Дзмітрый Браніслававіч Смольскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Дзмітрый Браніслававіч Смольскі
Поўнае імя

Дзмітрый Браніслававіч Смольскі

Дата нараджэння

25 ліпеня 1937(1937-07-25) (79 гадоў)

Месца нараджэння

Мінск, БССР, СССР

Краіна

Flag of Belarus.svg Беларусь
Flag of the Soviet Union.svg СССР

Прафесіі

кампазітар, выкладчык, прафесар

Узнагароды

Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1975), Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1972), Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1980), Прафесар (1986), Народны артыст РБ (1987), Спецыяльная прэмія Прэзідэнта РБ (2003), Кубак «Гонар нацыі» (2012), Ордэн Францыска Скарыны (2013)

Дзмі́трый Бранісла́вавіч Смо́льскі (рус. Дмитрий Брониславович Смольский, 25 ліпеня 1937, Мінск) — беларускі кампазітар, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1975), Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларускай ССР (1980), народны артыст Беларусі (1987), уладальнік Ордэна Францыска Скарыны (2013 года), член СК Беларусі (1961), прафесар. Яго сын — вядомы музыка-мультыінструменталіст Віктар Смольскі.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 25 ліпеня 1937 г. у Мінску ў сям'і беларускага музыказнаўца Браніслава Сільвестравіча Смольскага. Музычнае асяроддзе, у якім ён круціўся з ранняга дзяцінства, спрыяла раннім праявам музычнага дару (першая нотная публікацыя юнага кампазітара ставіцца да 12-гадовага ўзросту). З сямі гадоў пачаліся рэгулярныя заняткі музыкай (па класе скрыпкі) спачатку ў Маскоўскай цэнтральнай музычнай школе, а затым у музычнай школе-дзесяцігодцы пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі. Тады ж пачаліся заняткі па кампазіцыі, якія праходзілі пад кіраўніцтвам вядомага беларускага кампазітара Я. К. Цікоцкага. У 1955 г. Д. Смольскі паступае ў Маскоўскую кансерваторыю ў клас праф. Ю. Шапорына, аднак праз год па стане здароўя ён вымушаны быў вярнуцца ў Мінск. Д. Смольскі скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класе кампазіцыі праф. А. В. Багатырова (1960), а затым аспірантуру пад кіраўніцтвам праф. Маскоўскай кансерваторыі Н. І. Пейк (1967).

З 1962 па 2014 гг. Д. Смольскі вёў клас кампазіцыі ў Беларускай акадэміі музыкі.

Асноўным фактам біяграфіі Дзмітрыя Смольскага прысвечаны фільм Беларускага тэлебачання "10 адкрыццяў Дзмітрыя Смольскага» (аўтар Т. Дубкова).

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Творчы шлях Дзмітрыя Смольскага, які пачаўся ў канцы 50-х гг ХХ стагоддзя – найярчэйшая старонка ў гісторыі сучаснай музыкі. Ён адзін з тых, хто праклаў новыя шляхі ў беларускім музычным мастацтве канца 60-пачатку 70-х гг і здолеў прадэманстраваць прынцыпова новыя адносіны да кампазітарскай творчасці і да пастаўленых перад ім задач. Бліскучы талент і майстэрскае валоданне сучаснай кампазітарскай тэхнікай (Д. Смольскі жыва цікавіўся эўрапейскім авангардам 60-х гг і неаднаразова наведваў фестываль новай музыкі «Варшаўская восень») сталі асновай рэдкай дасканаласці формы ва ўсіх яго творах, а самабытнасць і яркасць аўтарскай мовы дазволілі слухачам і экспертам казаць пра «інтанацыі Смольскага».

Выступіўшы з сімфоніяй «Актафонія» (1967) і камернай араторыяй “Песні Хірасімы” на вершы японскіх паэтаў (1965), напісанымі ў серыйнай тэхніцы, Дзмітрый Смольскі не пабаяўся ўступіць у супрацьстаянне з агульнапрынятым афіцыёзным стылем, што панаваў у той час у мастацтве Беларусі. У гэтыя ж гады з'яўляюцца п'есы авангарднага плана і ў яго камернай музыцы. У серыйнай тэхніцы напісаны «Асціната» для флейты і фартэпіяна, саната для флейты і фартэпіяна (1967), сюіта для фартэпіяна «Гульня святла». Нельга не сказаць і пра творы з элементамі гумару, якія выйшлі з-пад яго пяра ў той жа час (Канцэрціна для скрыпкі, Варыяцыі для духавых і ўдарных). Гэты мяккі гумар у больш позняй творчасці кампазітара ператворыцца ў сарказм з элементамі трагіфарсу («Варыяцыі з беларускім менталітэтам», 15-я сімфонія, асобныя часткі іншых сімфоній і інш.).

Уражае багацце вобразаў музыкі Д. Смольскага, аднак галоўнай тэмай яго твораў заўсёды былі і застаюцца філасофскае асэнсаванне жыцця і лёсу чалавека ў таталітарным грамадстве, глыбіня псіхалагічнага стану чалавечай асобы ў драматычных сітуацыях.

З імем Дзмітрыя Смольскага звязаны найярчэйшыя адкрыцці ў музыцы ХХ-XXI стст. Да гэтых адкрыццяў можна аднесці кожную з яго 15-ці сімфоній, дзе ў драматычным, трагічным альбо саркастычным аспекце адбілася ўся складанасць перажыванняў асобы ў яе ўзаемадзеянні з агрэсіўнасцю альбо абыякавасцю навакольнага свету.

Акрамя сімфоній безумоўнымі падзеямі музычнай гісторыі Беларусі сталі оперы Д. Смольскага “Сівая легенда” (паводле аповесці У. Караткевіча) і «Францыск Скарына»; манументальныя араторыі "Мая Радзіма" на вершы беларускіх паэтаў і "Паэт" пра творчасць і жыццё Янкі Купалы; інструментальныя канцэрты (для фартэпіяна, скрыпкі, віяланчэлі, цымбалаў); камерна-інструментальныя і вакальныя сачыненні. Музыка Д. Смольскага з поспехам гучала ў многіх краінах свету (Германія, Францыя, Італія, Расія, Паўднёвая Карэя, ЗША і інш.), а CD з запісамі яго сімфоній, выдадзены брытанскай фірмай «Алімпія», быў прызнаны лепшым на конкурсе кампакт-дыскаў у ЗША ў 1992 г.

Дзмітрый Смольскі – выдатны педагог. На працягу больш за паўстагоддзя працы ў Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі) ён выхаваў не адно пакаленне кампазітараў, сярод якіх ёсць заслужаныя дзеячы мастацтва Беларусі, лаўрэаты нацыянальных прэмій, дацэнты, прафесары – адным словам, тыя, чыя творчасць уяўляе твар сённяшняй беларускай музыкі.

Творы кампазітара[правіць | правіць зыходнік]

Сцэнічная музыка[правіць | правіць зыходнік]

Оперы: «Сівая легенда» (лібр. У. Караткевіча, паст. ДАВТам РБ, 1978); «Францыск Скарына» (лібр. С. Клімковіч, паст. на Беларускім тэлебачанні, 1988); канцэртная опера «Апалон-заканадаўца» (па матывах аднайменнай оперы Р. Вардоцкага(?), паст. Беларускай дзяржаўнай філармоніяй, 1991).

Харэаграфічныя кампазіцыі: паэма «Патрыятычны эцюд» (1967), малюнак «Беларусы» (1967), Дзве балетныя сцэны (1969).

Вакальна-інструментальная музыка[правіць | правіць зыходнік]

Араторыі «Песнн Хиросимы» для салістаў, двух фартэпіяна і чытальніка («Голос Хиросимы», сл. Т. Сімідзу, «Песок шестого августа», сл. Э. Янэдзі, «Снег», сл. С. Фукуду, «Стронцнй-90», сл. Т. Она, «Моя Японня», сл. X. Номі, 1966); «Мая Радзіма» (сл. Р. Барадуліна, Н. Гілевіча, А. Александровіча, А. Ставера, С. Грахоўскага, А. Вярцінскага, П. Панчанкі, М. Танка і народныя, 1970); «Паэт» («Шчаслівасць», «Гуслі-самаграі», «З гора ды з бяды», «На сенажаці», «Царскія дары», «Час», «О, так! Я — пралятар!», «Я — калгасніца», «Для тых, каго люблю», «Паэт і цэнзар», «З’езду Саветаў», «Сімфанічная карціна», «Шчаслівасць», сл. Я. Купалы, 1979).

Вакальна-сімфанічныя паэмы: «Голоса рассвета» (сл. А. Дасталя, 1963), «Два лика Земли» (сл. М. Алтухова, 1969), «Поэма о Немане» (сл. П. Макаля, П. Харкова, 1975), «Поэма о Днепре» (сл. П. Макаля, П. Харкова, 1975); цыкл «Бабін век» (сл. Е. Лось, 1971).

Для народнага аркестра і хору: паэма «Мы сейбіты шчасця» (сл. П. Макаля, 1968), апрацоўка песні «Зорка Венера» для голасу і аркестра (1981).

Аркестравая музыка[правіць | правіць зыходнік]

Для сімфанічнага аркестра.

Сімфоніі: № 1 (1962), Актафонія (1967), № 2 (1982), № 3 для аркестра і саліруючага ф-на (1985), № 4 для аркестра і саліруючай скрыпкі (1986), № 6 (1989), № 7 (1990), «Восьмая сімфонія з вершамі I. Бродскага» (1992), № 9 (1994); Святочная уверцюра (1963), Музыка для струнных, дзвюх труб і баяна з аркестрам (1965), паэма «Беларусь» (1968), дзве ўрачыстыя уверцюры «Да 90-годдзя Я. Купалы» і «Памяці Я. Кола-са» (1972), Сімфанічная карціна (1974).

Канцэрты для фартэпіяна з аркестрам № 1 (1960), № 2 (1975).

Для камернага аркестра. Канцэрціны: для скрыпкі (1972), для віяланчэлі (1973); Арыя (1978),«Сымон-музыка» для скрыпкі, ан-самбля скрыпачоў і аркестра (1982), Пятая сімфонія (1987).

Канцэрты для цымбалаў і аркестра: № 2 «Памяці I. Жыновіча» (1974), № 3 (1983).

Для народнага аркестра. Уверцюры: № 1 (1962), № 2 «Святоч-ны дзень» (1971), № 3 (1974); «Беларускі распеў» (1978), «Рапсо-дыя» для двух цымбалаў (1980), паэма «Партызанская мадонна» (1985).

Канцэрт № 1 для цымбалаў і аркестра (1961).

Для эстраднага аркестра: Баса-асціната на тэму беларускай народнай песні «Чаму ж мне ня пець» (1962).

Камерна-інструментальная музыка[правіць | правіць зыходнік]

Для фартэпіяна. Санаты: № 1 (1956), № 2 (1959); Вальс (1964), сюіта «Гульня фарбаў» (1964), Тры прэлюдыі і фугі (1982). Для флейты і фартэпіяна: Варыяцыі на «баса-асціната» (Мелодыя, Рытм, Гармонія, 1963), Саната (1965). Для валторны і фартэпіяна: Скерца, Экспромт (1980). Для скрыпкі і фартэпіяна: «Элегія і Таката памяці Д. Шастаковіча» (1975), «Рас-пеў», Танец (1977).

Варыяцыі для духавых і ўдарных інструментаў (1971), Элегія і Ронда для альта і ф-на (1973), Тры п’есы для цымбалаў і ф-на (1973), Ронда для віяланчэлі і ф-на (1979), Дзве п’есы для цымбалаў сола (1981), Струнны квартэт (1983), п’еса «Да пытання аб узаемаразуменні» для флейты і фагота (1989).

Вакальная музыка[правіць | правіць зыходнік]

Для голасу з суправаджэннем

Цыклы: «Дзявочыя лірычныя» («I нашто мне шум трывожны», «Ой, чаго я сохну», «Ты прыйдзі, маё шчасце, прыйдзі», «Я не знаю сама», «Як мне добра, як мне шчасна», сл. А. Астрэйкі, 1959), «Испанский триптих» («Гитара», «Танец», «Селенне», сл. Ф. Г. Лоркі, 1971), «Вокальный цикл на стихи Ф. Тютчева» (1976), «Пять лирических интермеццо» (сл. Г. Гейнэ, 1978), Трыпціх для голасу, скрыпкі і ф-на («Арлы-брацці», «Скрыпка», «Вера Беларусі», сл. А. Пашкевіч, 1978), «Три монолога» (сл. Я. Палонскага, 1978), «Вокальный цикл на стихи А. Вознесенского» («Испанская песня», «Фары дальнего света», «Грех», 1979), «Вокальный цнкл на слова А. Ахматовой» (1980), «Вокальный цикл на слова М. Цветаевой» («Родина», «Есть счастливцы и счастливицы», «Удар», 1980), «Вокальный цикл на стихи Б. Пастернака» («Колыбельная», «Метель», «Откровение», 1983); рамансы: «Баллада о братстве» (сл. А. Суркова, 1959), «Паэма аб каханні» (сл. А. Дзеружынскага, 1962), «Памаліся», «З кірмашу» (сл. Я. Купалы, 1982), «Домский орган» (сл. П. Харкова, 1982), «Знак беды» (сл. Т. Кузаўлёвай, 1988), «Расплата» (сл. С. Надсана, 1988).

Для хору а капэла

Хоры: «Партызанскі трыпціх» («Ля гэтых сосен», «Плача хмара без жалю», «Я хацеў бы, каб песню маю…», сл. М. Танка, 1971), паэма «Петрусь» (сл. А. Суркова, 1979), «Край мой» (сл. Н. Гілевіча, 1979).

Песні: «Песни наших отцов», «Солнечные зайчики» (сл. М. Алтухова); «Вы куда, журавли?» (сл. У. Арлова); «Песенка об отважном кузнечике», «Песенка о веселом муравье» (сл. У. Барсава); «Минская вечерняя», «Родина», «Пусть парни помнят», «Учите Родину любить», «Мне не забыть», «Песня о Родине» (сл. У. Бойкі); «Моя звезда», «Сердце Бреста» (сл. Б. Бруснікава); «Клятва», «Нет такого дня» (сл. Р. Гамзатава); «Только я да ты» (сл. М. Дубнова); «Белы караблік», «Дальва» (сл. У. Карызны); «Мае каханне», «Зварот» (сл. Е. Лось); «Песня пра Івана Чуклая» (сл. У. Паўлава); «Дзве сястры» (сл. М. Пухначова); «Песня аб Магілёве» (сл. П. Прыходзькі); «Портрет», «Дорога» (сл. Р. Пятрэнкі); «Люди в синих шинелях» (сл. Б. Спрынчана); «Туристская песня» (сл. М. Таніча); «Быць чалавекам я рад» (сл. М. Танка); «Вечерняя песня» (сл. А. Тарасевіча); «Салдаты, салдаты», «Обелиски», «Улетают журавли на север», «Осенняя песня», «А человек поет», «Белая Русь», «Наш век», «У каждого есть своя песня» (сл. М. Ясеня).

Прыкладная музыка[правіць | правіць зыходнік]

Да драмспектакляў: «Канстанцін Заслонаў» (1967). «Таблетку под язык» (1972). «Вор» (1973).

Да кінафільмаў: «Речицкая лирическая» (1966). «Петр Куприянов и другие», «Сказание о Минске» (1967). «Была война» (1972). «Обратная связь» (1973). «Волчья стая» (1975).

Для радыёспектакляў: «Человек из легенды» (1961).

Узнагароды і званні[правіць | правіць зыходнік]

  • Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі (1972)
  • Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1975)
  • Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь (1980)
  • Прафесар (1986)
  • Народны артыст РБ (1987)
  • Спецыяльная прэмія Прэзідэнта РБ (2003)
  • Кубак «Гонар нацыі» (2012)
  • Ордэн Францыска Скарыны (2013)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Мдзівані, Т. Г. Смольскі Дзмітрый Браніслававіч / Т. Г. Мдзівані // Кампазітары Беларусі / Т. Г. Мдзівані, Р. І. Сергіенка. Мінск, 1997. С.96-103.
  • Залатарог, А. Дзмітрый Смольскі — знаёмы і незнаёмы / Аксана Залатарог // Мастацтва. 1997. № 8. С.14-15.
  • Смольскі Дзмітрый Браніслававіч // Бел. энцыкл. : у 18 т. Мінск, 2002. Т. 15. С.61.
  • Смольскі Дзмітрый Браніслававіч // Тэатральная Беларусь : энцыклапедыя : у 2 т. / пад агул. рэд. А. В. Сабалеўскага. Мінск, 2003. Т. 2. С.360.
  • Смольскі Дзмітрый Браніслававіч // 70 год Беларускаму саюзу кампазітараў. Мінск, 2003. С.51.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]