Магдэбургскае права

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Фрагмент прывiлея Полацку на магдэбургскае права
Места Час набыцьця
М. п.
Вільнюс 1387
Брэст 1390
Каўнас 1408
Тракай 1409
Слуцк 1441
Гродна 1496
Высокае 1494
Полацк 1498
Мінск 1499
Браслаў 1500
Ваўкавыск 1503
Камянец 1503
Навагрудак 1511
Рэчыца 2.10.1511
Мілейчыцы 1516
Слонім 1531[1]
Барысаў 1563
Мерач 1569
Радашковічы 1569
Пешчатка 1569
Дзісна 1569
Сураж 1576
Магілёў 1577
Мазыр 1577
Ула 1577
Пінск 1581
Даўгаўпілс 1582
Езярышча 1583
Нясвіж 1586
Кобрын 1589
Гарадзец 1589
Пружаны 1589[1]
Ліда 1590
Любча 1590
Віцебск 1597
Орша 1620
Чавусы 1634
Мсціслаў 1636
Ружаны 1637
Чэрыкаў 1641
Дзівін 1642
Друя 1643
Лагішын 1643
Малеч 1645
Капыль 1652[2]

МАГДЭБУ́РГСКАЕ ПРА́ВА — феадальнае гарадское права, склалася ў нямецкім горадзе Магдэбург у ХІІ-ХІІІ ст.

Магдэбургскае права склалася з розных крыніц, у т.л. з прывілеяў, выдадзеных архіепіскапам Віхманам гарадскому патрыцыяту (1188), Саксонскага зярцала, пастаноў суда шэфенаў Магдэбурга і інш. Мела ўніверсальны характар, г.зн. трактавала розныя віды праваадносін: дзейнасць гарадской улады, суда, яго кампетэнцыю і парадак судаводства, пытанні зямельнай уласнасці «ў межах горада», парушэнні ўладання, захопу нерухомасці, устанаўлівала пакаранні за розныя віды злачынстваў і г.д. Асобае месца займалі нормы, што рэгулявалі гандаль і рамесніцтва, дзейнасць цэхаў і купецкіх гільдый, парадак падаткаабкладання. Магдэбургскае права з'явілася юрыдычным замацаваннем поспехаў гараджан у барацьбе з феадаламі за самастойнасць. Яно давала гораду права на самакіраванне і ўласны суд, права зямельнай уласнасці і вызваленне ад большай часткі феадальных павіннасцей. Магдэбургскае права было перанята многімі гарадамі Усходняй Германіі, Усходняй Прусіі, Сілезіі, Чэхіі, Венгрыі, Польшчы.

Вялікае Княства Літоўскае[правіць | правіць зыходнік]

3 XIV ст. Магдэбургскае права пашыралася на гарады ВКЛ. Жыхары гарадоў, якія атрымлівалі Магдэбургскае права, вызваляліся ад феадальных павіннасцей, ад суда і ўлады ваяводаў, старостаў і інш. дзяржаўных службовых асоб. У прыватнаўладальніцкіх гарадах Магдэбургскае права не вызваляла гараджан ад залежнасці і ўлады феадалаў, аднак залежнасць не мела рысаў прыгонніцтва. На аснове Магдэбургскага права ў горадзе ствараўся выбарны орган самакіравання — магістрат. 3 увядзеннем Магдэбургскага права адмянялася дзейнасць мясцовага права, але не адмаўлялася правамернасць карыстання мясц. звычаямі, калі вырашэнне справы не прадугледжвалася Магдэбургскім правам. У судовай практыцы магістратаў Беларусі разам з Магдэбургскім выкарыстоўваліся нормы агульнадзяржаўнага права — Статутаў ВКЛ, судовых статутаў сталіцы — Вільні і ўласнай юрыдычнай практыкі.

У ліку першых Магдэбургскае права ў ВКЛ атрымалі Вільня (1387), Брэст (1390), Гродна 1496), Трокі (1409), Слуцк (1441), Высокае (1494), Полацк (1498), Мінск (1499), Браслаў (1500), Навагрудак (1511), Барысаў (1563) і інш.

Магдэбургскае права мелі каля 60 гарадоў і мястэчак Беларусі. Граматы на Магдэбургскае права дзяржаўным гарадам выдавалі вялікія князі ВКЛ, прыватнаўладальніцкім гарадам — уладальнікі гарадоў або па іх хадайніцтве вялікія князі. На Беларусі Магдэбургскае права скасавана паводле ўказаў Кацярыны II у Магілёўскай губерні ў лістападзе 1775, у Мінскай — у маі 1795, у заходняй Беларусі — у снежні 1795.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Аляксандр Доўнар. Магдэбургскае права // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 242.
  2. Магдэбурскае права таксама мелі (дакладны час наданьня прывілеяў невядомы): Бабруйск, Быхаў, Давыд-Гарадок, Зельва, Клецк, Копысь, Крычаў, Крэва, Мядзел, Тураў і іншыя

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]