Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі
Уладзіслаў Рыжы-Рыскі (Ryzy-Ryski)
Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі.jpg
1-ы Патрыярх
Царква Сусветны Амерыканскі Патрыярхат
Пераемнік Адам Білецкі

Імя пры нараджэнні Уладзіслаў Рыжы
Нараджэнне 26 красавіка 1925(1925-04-26)[1]
в. Латыгаль, Дзісенскі павет Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка
Смерць 1 сакавіка 1978(1978-03-01) (52 гады)

Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі (26 красавіка 19251 сакавіка 1978) — беларускі грамадска-культурны і рэлігійны дзеяч. Каталіцкі артадаксальны святар, доктар тэалогіі. Удзельнік беларускага хрысціянскага руху ў эміграцыі, заснавальнік і тэарэтык беларускай артадаксальнай каталіцкай царквы, вучоны, тэолаг, педагог, выдавец, паэт. Сябра БНП, БНС і СБМ, БЦР, БКА і Беларускай Народнай Грамады. У беларускім эмігранцкім перыядычным друку выступаў пад псеўданімам У. Сноп.[2][3]

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 26 красавіка 1925 г. у в. Латыгаль Дзісенскага павета Навагрудскага ваяводства ў Польскай Рэспубліцы (цяпер Глыбоцкі раён Віцебскай вобласці). Паходзіў з сям’і беларусаў-католікаў. З дзяцінства праявіў вялікія здольнасці да навукі. Да пачатка Другой сусветнай вайны і акупацыі Заходняй Беларусі савецкімі войскамі скончыў некалькі класаў польскай гімназіі ў Глыбокім. У 1940 г. паступіў у Глыбоцкі сельскагаспадарчы тэхнікум. Падчас нямецкай акупацыі скончыў настаўніцкія курсы ў Глыбокім.

На Глыбоччыне Уладзіслаў Рыжы пачаў нацыянальна-рэлігійную дзейнасць, прымаў удзел у арганізацыі касцельнага хору ў Глыбокім. Працаваў настаўнікам. Далучыўся да Беларускай народнай самапомачы ў Глыбоцкай акрузе. У 1943 г. быў прызначаны сакратаром аддзела моладзі Беларускай цэнтральнай рады і пераехаў у Менск. Пазней перайшоў у аддзел прапаганды Беларускай краёвай абароны. Сябра нелегальнай Беларускай незалежніцкай партыі, выконваў адказныя даручэнні кіраўніцтва БНП.

У 1944 г. быў пераведзены да беларускага батальёна «Дальвіц», які тады фармаваўся на тэрыторыі Усходняй Прусіі. У адрозненні ад шматлікіх іншых жаўнераў батальёна, не быў дэсантаваны на тэрыторыю Беларусі. Пад канец Другой сусветнай вайны апынуўся ў англа-амерыканскай зоне акупацыі Германіі, дзякуючы чаму не быў дэпартаваны ў СССР як польскі грамадзянін. У эміграцыі спачатку жыў у Германіі, у 1946 годзе пераехаў у Бельгію. Стаў адным з ініцыятараў стварэння Саюза беларусаў у Бельгіі, а пазней стаў старшынёй ягонага Цэнтральнага Камітэта. Прымаў удзел у арганізацыі беларускага студэнцкага саюза ў Лёвенскім каталіцкім універсітэце. Адзін з заснавальнікаў і рэдактараў эмігранцкага перыядычнага выдання «Беларуская Праўда» (19461947), а неўзабаве пачаў выдаваць часопіс «За незалежнасьць».

На пачатку 1950-х гадоў знаходзіўся ў Рыме. Вучыўся ў ватыканскім тэалагічным інстытуце «Russicum». За арганізацыю беларускага гуртка і грамадскую дзейнасць выключаны з ліку студэнтаў. Пэўны час жыў у Iспаніі. Паступіў у Мадрыдскім універсітэце, быў адным з арганізатараў мясцовага беларускага студэнцкага саюза. У Мадрыдзе выдаваў часопіс «Беларускі прапаведнік». Прыкладаў намаганні па арганізацыі беларускіх праграм на радыё.

У 1946 г. пераязджае ў ЗША, дзе пры атрыманні амерыканскага грамадзянства змяняе прозвішча з Рыжы на Рыжы-Рыжскі (Ryzy-Ryski). Вучыўся ў Прынстанскім універсітэце, дзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэалогіі. Працаваў выкладчыкам у гэтым жа ўніверсітэце. Ініцыятар і адзін з заснавальнікаў Інстытута Льва Сапегі (Іспанія-ЗША). Выкладаў у Жэнеўскім каледжы ў Пенсільваніі.

Будучы прыхільнікам ідэі беларускай царкоўнай аўтакефаліі, адмовіўся ад далучэння да Беларуская аўтакефальная праваслаўная царква і ў 1960 г. далучыўся да Амерыканскай каталіцкай праваслаўнай царквы. Заснавальнік і тэарэтык беларускага артадаксальнага каталіцкага руху ў эміграцыі і «місійнай Старакаталіцкай Субожні». Са студзеня 1960 г. ўсклаў на сябе абавязкі апостальскага візітатара для беларусаў-католікаў. Праводзіў арганізацыйна-адміністрацыйную дзейнасць па стварэнні і функцыянаванні беларускай артадаксальнай каталіцкай царквы як альтэрнатывы Апостальскаму пасаду ў Рыме і «экспансіі польскага каталіцызму».

У 1965 годзе быў узведзены ў святарскі сан Амерыканскай каталіцкай праваслаўнай царквы, наступнага дня стаў епіскапам Лаканійскім, Новага Хэмпшыра і Новай Англіі, а з 1967 года стаў архіепіскапам. У ягонай архіярэйскай хіратоніі былі наступныя асобы: Уладзімір I Прафета (патріарх), Пётр Журавецкі, (мітрапаліт) і Лоренс Ф. П'ер (епіскап). У 1968 г. арганізаваў для падрыхтоўкі святароў Універсітэт народаў Амерыкі ў ЗША, на яго базе адкрыўся Інстытут Беларусаведы св. Ефрасінні Полацкай «Беларусікум». На 1972 год, калі Уладзіслава Рыжага адлучылі ад Амерыканскай каталіцкай праваслаўнай царквы, ён паспеў высвяціць 17 незалежных патрыярхаў, імкнучыся стварыць міжнародную арганізацыю. У сан патрыярхаў ён узводзіў звычайна «незалежных епіскапаў», якія амаль ці зусім не мелі прыхаджанаў. У тым жа годзе заснаваў Праваслаўную Кафалічную Аўтакефальную Царкву Злучаных Штатаў Амерыкі, якая неўзабаве была пераіменаваная ў Сусветны Амерыканскі Патрыярхат (САП). Неўзабаве Праваслаўная Кафалічная Беларуская Хрысціянская Царква стала часткай САП, а ў тым жа годзе Уладзіслаў Рыжы-Рыжскі стаў патрыярхам. Пазней у межах САП ён яшчэ стварыў Беларускую праваслаўную нацыянальную царкву і Праваслаўную каталіцкую аўтакефальную царкву ЗША.

Памёр 1 сакавіка 1978 г. у Нью-Ёрку, перад смерцю перадаў кіраванне Праваслаўнай Кафалічнай Беларускай Хрысціянскай Царквой свайму роднаму брату епіскапу Юрыю Рыжаму.

Публіцыстыка, літаратурная творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Аўтар рэлігійна-філасофскіх прац «Чалавек у гісторыі», «Матэрыялістычнае талкаваньне гісторыі», «Выклад інстытуцыі хрысьціянскай рэлігіі Яна Кальвіна». Тэалагічна-філасофскую дактрыну і сутнасць беларускага артадаксальнага каталіцызму выклаў у працы «Веравызнаньне беларускай хрысьціянскай Артадаксальна-Каталіцкай Субожні».

Рэдагаваў і выдаваў рэлігійны часопіс «Беларускі каталік». Супрацоўнічаў з беларускім эмігранцкім друкам («Беларускі голас», «Баявая Ўскалось» і інш.). Сябра літаратурнага згуртавання «Баявая Ўскалось». Аўтар паэтычнага зборніка «Маці мая».

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / аўтар-укладальнік: Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
  • Рыжы Юры, архіяпіскап. Мой крыж. Успаміны і разважанніі / архіяпіскап Юры Рыжы. – Асінінг, 2003. – 103 с.
  • Слесарев, А.В. «Белорусская Автокефальная Православная (Народная) Церковь» / А.В. Слесарев // Минские Епархиальные Ведомости. – 2009. – № 2 (89). – С. 77–83.
  • Слесарев, А.В. Тенденции к расколу Белорусской Православной Церкви в 1988–2013 гг. и их преодоление / А.В. Слесарев // Крещение Руси в судьбах Беларуси, России и Украины: выбор цивилизационного пути: материалы Муждунар. науч. конф., Минск, 6-7 июня 2013 г. / редкол.: В.Г. Гусаков [и др.]. — Минск: Издательство Белорусского Экзархата, 2013. – С. 254-260.
  • Беларускі голас (Таронта). 1960. № 66; 1978. № 263; 1991. № 359
  • Зважай (Таронта). 1978. № 1; Малецкі Я.; Рагуля Б.