Венгрыя

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Венгрыя
Magyarország
Flag of Hungary.svg Герб Венгрыі
Сцяг Венгрыі Герб Венгрыі

Каардынаты: 47°29′53″ пн. ш. 19°02′24″ у. д. / 47.498056° пн. ш. 19.04° у. д. (G) (O) (Я)

EU-Hungary.svg
Гімн: «Himnusz»
Заснавана 1000
Дата незалежнасці 17 кастрычніка 1918 (ад Аўстра-Венгрыі)
Афіцыйная мова венгерская
Сталіца Будапешт
Найбуйнейшыя гарады Будапешт, Дэбрэцэн, Мішкальц, Сегед, Печ, Дзьёр, Ньірэдзьхаза, Кечкемет, Секешфехервар
Форма кіравання Парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт
Прэм'ер-міністр
Янаш Адэр
[[]]
Плошча
• Усяго
• % воднай паверхні
109-я ў свеце
93 030 км²
0,74%
Насельніцтва
• Ацэнка (2009)
• Перапіс (2001)
Шчыльнасць

10 019 000[1] чал. (83-я)
10 198 315 чал.
107,7 чал./км²  (94-я)
ВУП
  • Разам (2008)
  • На душу насельніцтва

$196,42 млрд[2]  (51-ы)
$19 553[2]  (44-ы)
ІРЧП (2008) 0,805[3] (вельмі высокі[3]) (36-ы)
Валюта Венгерскі форынт
Інтэрнэт-дамены .hu, .eu (як член ЕС)
Тэлефонны код +36
Часавы пояс +1 (CET)

ВЕ́НГРЫЯ, альтэрн.: Вугоршчына, краіна ў Еўропе. Мяжуе з Румыніяй, Сербіяй, Харватыяй, Славеніяй, Аўстрыяй, Славакіяй і Украінай. Непасрэднага выхаду да мораў не мае. Праз тэрыторыю краіны працякае рака Дунай.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Pэспубліка. Прэзідэнт абіраецца парламентам на 5 гадоў. Прэзідэнт не мае шырокіх паўнамоцтваў, але можа прызначаць прэм'ер-міністра. У сваю чаргу прэм'ер-міністр можа прызначаць і здымаць з пасады любога члена кабінету міністраў. Парламент - аднапалатны, называецца Нацыянальны Сход (Országgyűlés) і з'яўляецца найвышэйшым органам улады. Партыя павінна пераўзысці 5% бар'ер, каб патрапіць у парламент.

Пасля выбараў 2010 года 263 месцы з 386 належаць кааліцыі, якую ўзначальвае правацэнтрысцкая партыя ФІДЭС (Альянс маладых дэмакратаў), 59 месцаў у сацыял-дэмакратаў, 47 — у нацыяналістычнай Партыі за лепшую Венгрыю (Ёбік), 16 — у ліберальна-«зялёнай» партыі «Палітыка можа быць іншай!», яшчэ адзін дэпутат незалежны. Іншыя партыі — Альянс свабодных дэмакратаў – Венгерская ліберальная партыя, Венгерскі дэмакратычны форум.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел[правіць | правіць зыходнік]

Геаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Паверхня[правіць | правіць зыходнік]

Выйсця да мора Венгрыя не мае. Краіна раўнінная, знаходзіцца на Венгерскай, (Дунайскай, Панонскай) раўніне, якая распасціраецца таксама за межы Венгрыі. Праз гэту раўніну працякае рака Дунай: спачатку з захаду на ўсход, дзе ўяўляе сабой дзяржаўную мяжу са Славакіяй, а затым, пасля рэзкага павароту паблізу Будапешта, – з поўначы на поўдзень; уся краіна зараз знаходзіцца ў басейне гэтай ракі. Пояс нізкіх гор, ідучы з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, дзеліць раўніну на дзве часткі: Вялікую раўніну (на ўсходзе) і Малую раўніну (на захадзе).

Раўніны з плоскай паверхняй знаходзіцца на паўночна-заходняй ускраіне краіны. Яны дрэнуецца невялікімі рэкамі, што цякуць з Аўстрыйскіх Альп у Дунай. Гэты раён вельмі ўрадлівых глебаў, якія складаецца з лёсу і алювіяльных парод. Клімат тут кантынентальны: з халоднымі зімамі і гарачым летам, але ападкаў у выглядзе дажджу дастаткова для вядзення сельскай гаспадаркі і зямля ва ўсім раёне інтэнсіўна апрацоўваецца. Пераважнымі сельскагаспадарчымі культурамі з'яўляюцца кукуруза, пшаніца, сланечнік, цукровыя буракі і перац.

Горы Цэнтральнай Венгрыі распасціраюцца ад славенскай мяжы да славацкай, яны рассякаюцца рачнымі далінамі на асобныя масівы. Да захаду ад Дуная найбольш значны ланцуг пакрытых густым лесам грудоў – гэта горы Баконь, ля падножжа якіх знаходзяцца сонечныя і ўрадлівыя берагі возера Балатон. Ланцуг грудоў працягваецца ва ўсходнім кірунку і завецца горы Піліш, няроўнае нагор'е, якое паступова паднімаецца ад Дуная на поўнач да Будапешта. На ўсход ад Дуная лінію працягваюць горы Матра, Бюк і Хед'ялья, усе яны перавышаюць адзнаку ў 900 м; гара Кекеш (1015 м), найвышэйшы пункт Венгрыі. Больш высокія схілы пакрытыя лясамі.

Галоўная рака Венгрыі, Дунай, перасякае горы ў вузкай, са стромкімі берагамі, глыбокай даліне. Будапешт размешчаны ў паўднёвым канцы гэтага вузкага ўчастку рачной даліны. Рака суднаходная.

Амаль тры чвэрці Венгрыі ляжыць на Вялікай раўніне (Надьальфельд), якая становіцца пагорыстай на захадзе. Гэтая раўніна з'яўляецца галоўным сельскагаспадарчым раёнам Венгрыі, дзе вырошчваюць такія культуры, як кукуруза, пшаніца, сланечнік, цукровыя буракі, перац і кармавыя культуры, а таксама размешчаныя лугі пад пашы. Лічыцца, што Вялікая раўніна раней была пакрытая лясамі, але пазней яны былі знішчаныя. Вялікая раўніна перасякаецца бягучымі на поўдзень рэкамі Дунай і Ціса, якія падзяляюць яе на тры гістарычна і тапаграфічна розных раёны.

На захад ад Дуная і да ўсходу ад гор Баконь размешчаная частка раўніны, якая вядомая ў гісторыі як Трансданубія (Задунайская частка; венг. – Дунантуль), урадлівы, пагорысты раён, што ўзнімаецца да 610 м у гарах Мечак. Клімат Трансданубіі даволі мяккі; гэты раён вядомы сваёй садавінай, вінамі і лікёрамі.

Паміж рэкамі Дунай і Ціса знаходзіцца больш плоская тэрыторыя. Паўночныя яе раёны пакрытыя глыбокімі адкладамі пяску і глею, на якіх расце пшаніца, кукуруза, цукровыя буракі. Паўднёвы раён вядомы вінамі, садовымі дрэвамі і акацыямі.

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу ўсярэдзіне Еўропы, аддаленасці ад Атлантычнага акіяна і Міжземнага мора, Венгрыя мае кантынентальны тып клімату з гарачым, часам навальнічным летам і халоднай зімою. Колькасць ападкаў, якія выпадаюць па большай частцы ў пачатку лета, памяншаецца па меры руху з захаду на ўсход. Самая вільготная частка Венгрыі – заходнія схілы гор Баконь (760–890 мм у год); самы засушлівы раён – у сярэдняй частцы даліны ракі Ціса (380 мм у засушлівыя гады). Снег узімку выпадае ў гарах і на раўнінах.

Глебы, расліннасць і жывёльны свет[правіць | правіць зыходнік]

Самыя ўрадлівыя глебы Венгрыі – чарназёмы, але яны ёсць толькі ў паўднёвых частках Вялікай раўніны. У астатніх раёнах раўніны пераважаюць каштанава-карычневыя глебы.

Тыповай для задунайскіх раёнаў і гор з'яўляецца лясістая мясцовасць – з дубам, бярозай, ліпай і каштанам, – але яны хутка знікаюць па меры набліжэння да Вялікай раўніны, дзе дамінуюць стэпавыя ўмовы. Археалагічныя даследаванні паказваюць, што Вялікая раўніна раней была пакрытая лесам, як і астатняя частка Венгрыі, і што лясы тут былі высечаныя першымі заваёўнікамі з Азіі. Знішчэнне лясоў працягвалася і ў перыяд зацяжных войн з туркамі. Пазней сістэматычнае асушванне балот на Вялікай раўніне нечакана панізіла верхні ўзровень грунтавых вод, і дрэвы і ўся астатняя расліннасць Вялікай раўніны загінулі. Лёгкія пясчаныя глебы, пазбаўленыя расліннага полага, падвяргаліся эрозіі, і на поўдні ўтварыліся шырокія пясчаныя выдмы. Меліярацыя пясчаных пустыняў шляхам штучнага аблясення і ірыгацыі спыніла працэс дэградацыі Вялікай раўніны, і ў сельскагаспадарчае абарачэнне была ўведзеная максімальна магчымая плошча зямлі.

Дзікі – самы распаўсюджаны від дзікіх жывёл. Ёсць зайцы, лісы, алені, нешматлікія бабры і выдры. Самыя распаўсюджаныя віды птушак у краіне – буслы, жураўлі і ластаўкі. Частка возера Балатон з'яўляецца запаведнікам для птушак, асабліва для балотных відаў. Сярод рыб пераважаюць карпы.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Пасля далучэння да Еўрапейскага Саюза 1 мая 2004 года Венгрыя працягвае эканамічны рост. Прыватныя прадпрыемства складаюць 80% ад ВНП. У Венгрыі шмат замежнага капіталу — з 1989 года былі інвеставаныя 23 мільярды долараў. Інфляцыя і беспрацоўе рэзка павысіліся ў 2001 годзе, але з тых часоў зноў знізіліся.

Дэмаграфія[правіць | правіць зыходнік]

95% насельніцтва — венгры. Меншасці: цыганы (2%), немцы (1,2%), румыны (0,8%), славакі (0,4%), харваты (0,2%), сербы (0,2%) і украінцы (0,1%).

Рэлігія[правіць | правіць зыходнік]

Хрысціянская краіна. Дзве траціны венграў — каталікі. Кальвіністы складаюць каля 20%, а лютэранцы каля 5%. Каля 1% іўдзеі.

Дачыненні з Беларуссю[правіць | правіць зыходнік]

Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі 12 лютага 1992 года[4].

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Hungarian Central Statistical Office. Retrieved 2008-12-19.
  2. 2,0 2,1 Hungary. International Monetary Fund. Праверана 1 кастрычніка 2009.
  3. 3,0 3,1 Human Development Index and its components
  4. Пратакол аб устанаўленні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікі Беларусь і Венгерскай Рэспублікай// Сайт Пасольства Рэспублікі Беларусь у Венгерскай Рэспубліцы. Дата доступу: 27 мая 2009