Васілёк сіні
| Васілёк сіні | |||||||||||||||||||||
 |
|||||||||||||||||||||
| Навуковая класіфікацыя | |||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
прамежныя рангі
|
|||||||||||||||||||||
| Міжнародная навуковая назва | |||||||||||||||||||||
|
Centaurea cyanus L. |
|||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
Васілёк сіні ці Валошка (Centaurea cyanus) — від аднагадовых, двухгадовых травяністых лугавых раслін сямейства Астравыя (Asteraceae).
Змест |
Паходжанне назвы [правіць]
Лацінская назва роду паходзіць ад імя міфічнай істоты кентаўра Хірона, які лічыўся адным з лепшых лекараў. Родавая назва ў перакладзе з лацінскай азначае «сіні», «цёмна-блакітны».
Апісанне [правіць]
Сцябло шурпатае, прамое, рабрыстае, вышынёй 15-100 см.[3]
Лісце ланцэтнае, пакрытае тонкім пушком.[3]
Кветкі адрозніваюцца па афарбоўцы ад сіняга да лілова-пурпурнага. Кветкавыя кошыкі адзінкавыя, буйныя, вонкавыя абгорткі кошыкаў яйкападобныя з бураватым плёнчатым махрыстым краем. Унутраныя абгорткі лінейна-ланцэтныя, на канцах жаўтлявыя, з перапончатым цэлым або зубчастым прыдаткам; краявыя кветкі ў кошыках ярка-сінія, косаваронкападобныя, бясплодныя, яны прывабліваюць насякомых, якія запылююць сярэдзінныя трубчастыя кветкі. Унутраныя кветкі — сіне-фіялетавыя, трубчастыя, абодваполыя; рэдка ўсе кветкі белыя.[3] Слупок знаходзіцца разам з тычачкамі, што зрасліся ў трубачку.
плады — сямянкі з амаль роўным ім па даўжыні рудаватым чубком.[3]
Корань тонкі, стрыжневы.
Квітнее ў чэрвені-верасні.[3]
Размнажэнне [правіць]
Размножваецца насеннем, якасць якога захоўваецца да 10 гадоў. Вось чаму васілёк сіні нярэдка з'яўляецца злосным пустазеллем.
Арэал і біялогія [правіць]
Распаўсюджаны ў еўрапейскай частцы былога СССР, за выключэннем паўночных і паўднёвых раёнаў, на Каўказе, адзначаны таксама ў Сібіры, Сярэдняй Азіі і на Далёкім Усходзе.[3] Цяпер натуралізаваны ў многіх іншых частках свету, уключаючы Паўночную Амерыку і частку Аўстраліі.
Сустракаецца ў сухіх месцах па ўзлескам лясоў, палян, абочынах дарог, як пустазельная расліна на агародах і палях збожжавых культур. Археафіт.
Часта сустракаецца на глебах, бедных кальцыям, з'яўляецца раслінай-індыкатарам такіх глеб.
Хімічны склад [правіць]
У кветках утрымліваецца флавонавы гліказід цэнтаўрэін, сіні антацыянавы гліказід цыянін, эфірны алей, горкія, дубільныя рэчывы, сапаніны, мінеральныя солі і іншыя рэчывы. Не таксічны.[3]
Значэнне і ўжыванне [правіць]
Медыцына [правіць]
У навуковай медыцыне васілёк выкарыстоўваецца ў мачагонных зборах, асабліва пры ацёках нырачнага і сардэчнага паходжання, а таксама як супрацьспазматычнае пры хваробах печані. Кветкі ў выглядзе настою і экстрактаў прымяняюцца пры нефрытах, цысцітах, урэтрытах і пры захворваннях печані і жоўцевых шляхоў як жоўцегоннае[3].
У народнай медыцыне адвары кветак ужываюць пры запаленчых захворваннях вачэй, зрокавай стамляльнасці. Прымочкі з адварам ўжываюць пры фурункулёзе, экзэме, трафічных язвах. Адвар кошыкаў выкарыстоўваюць як мачагоннае, пры цысцітах, кашлі і коклюшы, нервовых і страўнікавых захворваннях, пры маткавых крывацёках і паносе ў дзяцей[3].
Іншае [правіць]
Добры меданос, утрымлівае да 34 % нектару, колькасць можа дасягаць 0,20 мг/суткі на адну расліну.[4] Мёд зелянява-жоўты, з прыемным мігдалёвым пахам і ялкавым прысмакам.
Васількі часта выкарыстоўваюцца ў якасці інгрэдыентаў у некаторых чайных купажах і травяных гарбатах, яго ядомыя кветкі можна выкарыстоўваць, каб дадаць колеру салаце.
Да вынаходніцтва штучных фарбавальнікаў выкарыстоўваўся для фарбавання поўсці ў сіні колер.
Зрэдку выкарыстоўваецца ў касметыцы.
Дэкаратыўная расліна. Існуюць гатункі васілька ружовага, фіялетавага, белага, лавандавага і вельмі цёмнага бардовага колеру, які выглядае амаль чорным.
З'яўляецца кармавой раслінай для некаторых насякомых, напрыклад для жукоў віду Cassida margaritacea.
Сімволіка [правіць]
Васілёк лугавы з'яўляецца нацыянальнай кветкай Эстоніі.[5]
Гэта афіцыйная кветка шведскай правінцыі Эстэргётланд.
Таксама васілёк з'яўляецца сімвалам хваробы рухальных нейронаў(англ.) бел. і бакавога аміятрафічнага склерозу(руск.) бел..
Валошкі ў выяўленчым мастацтве [правіць]
-
Сяргей Осіпаў. Васількі. 1976
-
Ігар Грабар. Групавы партрэт з васількамі. 1914
Галерэя [правіць]
Ахова і пагрозы [правіць]
З-за інтэнсіфікацыі сельскай гаспадаркі і выкарыстання хімічных сродкаў для барацьбы з пустазеллем, падвяргаецца пагрозе знішчэння ў сваім звычайным асяроддзі. Выхадам з гэтага становішча з'яўляецца выкарыстанне валошкі ў якасці дэкаратыўнай расліны.
Пры знішчэнні васілька як пустазелля прымяняюцца такія меры, вапнаванне глеб, якія змяшчаюць шмат перагною, добрай ачыстцы пасяўнога насення, баранаванне ўсходаў пасеяных раслін і праполка іх да паспявання васілька.
Цікавыя факты [правіць]
Васількі былі таксама выкарыстаны ў пахавальным вянку фараона Тутанхамона.[6]
Літаратура [правіць]
- Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
Спасылкі [правіць]
Зноскі
- ↑ Выкарыстоўваецца таксама назва Пакрытанасенныя.
- ↑ Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Двухдольныя».
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Лекарственные растения и и их применение. Изд. 5-5, перераб. и доп. «Наука и техника». Мн., 1974. 592 с. с ил. (АН БССР. Ин-т эксперим. ботаники им. В. Ф. Купревича)
- ↑ Helmut Horn, Cord Lüllmann: Das große Honigbuch, Kosmos, Stuttgart 3. Aufl. 2006, S. 31. ISBN 3-440-10838-4
- ↑ Eesti Toit: Produkte aus Estland, 22. Juni 2008 (ням.)
- ↑ Васильковое лечение (руск.)
 |
Гэта пачатак артыкула па біялогіі. Вы можаце дапамагчы праекту, выправіўшы і дапоўніўшы яго. |
