Іканастас

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Іканаста́с (грэч.: εἰκονοστάσιον) — алтарная перагародка, больш-менш суцэльная, якая цягнецца ад паўночнай да паўднёвай сцяны і аддзяляе алтарную частку праваслаўнага храма ад асноўнай прасторы. Складаецца з аднаго ці некалькіх радоў ікон, устаноўленых у вызначаным парадку гарызантальных бэльках — цяблах. У цэнтры размяшчаюцца царскія вароты.

Характарыстыка[правіць | правіць зыходнік]

Алтар храма з часоў ранняга хрысціянства адасобліваўся ад сярэдняй часткі храма асобай невысокай агароджай. Да VVII стагоддзяў алтарная перагародка ператвараецца ў сімвалічны вобраз Нябеснай Царквы на чале з яе Заснавальнікам — Ісусам Хрыстом. Шмат'ярусны іканастас, звернуты да вернікаў, з'яўляецца не проста агароджай алтара, але раскрывае духоўную сутнасць таго, што ўтрымліваецца і здзяйсняецца ў алтары і ва ўсёй Царкве Хрыстовай[1].

У цэнтры ніжняга яруса знаходзяцца Царскія вароты. На іх малюецца сцэна Дабравешчання, у якой Архангел Гаўрыіл абвяшчае Дзеве Марыі аб хуткім нараджэнні Збавіцеля свету(руск.) бел., а таксама евангелісты, якія гавораць пра прыход Сына Божага ўсяму чалавецтву. Справа ад Царскіх варот змяшчаецца вобраз Хрыста Збавіцеля, злева — вобраз Яго Прачыстай Маці; на бакавых дзвярах алтара малююцца архідыякан Стэфан(руск.) бел. і Лаўрэнцій альбо Архангелы Міхаіл і Гаўрыіл, старазапаветныя першасвятары, свяціцелі. Далей па краях — абразы храмавага свята(руск.) бел. і найбольш шануемыя ў прыходзе святыя[1].

Абраз «Тайнай вячэры» над Царскімі варотамі паказвае, што ў алтары пры літургіі здзяйсняецца тое ж, што адбывалася на апошняй трапезе Збавіцеля з апосталамі. У другім ярусе іканастаса адлюстроўваюцца найважнейшыя хрысціянскія святы(руск.) бел.. У цэнтры трэцяга рада — вобраз Хрыста Уседзяржыцеля, Які будзе судзіць жывых і мёртвых; па абодва бакі ад Яго — выявы Дзевы Марыі і Іаана Прадцечы, якія моляцца Збавіцелю аб дараванні чалавечых грахоў. Тры названыя рады змяшчаюць паўнату духоўнага ўяўлення аб сутнасці Царквы. У рускіх храмах ужо ў XV стагоддзі будуецца чацвёрты (Прарочы) рад з абразом «Маці Божай Знаменне»(руск.) бел. ў цэнтры, і пяты — з абразамі Бога Айца і старазапаветных праайцоў. Для Беларусі і Украіны найбольш характэрныя іканастасы ў тры і чатыры рады. Іканастас вянчае Крыж або Крыж з Распяццем[1].

Беларускі іканастас[правіць | правіць зыходнік]

Іканастас Смаленскага сабора Новадзявочага манастыра ў Маскве, выкананы беларускімі майстрамі ў 16831685 гадах пад кіраўніцтвам Кліма Міхайлава

Эпохай росквіту беларускага іканастаса сталі XVIIXVIII стагоддзі. Пад уплывам барока Паўночнай Еўропы яго архітэктурную аснову пачалі ўпрыгожваць фігурнай разьбой высокага рэльефу з кветкамі, ягадамі, пладамі, парасткамі і гронкамі вінаграду. Асаблівую прыгажосць іканастаса падкрэслівалі паліхромія і шчодрая пазалота. Высокім майстэрствам праславіліся разьбяры з Віцебска, Магілёва, Оршы і Шклова. У другой палове XVII стагоддзя майстры запоўнілі царкоўныя іканастасы ў Маскве «беларускай рэззю». У маскоўскіх храмах і сёння можна ўбачыць некалькі іканастасаў, выкананых беларускімі майстрамі пад кіраўніцтвам Кліма Міхайлава, старца Іпаліта, Сцяпана Зіноўева. Яшчэ ў канцы 1920-х гадоў у храмах Віцебска, Магілёва, Мсціслава, Оршы захоўваліся разьбяныя пазалочаныя іканастасы другой паловы XVII стагоддзя, якія ў пачатку 1930-х гадоў былі знішчаны савецкай уладай. Часткова ўцалеў толькі іканастас храма Святога Мікалая ў Магілёве, адроджаны да жыцця працай сучасных разьбяроў, пазалотчыкаў і іканапісцаў. У заходняй частцы Беларусі ў перыяд дзяржаўнага атэізму працэс знішчэння «прадметаў рэлігійнага культу»(руск.) бел. адбываўся ў 1960-я гады. У гэты час сховішчам для сакральнага мастацтва часам станавіліся музеі[1].

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Флоренский, Павел. Иконостас. — СПб., Общество памяти игумении Таисии, 2006. — 192с.
  • Успенский Л. А. Вопрос иконостаса// Православная икона. Канон и стиль. — М., «Православный паломник», «Глаголы жизни», 1998.
  • Азы древнерусской иконописи. — М.,"Юный художник", 2000. — с.11-22
  • Кудрявцева Т. Н., Федоров В. А. Высокий русский иконостас. — М.,"Патриаршие пруды", «Пульс», 2004.
  • Efthalia Rentetzi, Le iconostasi delle chiese greche in Italia [1] Apostoliki Diakonia, Atene 2008.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]