1945-05-31)[1] (74 гады)
Жонка: Simone Gbagbo[d]
Дзеці: Michel Gbagbo[d]
 
Сайт: gbagbo.ci
 
Узнагароды:
National Order of the Ivory Coast

Ларан Гбагбо (нар. 31 мая 1945 года, Ганьоа (цяпер у дэпартаменце Мама, вобласць Фрамажэ), Кот-д’Івуар (Французская Заходняя Афрыка)) — дзяржаўны і палітычны дзеяч Кот-д'Івуара, прэзідэнт Кот-д’Івуара (у 2000—2011 гадах). Да абрання на пасаду кіраўніка дзяржавы выступаў супраць прэзідэнта Фелікса Уфуэ-Буаньі, знаходзіўся ў зняволенні, займаўся навуковай дзейнасцю. Стаў першым у гісторыі кіраўніком дзяржавы, які трымаў адказнасць перад Міжнародным крымінальным судом за злачынствы супраць чалавецтва.

Бiяграфiя[правіць | правіць зыходнік]

Раннiя гады[правіць | правіць зыходнік]

Ларан Гбагбо нарадзіўся 31 мая 1945 года ў Ганьоа у сям’і з народнасці бэтэ[2]. Скончыў каталіцкую семінарыю ў Гагноа, затым ў 1965 годзе — ліцэй у Абіджане, атрымаўшы званне бакалаўра філасофіі, а ў 1969 годзе - Абіджанскі ўніверсітэт па спецыяльнасці «гісторык»[3].

У 1971 годзе ён быў арыштаваны і заключаны ў турму на два гады за «падрыўное» навучанне[4]. Пасля вызвалення Гбагбо ў 1974 годзе становіцца работнікам у Інстытуце гісторыі, мастацтва і афрыканскай археалогіі Абіджанскага універсітэта, а ў 1980 годзе — дырэктарам інстытута[2]. У 1979 г. Гбагбо абараніў доктарскую дысертацыю ў Парыжскім універсітэце Сарбона па пытаннях івуарыйскай палітыкі[2][5].

У якасці значнай палітычнай фігуры Гбагбо ўпершыню праявіў сябе як арганізатар студэнцкіх пратэстаў супраць рэжыму прэзідэнта Уфуэ-Буаньі ў 1982 годзе. Пасля падаўлення пратэстаў быў вымушаны з’ехаць у Францыю, дзе заняўся распрацоўкай ідэалогіі створанай ім партыі Івуарыйскі народны фронт[6]. У 1983 г. Ларан Гбагбо публікуе ў выдавецтве «Арматан» (l'Harmattan) артыкул «Кот-д’Івуар за дэмакратычную альтэрнатыву»[3].

28 кастрычніка 1990 года Ларан Гбагбо высунуў сваю кандыдатуру на прэзідэнцкіх выбарах, але прайграў іх, набраўшы 18,32% галасоў[7]. У тым жа годзе яму ўдалося стаць дэпутатам Нацыянальнай Асамблеі.

У 1992 годзе ён быў асуджаны на 2 гады па абвінавачваннях у падбухторванні беспарадкаў і апынуўся ў турме, аднак быў вызвалены датэрмінова у тым жа годзе. Прэзідэнцкія выбары 1995 года Гбагбо байкатаваў разам з іншымі значнымі апазыцыянэрамі[6].

Прэзідэнцтва[правіць | правіць зыходнік]

22 кастрычніка 2000 года ў краіне прайшлі прэзідэнцкія выбары, перамогу на якіх атрымаў Ларан Гбагбо, які набраў 59,36% галасоў[7].

Пасля прыходу да ўлады Гбагбо абмяркоўвалася магчымасць аб’явы новых прэзідэнцкіх выбараў з-за таго, што ваенная хунта не дапусціла да выбараў многіх папулярных апазіцыянераў, перш за ўсё, Уатару. Прэзідэнт, аднак, на гэта не пайшоў, што выклікала рост нестабільнасці. У студзені 2001 года адбылася спроба звяржэння Гбагбо. Для дазволу палітычнага крызісу на працягу 20012002 гадоў былі зроблены намаганні, накіраваныя на стварэнне кааліцыйнага ўрада з удзелам усіх палітычных сілаў. У сакавіку 2001 года былі праведзены муніцыпальныя выбары, на якія былі дапушчаны ўсе партыі (прыхільнікі Уатары выйгралі выбары ў многіх муніцыпалітэтах на поўначы краіны). У 2002 годзе было праведзена некалькі раўндаў перамоваў з рознымі палітычнымі сіламі. Да ўдзелу былі запрошаны не толькі Геі, але і зрынуты ў 1999 годзе Бед’е. У жніўні 2002 года быў сфармаваў кааліцыйны кабінет, у які ўвайшлі ўсе апазіцыйныя партыі[6]. Намаганні былі перакрэсленыя распачатай у верасні 2002 года грамадзянскай вайной.

Грамадзянская вайна[правіць | правіць зыходнік]

19 верасня 2002 года, скарыстаўшыся тым, што Гбагбо знаходзіўся з візітам у Iталiі, некалькі сотняў вайскоўцаў паднялі мяцеж, атакаваўшы ўрадавыя будынкі і ваенныя аб‚екты ў шэрагу буйных гарадоў Кот-д’Івуара, у тым ліку ў эканамічнай сталіцы краіны Абiджане. Мяцежныя вайскоўцы ўсталявалі кантроль прыкладна над паловай тэрыторыі краіны — паўночнай яе часткай. Паўднёвая частка Кот д‚Івуара засталася пад кантролем Гбагбо, хоць на яе тэрыторыі таксама былі салдацкія выступленні, падаўленыя вернымі прэзідэнту часткамі. Патрабаванні паўстанцаў тычыліся асабліва «паўночных» праблем: вырашэнне пытання з асобамі без грамадзянства, прадастаўленне выбарчых правоў і прадстаўніцтва ў органах улады[6].

У жніўні 2003 года стала вядома, што праваахоўнымі органамі Францыі быў раскрыта «змова з мэтай дэстабілізацыі рэжыму прэзідэнта Гбагбо, накіраваны супраць французскіх інтарэсаў у рэгіёне». У Францыі, у прыватнасці, былі арыштаваныя 18 чалавек, якім прад’явілі абвінавачанне ў арганізацыі перавароту ў Кот-д’Івуары і змове з мэтай забойства Ларана Гбагбо[8].

4 лістапада 2004 года Гбагбо аддаў войскам загад рушыць на поўнач краіны і раззброіць паўстанцаў. 6 лістапада авіяцыя Кот-д’Івуара падчас бамбардзіроўкі атрадаў паўстанцаў у раёне горада Буакэ, нанесла ўдар па пазіцыях французскіх міратворцаў, у выніку чаго загінулі 9 вайскоўцаў і 1 амерыканец з службы тэхнічнага персаналу, яшчэ 40 чалавек атрымалі раненні[9]. У адказ прэзідэнт Францыі Жак Шырак аддаў загад французскай авіяцыі вырабіць зваротны ўдар і праз некалькі гадзін ВПС Францыі цалкам знішчылі ВПС Кот-д’Івуара[10].

У 2005 годзе павінны былі адбыцца прэзідэнцкія выбары. Гбагбо быў гатовы іх арганізаваць на кантраляванай ім тэрыторыі, аднак пад ціскам міжнароднай грамадскасці яны былі адкладзеныя[6].

Пры міжнародным пасярэдніцтве канфлікт быў урэгуляваны ў Буркіна-Фасо 4 сакавіка 2007 года прызначэннем лідэра паўстанцаў Гіём Саро прэм’ер-міністрам. Фактычна захоўваўся статус-кво, які існуе з 2002 года. Гбагбо прызнаваўся прэзідэнтам, але яго фактычнае ўплыў на поўначы краіны было мінімальным[6].

Iвуарыйскi крызіс i звяржэнне[правіць | правіць зыходнік]

28 лістапада 2010 года ў Кот-д’Івуары прайшоў другі тур прэзідэнцкіх выбараў. Паводле папярэдніх дадзеных, апублікаваных Цэнтрвыбаркама 2 снежня, перамогу на выбарах атрымаў намеснік дырэктара-распарадчыка Міжнароднага валютнага фонду і былы прэм’ер-міністр краіны Алассан Уатара (54,10% галасоў супраць 45,90% за Гбагбо), але на наступны дзень Канстытуцыйны савет абвясціў пераможцам Гбагбо (51,45% галасоў супраць 48,55% за Уаттару)[7]. Пры гэтым вынікі выбараў у сямі рэгіёнах на поўначы, пераважна падтрымліваюць Уатару, былі ануляваныя[11].

І Гбагбо і Уатара прынялі прысягу і абвясцілі сябе прэзідэнтамі. Пры гэтым узброеныя сілы Кот-д'Івуара абвясцілі аб сваёй лаяльнасці Гбагбо, а частка замежных сiл (ЗША, Францыя, Еўрапейскі Саюз, Афрыканскі саюз, Эканамічнае супольнасць краін Заходняй Афрыкі і Арганізацыя Аб’яднаных Нацый) прызналi Уатару законна абраным прэзідэнтам краіны. У Кот-д’Івуары выліўся востры палітычны крызіс.

30 сакавіка 2011 года ўзброеныя фарміравання, верныя Аласану Уаттары, узялі сталіцу краіны — Ямусукра[12]. У ноч на наступны дзень Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць Гбагбо, забараніўшы, у прыватнасці, яму, ягонай жонцы і бліжэйшым атачэнні выезд за мяжу, а таксама заклікаў яго неадкладна пакінуць уладу[13].

4 красавіка верталёты місіі ААН у Кот-д'Івуары і французскія ВПС нанеслі авіяўдары па палацы і рэзідэнцыі Гбагбо ў Абiджане, а таксама па базах яго арміі ў Агбане і Акуэдо[14]. У тэлефонным інтэрв'ю журналістам французскага тэлеканала «TF-1» Ларан Гбагбо заявіў з гэтай нагоды: «Да гэтага мы вялі вайну супраць мяцежнікаў, але не супраць Францыі. У панядзелак жа Парыж у адкрытую выступіў супраць нас. Французскія сілы нанеслі ўдары па рэзідэнцыі, па палацы. Было разбурана будынак тэлеканала РТІ ». Ён таксама дадаў, што «Французы перакідалі атрады мяцежнікаў, іх тэхніку, раздавалі ім баепрыпасы. Гэта ёсць прамы ўдзел Францыі ў канфлікце »[15].

10 красавіка французскiя iнтэрвенты зноў нанеслі ўдары па пазіцыях сіл Гбагбо ў Абiджане[16]. На наступны дзень Гбагбо быў захоплены французскім спецпрызнам і перададзены прыхільнікам Уатары[17]. 18 жніўня 2011 года ён быў абвінавачаны і ўзяты пад варту за «эканамічныя злачынствы» (нямэтавае выкарыстанне дзяржаўных сродкаў, хабарніцтва, прысваенне народнай уласнасці).

Суд[правіць | правіць зыходнік]

30 лістапада 2011 Ларан Гбагбо быў дастаўлены ў Гаагу (Нідэрланды), дзе паўстаў перад Міжнародным крымінальным судом. Яму прад’яўленыя абвінавачванні ў злачынствах супраць чалавецтва, учыненыя падчас узброенага канфлікту ў Кот-д’Івуары (2010—2011)[18]. 9 сакавіка 2015 годзе жонка Гбагбо Сымона была прызнаная вінаватай у «спробе падрыву нацыянальнай бяспекі Кот-д-Iвуара» і прысуджаная да 20 гадоў пазбаўлення волі[19]. 28 студзеня 2016 года ўжо ў міжнародным судзе пачаліся слуханні па справе самога экс-прэзідэнта. Назіральнікі адзначаюць, што Гбагбо стаў першым дзейным кіраўніком дзяржавы, які асабіста паўстаў перад судом.

15 студзеня 2019 года Гбагбо быў апраўданы Міжнародным крымінальным судом[20]..

Зноскі

  1. Laurent Gbagbo // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
  2. 2,0 2,1 2,2 Laurent Gbagbo (англ.) , Encyclopædia Britannica .
  3. 3,0 3,1 Лоран ГБАГБО (руск.) , Справочник "Коммерсантъ Власть" .
  4. Murail, Beatrice. Profile: Laurent Gbagbo , BBC News (31 January 2003).
  5. Екатерина Адамова, Кирилл Новиков, Антон Парыгин, Максим Сухманский, Анна Чернико. Все мировые лидеры (руск.) , Журнал "Коммерсантъ Власть" .
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Кусов, Виталий. Лоран Гбагбо: президент Кот д'Ивуара, биография и правление (ru-RU), Правители Африки: XXI век . Праверана 20 ліпеня 2018.
  7. 7,0 7,1 7,2 Elections in Côte d'Ivoire (англ.) , AFRICAN ELECTIONS DATABASE .
  8. ВЛАДИМИР Ъ-НЕТРЕБА. Спецслужбы раскусили шоколадный заговор (англ.) , Газета "Коммерсантъ" (29.08.2003).
  9. АЛЕКСАНДР Ъ-ГАБУЕВ. Жак Ширак получил свой Ирак (руск.) , Газета "Коммерсантъ" (09.11.2004).
  10. Сергей Карамаев. Ширак рискует оставить мир без шоколада (руск.) , "Лента.Ру" (09.11.2004).
  11. Кризис в Кот-д’Ивуаре: два президента борются за власть (руск.) , Русская служба би-би-си (4 декабря 2010 г.).
  12. Павел Тарасенко. Кот-д`Ивуар свергает двоевластие , Газета "Коммерсантъ" (01.04.2011).
  13. Совбез ООН ввел санкции против режима Гбагбо в Кот`д-Ивуаре (руск.) , "Российская газета" (31.03.2011).
  14. Сторонники "кандидата ООН" захватили резиденцию действующего президента Кот-д'Ивуара , NEWSru.com (5 апреля 2011 г.).
  15. Франция развязала войну против Кот-д'Ивуара, считает пока еще президент Лоран Гбагбо , NEWSru.com (6 апреля 2011 г.).
  16. Миротворцы в Кот-д'Ивуаре обстреляли резиденцию Гбагбо , Lenta.ru (10.04.2011).
  17. Миротворцы выдали Гбагбо оппозиции , Lenta.ru (11.04.2011).
  18. Гбагбо предъявили обвинения в совершении преступлений против человечества , Росбалт (30 ноября 2011 года).
  19. Бывшую первую леди Кот-д'Ивуара приговорили к 20 годам тюрьмы: Мир: Lenta.ru
  20. Суд в Гааге оправдал бывшего президента Кот д'Ивуара. Русская служба Би-би-си (15 студзеня 2019). Праверана 16 студзеня 2019.