Сігізмунд Карлавіч Свянціцкі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Сігізмунд Карлавіч Свянціцкі
польск.: Zygmunt Święcicki
руск.: Сигизмунд Карлович Свенцицкий
Сігізмунд Карлавіч Свянціцкі.jpg
Дата нараджэння 8 (20) кастрычніка 1836
Месца нараджэння
Дата смерці 8 (21) мая 1910 (73 гады)
Месца смерці
Месца пахавання
Грамадзянства
Муж Марыя Аляксандраўна Міцкевіч[d]
Род дзейнасці урач, хірург, дэрматолаг, эпідэміёлаг, тэрапеўт, медыцынскі адміністратар
Навуковая ступень доктар медыцыны[d] (1864)
Альма-матар
Commons-logo.svg Сігізмунд Карлавіч Свянціцкі на Вікісховішчы

Сігізму́нд Ка́рлавіч Свянці́цкі (польск.: Zygmunt Święcicki; 20 кастрычніка 1836, Красцінава, цяпер Брэсцкая вобласць — 21 траўня 1910, Мінск) — беларускі лекар, адзін з заснавальнікаў унутрыполасцевай хірургіі на Беларусі[1]. Доктар медыцыны (1864). Малодшы брат расійскага медыка Мечыслава Свянціцкага.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў сям’і небагатага шляхціца[2]. Сярэднюю адукацыю атрымаў у Пінскім дваранскім вучылішчы і Мінскай гімназіі, якую скончыў са срэбным медалём[2]. Яшчэ не дасягнуўшы 16 гадоў паступіў на медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта, але праз актыўны удзел у студэнцкім руху прыцягнуў да сябе ўвагу царскага ахоўнага аддзялення і быў вымушаны кінуць вучобу, пайсці на ваенную службу і вярнуцца на радзіму[2][1].

З нарады старэйшага брата працягнуў вучыцца ў Пецярбургскай медыка-хірургічнай акадэміі, якую скончыў у 1861 годзе з залатым медалём. Імя Свянціцкага як найлепшага выпускніка было занесена на мармуровую дошку канферэнц-залы акадэміі, а сам ён быў пакінуты для падрыхтоўкі да навуковай і педагагічнай дзейнасці. Праз тры гады Сігізмунд Свянціцкі абараніў доктарскую дысертацыю, але перспектывы будучай навуковай кар’еры ўскладніліся сацыяльным напружаннем пасля паўстання 1863 года, праў што назаўсёды пакінуў сцены Акадэміі[2].

З 1870 года прызначаны старшым лекарам вайсковага шпіталя ў Мінску[2][1].

11 снежня 1879 года ў Мінску паводле ініцыятывы доктара медыцыны Сігізмунда Карлавіча Свянціцкага Мінскае таварыства ўрачоў на свае сродкі адкрыла бясплатную «лякарню для прыходных бедных хворых» — першую мінскую «паліклініку»[2]. Узначальваў лякарню Сігізмунд Свянціцкі, а яго памочнікам быў Іван Стржалка. Прыём вялі каля пятнаццаці ўрачоў і дзесяці фельчараў[2]. Гэта ўстанова была закрыта праз недахоп фінансавання ў 1881 годзе[3].

Пахаваны на Кальварыйскіх могілках у Мінску[2].

Прыватнае жыццё[правіць | правіць зыходнік]

У 1860 годзе пазнаёміўся з дзевятнаццацігадовай Элізай Ажэшка, у часе студэнцкіх канікул. Эліза была ўжо замужняй жанчынай, але шлюб быў нешчаслівым. Сігізмунд, які ведаў сем моў, і Эліза, якая ведала чатыры, адчулі прыязнь адзін да аднаго, але ў хуткім часе сяброўства перарвалася доўгай навуковай камандзіроўкай Сігізмунда Свянціцкага ў Берлін і Вену. У часе разлукі Эліза Ажэшка прыняла актыўны ўдзел у паўстанні 1863 года, у выніку чаго яе муж, хоць і не прымаў у паўстанні актыўнага ўдзелу, быў арыштаваны і сасланы ў Пермскую губерню, а яго маёнтак канфіскаваны[2].

Сама Эліза пераехала ў раскіданы бацькоўскі маёнтак Мількаўшчына на Гарадзеншчыне. У гэты цяжкі перыяд жыцця Сігізмунд адшукаў яе. Адзінай перашкодай для іх шлюбу заставалася замужжа Элізы. Яна пачала шлюбаразводны працэс, які запатрабаваў ўмяшання кансісторыі і зацягнуўся на некалькі гадоў. Муж Элізы ў гэты час вярнуўся з ссылкі і жыў у Варшаве, зарабляючы на хлеб урокамі музыкі. У гэты час нешта здарылася паміж закаханымі, і шлюб не адбыўся[2].

Эліза Ажэшка ніколі не распавядала і не пісала пра адносіны са Свянціцкім, але існуе меркаванне, што ён з’яўляецца прататыпам галоўнага героя ў яе рамане «Апошняе каханне». Эліза Ажэшка і Сігізмунд Свянціцкі памерлі ў адзін год і адзін месяц з розніцай у тры дні. 22 мая 1910 года віленская газета «Kurier Litewski» змясціла на сваёй першай старонцы два некралогі. Адзін з іх паведамляў аб смерці Элізы Ажэшкі, якая наступіла 18 мая 1910 года, другі — пра смерць Сігізмунда Свянціцкага, якая наступіла 21 мая таго ж года[2].

Жонкай Свянціцкага стала пляменніца Адама Міцкевіча Марыя Аляксандраўна Міцкевіч[2].

На вуліцы Леніна ў Мінску захаваўся дом № 13, які належаў С. К. Свянціцкаму (узведзены на пачатку ХХ ст. архітэктарам Генрыхам Гаем у стылі мадэрн), цяпер гэта гісторыка-культурная каштоўнасць рэгіянальнага значэння[1].

Навуковая дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Аўтар навуковых прац па пытаннях хірургіі. Дысертацыя — «Анатамічныя вышукі пра цягліцу, што сціскае мочаспускальны канал у мужчын» (1864). У 1874 годзе упершыню правёў аперацыю на плечавым суставе з прыдуманым ім «ушчамлявальным прыборам».

Акрамя хірургіі, ён займаўся пытаннямі эпідэміялогіі, тэрапіі, дэрматалогіі, курорталогіі, арганізацыі аховы здароўя, жыва адгукаўся на розныя вострыя сацыяльныя і медыцынскія праблемы[1]. У першы год свайго знаходжання ў Мінску прааналізаваў распаўсюджванне халеры ў горадзе, зразумеў, што немалаважную ролю ў гэтым адыгрываюць рэкі Свіслач і Няміга. Ён таксама заўважыў неўспрымальнасць некаторых асоб да захворвання, засяродзіў увагу на з’яве імунітэту, папярэдзіўшы тым самым з’яўленне імуналогіі[1].

23 лютага 1884 года Сігізмунд Свянціцкі далажыў Таварыству мінскіх урачоў аб паспяхова праведзенай (у снежні 1883) разам з Іванам Стржалкам аперацыі ліквідацыі пузырна-похвавага свіршча, які з’явіўся пасля працяглых і цяжкіх трэціх родаў[4].

Грамадская дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

Сябра Мінскага таварыства лекараў (з 1870 года яго прэзідэнт). У Мінску ў 1884 годзе паводле яго ініцыятывы арганізавана санітарная камісія змагання з халерай[1][5][6].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 20 кастрычніка 2016 года — 180 гадоў з дня нараджэння Сігізмунда Карлавіча Свянціцкага (1836—1910), урача, які ўнёс значны ўклад у станаўленне беларускай медыцыны, грамадскага дзеяча
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Свенцицкий Сигизмунд Карлович (руск.) 
  3. Медицина в эпоху позднего феодализма (конец XVIII в. — первая половина XIX в.) (руск.) 
  4. И. К. Стржалко (руск.) 
  5. Молчанов А. П. К истории научных медицинских обществ в Белоруссии // Научные медицинские сообщества БССР. — Мн.: Минский госмединститут, 1981.
  6. Крючок Г. Р. Очерки истории медицины Белоруссии — Мн.: Беларусь, 1976. — 264 с.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]