Гіпація Александрыйская
Гіпація Александрыйская, таксама Іпація Александрыйская (стар.-грэч. Ὑπᾰτία ἡ Ἀλεξάνδρεῖα; 370(?) — 415) — жанчына-вучоны грэчаскага паходжання, філосаф, матэматык, астраном, астролаг. Выкладала ў Александрыі; схаларх Александрыйскай школы неаплатанізма.
[правіць] Біяграфія
Адукацыю Гіпація атрымала пад кіраўніцтвам свайго бацькі, Тэона Александрыйскага, які належаў да ліку вучоных Александрыйскай школы.
Каля 400 года Гіпація была запрошаная чытаць лекцыі ў Александрыйскай школе, дзе заняла адну з вядучых кафедраў — кафедру філасофіі. Выкладала філасофію Платона і Арыстоцеля; таксама выкладала матэматыку, займалася вылічэннем астранамічных табліц. Напісала каментары да сачыненняў Апалонія Пергскага і Дыяфанта Александрыйскага, якія да нас не дайшлі.
[правіць] Смерць
Гіпація прымала ўдзел у Александрыйскай гарадской палітыцы, маючы ўплыў на кіраўніка горада, прэфекта Орэста. Гэта акалічнасць выклікала пастаянныя спрэчкі з біскупам Кірылам (пасля кананізаваным), таму хрысціянская абшчына лічыла Гіпацію вінаватай у ўзнікла ў выніку смута. У 415 годзе група егіпецкіх хрысціянаў, прыхільнікаў епіскапа Кірылы, напала на Гіпацію і забіла яе.
Хрысціянскі гісторык Сакрат Схаластык віну ў смерці Гіпаціі ўскладае на «нейкага Пятра»:
[правіць] Навуковы ўклад
Гіпація, як лічыцца, вынайшла або удасканаліла некаторыя навуковыя прылады: дыстылятар (прыбор для атрымання дыстыляванай вады), арэометра (прыбор для вымярэння шчыльнасці вадкасці), астралябію (інструмент для астранамічных вымярэнняў, удасканаліўшы астралабон Клаўдзія Пталемея) і планісферу (плоскую рухомую карту неба) .
Многія работы, якія прыпісваюцца Гіпаціі, як лічыцца, напісаныя ў супрацоўніцтве з яе бацькам Тэонам. Найбольш вядомыя працы:
- каментар да 13-й кнігі «Арыфметыкі» Діяфанта;
- рэдакцыя трэцяй кнігі каментарыяў Тэона да «Альмагесту» Пталемея;
- рэдакцыя каментарыяў Тэона да «Пачаткаў» Эўкліда;
- каментары да «Конікаў» Апалонія Пергскага;
- «Астранамічны канон».
Шаблон:Неаплатонікі Шаблон:Александрыйская школа
