Паліца (аблачэнне)

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Паліца 1560-х гадоў, масцерская княгіні Еўфрасіні Старыцкай

Па́ліца (грэч.: ἐπιγονάτιον) — частка багаслужбовага аблачэння візанта-праваслаўнага і грэка-каталіцкага архіерэя, протапрэсвітара, архімандрыта, ігумена ці, у якасці ўзнагароды, прэсвітара. Уяўляе сабой ромб з тканіны з крыжом пасярэдзіне, які прышываецца за востры вугал на стужцы каля правага сцягна (калі духоўная асоба мае набедранік, то ён носіцца на левым баку).

Гісторыя і паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Паходжанне паліцы прасочваецца да практыкі візантыйскіх імператараў ўзнагароджваць цырыманіяльнымі мячамі сваіх ваеначальнікаў у знак прызнання іх доблесці ў абароне імперыі. Узнагарода такімі мячамі часта суправаджаліся ўзнагародай насцягнавымі шчытамі, якія падвешваліся да пояса і абаранялі нагу ад сінякоў, выкліканых пастаянным ударам мяча аб сцягно. Магчыма таксама, што паліца пайшла ад табліёнаў. Ёсць таксама тэорыя, што паліца паходзіць ад арнаментаваных насовак і вылучалася ў асобнае башаслужбовае аблачэнне ў XII стагоддзі. Калі браць за ўвагу апошнюю тэорыю, тады можна сказаць, што праваслаўная і грэка-каталіцкая паліца мае свой аналаг у рыма-каталікоў — субцынкторый (да II Ватыканскага Сабора (XXI Сусветны Сабор у каталіцкай традыцыі) выкарыстоўваўся ў літургічным аблачэнні Архіепіскапа Мілана і Папы).

У старажытнасці паліца была частай толькі епіскапскага аблачэння, потым у грэчаскай і, пасля Берасцейскага царкоўнага сабора, у славянскай (праваслаўнай і візанта-каталіцкай) традыцыях была засвоеная і архімандрытамі і протапрэсвітарамі. З XVIII стагоддзя як узнагароду яе моглі атрымліваць ігумены і протапрэсвітары.

Выкарыстанне і сімвалізм[правіць | правіць зыходнік]

У славянскай грэка-каталіцкай і рускай праваслаўнай традыцыі паліца — часцей узнагарода за добрую і доўгую службу, а ў грэчаскай традыцыі (Балгарская Грэка-Каталіцкая Царква, Эладская Праваслаўная Царква, Грэчаская Каталіцкая Царква і інш.) — паліца даецца ў якасці ўзнагароды за атрыманне навуковай ступені.

У сімвалічным значэнні паліца, як і набедренник, мае той сэнс духоўнага мяча, то бок Слова Божага, Якім заўсёды павінен быць узброены пастыр. Але ў параўнанні з набедранікам паліца належыць да больш высокага ўзроўню, так як сімвалізуе яшчэ і край рушніка, якім Ісус Хрыстос амываў ногі вучням. Кажуць таксама, што паліца выкарыстоўвалася для перавозкі дакументаў, якія тычацца становішча чалавека ў царкве. Такія дакументы, якія сведчаць прысвячэнне і званне, будуць найбольш дарэчныя падчас падарожжа. Нашэнне іх на Літургіі было сімвалам нясення сваёй улады здзяйсняць Літургію.

Падчас Таінства Святарства, прэсвітар або дыякан тройчы робіць крыжовы ход вакол алтара, пасля кожнага кола ён схіляецца перад епіскапам і цалуе яго паліцу і правую руку. Акрамя таго, у некаторых багаслужбовых традыцыях, калі епіскап здзяйсняе хіратэсію, такую як пастаўленне ў іпадыяканы, ён кладзе сваю паліцу на галаву кандыдата, калі ён прамаўляе малітву.

У армянскім абрадзе ёсць таксама аналаг паліцы, які называецца «гонкер», але насіць яго мае права толькі патрыярх, як напрыклад патрыярх-каталікос Армянскай Каталіцкай Царквы. Вобраз Святога Власія Севасційскага ёсць у армяна-каталіцкім прыходзе Сан-Мікола-так-Таленціна ў Рыме, дзе адлюстраван святы ў гонкеры.

Малітва пры апрананні[правіць | правіць зыходнік]

Апрануўшы сваю паліцу, святар моліцца:

" «Падперажы меч твой да боку твайго, сільны, у дабрыні тваёй, і напружся і паспявай, і пануй дзеля Праўды, лагоды і справядлівасці, і правая рука твая дзівосна падвядзе цябе» (Пс. 44:4,5) "

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Завальнюк У. М. Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.