Дротнінгхольм

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Палацава-паркавы комплекс
Дротнінгхальм
Drottningholm
Drottningholm Palace - panorama september 2011.jpg
59°19′18″ пн. ш. 17°53′10″ у. д.HGЯO
Краіна Швецыя
Месцазнаходжанне Дротнінгхальм
Аўтар праекта Нікадэмус Тэсін
Архітэктар Nicodemus Tessin the Elder[d]
Дата заснавання 1699[1]
Будаўніцтва 16621683 гады

Дротнінгхольм (Drottningholm, што значыць «востраў каралевы») — палацавы комплекс у Швецыі. Размешчаны на востраве Лувён пасярод возера Меларэн, на захадзе ад Стакгольма. З 1981 года рэзідэнцыя шведскіх каралёў. У 1991 годзе Дротнінгхольм уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Палац на старадаўняй гравюры
Палац Дротнінгхальм

У XVI стагоддзі кароль Швецыі Юхан III пабудаваў на востраве Лувён замак для свой жонкі Кацярыны Ягелонкі. Аднак у 1662 годзе Дротнінгхольм згарэў. Праз год каралева Хедвіга Элеанора задумала рэканструкцыю і загадала пабудаваць на гэтым месцы новы палац — сціплы, без асаблівых празмернасцей, але супамерны і элегантны.

Спальня каралева Хедвігі Элеаноры

Будаўніцтва сучаснага будынка ўзначаліў архітэктар Нікадэмус Тэсін (старэйшы), а пасля яго смерці ў 1682 годзе — сын Тэсін (малодшы). На поўначы Еўропы гэта была першая загарадная рэзідэнцыя, пабудаваная ў перайманне Версалю без моцных сцен, веж і іншых атрыбутаў сярэднявечнага замка. Хоць палац стваралі з аглядкай на Версаль, але запазычылі ідэю, а не формы, і адмовіліся ад гігантаманіі французскага ўзору. Таксама, палац створаны без умацаванняў і бастыёнаў, бо воды возера самі служылі натуральнай перашкодай. Да таго ж ваенная моц Швецыі XVII стагоддзя, вялікая баяздольнасць яе арміі і флоту давалі упэўненасць у непераможнасці дзяржавы, якая паспяхова ваявала на еўрапейскім кантыненце. Дротнінгхальм паслужыў адной з крыніц архітэктурных прыёмаў пятроўскага барока, бо Пётр Першы запрашаў будаваць Пецярбург і самога Тэсіна, і яго вучняў (Трэзіні).

З пачатковага перыяду захавалася спальня каралевы Хедвігі Элеаноры, створаная некаторымі з вядучых мастакоў і майстроў краіны, і манументальная лесвіца - упрыгожаная мармурам, карцінамі і скульптурамі - якая была крыніцай вялікага гонару для архітэктара. Тэсін-старэйшы памёр ў 1682 годзе, і задача завяршэння будаўніцтва палаца было перададзена яго сыну, Тэсіну-малодшаму. Ён скончыў працу свайго бацькі, у прыватнасці, галерэю караля Карла XI, дзе размешчаны карціны, якія адлюстроўваюць бітвы за Сконе караля Карла XI ст.

Від з возера

У 1744 годзе Дротнінгхольм падарылі прынцэсе Луізе Ульрыцы Прускай да яе вяселля са шведскім спадчыннікам прастола Адольфам Фрэдрыкам. Луіза Ульрыка аднавіла інтэр'еры ў стылі французскага ракако і адкрыла ў яго сценах прыдворны тэатр. Час Луізы Ульрыкі быў новым залатым векам для палаца. Яна апекавалася культурай, і акружыла сябе паэтамі, мастакамі, навукоўцамі і пісьменнікамі Тут адбываліся важныя дыскусіі і супольныя канцэрты. Бібліятэка, з яе класічнымі пазалочанымі калонамі і гуллівымі арнаментамі ў стылі ракако лічыцца адным з самых прыгожых пакояў у Швецыі. Архітэктару Жан-Эрыку Рэну дапамагалі лепшыя шведскія майстры.

Навукоўцы таксама сустракаліся і абмеркоўвалі свае працы ў Дротнінгхольме. Пад кіраўніцтвам Карла Лінея навукоўцы арганізавалі ў палацы калекцыю прыродных артэфактаў каралевы, распрацоўвалі назвы малюскаў, стваралі сістэмы і ўпарадкоўвалі класіфікацыі.

Бібліятэка палаца

У 1777 годзе яна прадала Дротнінгхольм шведскай казне, дзякуючы чаму яе сын Густаў III і яго нашчадкі працягвалі займаць палац.

Зноў былі зроблены змены ў інтэр'еры, у тым ліку створаны Кітайскі салон з яго прыгожай кафлянай печчу і сучаснай мэбляй, створанай вядучымі шведскімі вытворцамі мэблі, такімі як Георг Хаупт і Ёхан Крысціян Лінінг.

Нават у дзяцінстве, Густаву падабалася праводзіць час у Дротнінгхольме. У жніўні 1754 года ён пісаў сваім бацькам:

"Учора днём я бегаў па галерэі з маімі братамі. Потым я спытаў галоўнага лекара Лінея распавесці мне пра жывёл. Ён распавёў мне пра камароў, пра птушак, якія ядуць іх, і пра лебедзяў, пеліканаў і марскіх львоў"[2].

Галерэя Карла ХІ

Праз некалькі дзён Густаў быў у скарбніцы сваёй маці, дзе разглядаў рымскія медалі, якія шмат яго забавілі. Ён таксама любіў праводзіць час у бібліятэцы, чытаючы франкамоўныя кнігі. У добрае надвор'е па раніцах адбываліся выправы ў Кітайскі павільён. Густаў лічыў гэтыя выправы сумнымі і апісваў іх як паходы праз «камяністы пясок Аравіі».

Дротнінгхольм быў летнім палацам, які прапаноўваў кантраст паўсядзённага жыцця з палацам у Стакгольме. Аднак жыццё тут была яшчэ запоўнена правіламі, як згадвае нявестка караля Густава III Хедвіга Элізавета Шарлота:

"Наша жыццё тут даволі своеасаблівае. Гэта спалучэнне гарадскога ладу і загараднага жыцця, спалучэнне куртуазных задавальненняў і сельскіх гульняў, этыкета і свабоды, весялосці і адпачынку, што робіць жыццё тут надзвычай прыемным. Быў складзены адмысловы набор правіл для знаходжання ў Дротнінгхольме, і кожны мае копію правіл у сваім пакоі. Для добрага і дрэннага надвор'я існуюць розныя правілы. Калі надвор'е добрае, мы ямо абед і праводзім увесь дзень у Кітайскім павільёне. Калі надвор'я няма, мы застаемся ў палацы. Калі знаходзімся ў Кітайскім павільёне, то павінны апранацца проста, а мужчыны - у вячэрнія касцюмы або ваенную форму, калі хто яе мае. Калі надвор'е дрэннае, дамы і кавалеры мусяць насіць тое, што і ў Стакгольме"[2].

Сам кароль Густаў III вырашаў, ці было надвор'е добрым альбо дрэнным. Кожную раніцу ён змяшчаў ігральную карту на дзвярах свайго пакоя. Калі гэта былі чэрві, гэта азначала, што надвор'е была добрым, і прыдворныя пойдуць у Кітайскі павільён. Калі гэта былі пікі, гэта азначала, што надвор'е было дрэнным, і ўсе будуць заставацца ў палацы. Хедвіга Элізавета Шарлота скардзілася, што кароль часта мяняў сваё меркаванне:

«Часам бывае, што карта змяняецца два ці тры разы на працягу вячэры, што выклікае вялікія нязручнасці"[2].

Са смерцю караля Густава III у 1792 годзе Дротнінгхольм страціў крыху сваю яскравасць. Палац перайшоў да яго сына, караля Густава IV Адольфа і каралевы Фрэдрыкі. Вечарыны і турніры па-ранейшаму тут правадзіліся, але без ранейшай легкадумнасці. У Дротнінгхольме Густавіянская эпоха падышла да драматычнага канца. Пасля дзяржаўнага перавароту ў красавіку 1809 года зрынуты кароль Густаў IV Адольф быў дастаўлены спачатку ў Дротнінгхольм, а затым - у замак Грыпсхольм перад канчатковым выгнаннем.

Падчас праўлення караля з новай дынастыі Бернадотаў Карла XIV Юхана (годы праўлення - 1818-1844), палац быў закінуты. Кароль успрымаў палац як сімвал старой дынастыі. Будынкі былі пашкоджаныя сіламі прыроды, рэчы былі альбо канфіскаваны або прададзены з аўкцыёну. Палац быў упершыню адкрыты для публікі на працягу гэтага перыяду. Першае публічнае зведванне было згадана ў 1819 годзе, і публіка выкарыстоўвала парк для пікнікоў. Часам палац выкарыстоўвалі для публічных мерапрыемстваў: у 1823 годзе нявеста кронпрынца Жазэфіна Лейхтенбергская была ўрачыста тут прынятая па яе прыбыцці ў Швецыю, і яе імяніны надалей адзначаліся тут. У парку прымалі замежных гасцей, напрыклад, расійскага імператара Мікалая І.

Кароль Оскар I зацікавіўся палацам, і хоць ён выбірае палац Тульгарн у якасці летняй рэзідэнцыі, ён паклапаціўся, каб захаваць Дротнінгхольм, правёўшы першы рамонт у 1846 годзе. Ён яшчэ больш выкарыстаў палац для публічных урачыстасцяў, такіх як прыём для панскандынаўскіх студэнтаў ў 1856 годзе, а ў 1858 годзе будучы кароль Густаў V нарадзіўся ў палацы. Карл XV выбраў Ульрыксдаль у якасці сваёй летняй рэзідэнцыі і ігнараваў Дротнінгхольм, але Оскар II працягнуў рамонт. Як Оскар I, так і Оскар II былі падвергнуты крытыцы за мадэрнізацыю палацу і прывядзенне яго ў адпаведнасць сучаснай модзе, а не аднаўленне зыходнага стану, і толькі ў валадараннне Густава V палац і яго наваколлі былі рэканструяваны ў адпаведнасці са знешнім выглядам XVIII стагоддзя. У 1907 годзе была распачата буйная чатырохгадовая рэстаўрацыя палаца, каб аднавіць Дротнінгхольм у ранейшым стане, пасля чаго каралеўскі двор пачаў зноў яго рэгулярна выкарыстоўваць .

Палацавая царква[правіць | правіць зыходнік]

Прыдворная царква

Прыдворная царква знаходзіцца ў паўночным акруглым крыле палаца. Тэсін-малодшы завяршыў будаўніцтва на пачатку XVIIІ стагоддзя паводле планаў свайго бацькі. Інтэр'ер быў распрацаваны пад кіраўніцтвам Карла Хорлемана, і капліца была гатовая да выкарыстання ў 1730 годзе. Царква належыць прыдворнай скарбніцы і з'яўляецца часткай парафіі каралеўскага двара, але для мясцовага прыхода ў царкве праводзяцца службы ў апошнія выходныя кожнага месяца, на якіх ўсе ахвотныя могуць прысутнічаць. Таксама тут праводзяцца канцэрты на працягу лета і на Каляды.

Унутры знаходзіцца арган, створаны ў 1730 годзе, і габелен, які ўласнаручна выткаў Густаў V.

Оперны тэатр[правіць | правіць зыходнік]

Дротнінгхальмскі тэатр

Жамчужына дротнінгхольмскага палацавага комплексу, адзін з найлепш захаваных тэатраў гэтага перыяду ў свеце — прыдворны тэатр, пабудаваны Карлам Фрэдрыкам Адэлькранцам у 1766 г. на месцы ранейшага будынка, што згарэў у 1762 г.

Росквіт палацавага тэатра пачаўся ў 1777 годзе, калі кароль Густаў III выкупіў Дротнінгхольм. Тут часта адбываліся вялікія оперныя прэм'еры, выступалі французскія трупы і шведскі каралеўскі драматычны тэатр.

Пасля смерці караля Густава III тэатр паступова занепадае, і будынак стаў выкарыстоўвацца ў якасці склада. Ён быў адноўлены ў сваім першапачатковым стане ў 1922 годзе. З 1953 года тут праводзіцца міжнародны оперны фестываль, з 1990-х гадоў ён набыў вядомасць як прэстыжная пляцоўка для аўтэнтычных пастановак старадаўніх опер і балетаў.

У адрозненне ад іншых еўрапейскіх тэатраў XVIII стагоддзя тут захаваліся тыповыя для таго часу італьянскія машыны і механізмы, з дапамогай якіх па сцэне перасоўвалася мэбля, раздаваўся гром, ліліся воды, а ў фінале прадстаўлення спускаўся «бог з машыны». Да гэтага часу драўляныя тэатральныя машыны накіроўваюцца ўручную. Захавалася каля трыццаці сцэнаграфічных набораў, які даюць уяўленне пра тэатральны сусвет XVIIІ стагоддзя

Кітайская вёска[правіць | правіць зыходнік]

Кітайскі павільён

Кітайскія домікі ў Дротнінгхольме складаюць адзін з першых і найбольш значных помнікаў захаплення еўрапейцаў кітайскай архітэктурай, вядомага пад назвай шынуазры.

Першы будынак быў простым павільёнам з двума крыламі ў кітайскім стылі. Ён быў створаны як падарунак-сюрпрыз на дзень нараджэння каралевы Луізы Ульрыкі 24 ліпеня 1753 года ад караля Адольфа Фрэдрыка. Каралева атрымала залаты ключ ад сямігадовага кронпрынца Густава (пасля кароль Густаў III), апранутага як кітайскі мандарын. У лісце да сваёй маці, прускай каралевы Сафіі Дароты каралева піша:

«Ён прывёў мяне да ўскрайку парка, і я раптоўна патрапіла ў казку, бо кароль пабудаваў кітайскі замак, самы прыгожы на свеце»[2].

У той час усё кітайскае было апошняй модай.

Гандлёвыя кампаніі прывозілі ў Еўропу XVIIІ стагоддзя вялікія колькасці чаю, спецый, шоўку, фарфору і эксклюзіўных твораў мастацтва. Кітай успрымаўся як экзатычная, міфічная краіна, і кітайскі павільён з'яўляецца увасабленнем гэтай усходняй фантазіі.

Пабудаваны ў спешцы і сакрэтнасці, невялікі замак не вытрымаў суровага шведскага клімату. Праз дзесяць гадоў драўляны каркас пачаў гніць, і Карлу Фрэдрыку Адэлькранцу было даручана стварыць новы і большы павільён, зроблены з больш трывалых матэрыялаў.

Стары драўляны павільён быў заменены новай структурай, будаўніцтва пачалося ў 1763 годзе і было завершана ў 1769 годзе.

Інтэр'еры павільёна створаны ў стылі ракако і маюць экзатычны характар. Пакоі напоўнены прадметамі раскошы, прывезенымі з Кітая Шведскай Ост-Індскай кампаніяй: фарфорам, шоўкам, лакіраванымі прадметамі і г.д. Кітай быў міфічнай зямлёй, і кожны шведскі дваранін хацеў мець кітайскі пакой ці хоць некаторыя кітайскія прадметы, каб атрымаць уяўленне аб гэтай легендарнай, але забароненай для еўрапейцаў краіне. Сцены ў Жоўтым пакоі пакрытыя кітайскімі лакіраванымі панэлямі, у той час эксклюзіўнай тэхнікай, паколькі ў Еўропе не існавала аналагаў. Панэлі адлюстроўваюць адносіны паміж Азіяй і Еўропай у XVIIІ стагоддзі: сцэны з Кантона (цяпер вядомага як Гуанчжоу) і еўрапейскія Трынаццаць фабрык, аддзеленыя ад горада падвойнымі сценамі.

Пляменніца шведскага караля Адольфа Фрэдэрыка, Кацярына II, пад уражаннем ад гэтага праекта загадала Рынальдзі пабудаваць аналагічную вёску ў Царскім Сяле. Побач з вёскай быў збудаваны будынак для прыдворных тэатральных прадстаўленняў.

У 1989—1996 гг. была праведзена старанная рэстаўрацыя Кітайскага павільёна, пасля чаго ён паўстаў перад наведвальнікамі парку ў сваім першародным выглядзе. Сам павільён даступны для наведвання з мая па верасень уключна. Праводзяцца экскурсіі на шведскай і англійскай мовах.

Паркі[правіць | правіць зыходнік]

Барочны парк[правіць | правіць зыходнік]

Да сённяшніх дзён захаваўся рэгулярны парк у стылі французскага барока. Барочны парк быў створаны ў канцы XVII стагоддзя па ініцыятыве каралевы Хедвіг Элеаноры, пад кіраўніцтвам архітэктараў палацавага комплекса Нікадэмуса Тэсіна-старэйшага і яго сына. У садзе побач з палацам, акружаным чатырма радамі ліпаў. Архітэктары ўзялі сваё натхненне з палацавых садоў Францыі, дзе ідэалам быў строгі, спарадкаваны і сіметрычны парк.

Бронзавыя скульптуры ў парку - гэта копіі арыгіналаў галандскага скульптара Адрыяна дэ Фрыза. прывезеныя ў Швецыю ў якасці трафеяў з пражскага палаца Валенштэйна і палаца Фрэдрыксборг у Даніі. Арыгіналы можна ўбачыць у Музеі дэ Фрыза. Два бронзавыя львы ля ўвахода ў палац былі вывезеныя з Уяздоўскага палаца ў Варшаве.

У дадатку да радоў ліп, барочны парк таксама ўключае parterre de broderie, крыху прыўзняты партэр з 12 невялікімі фантанамі і фантанам Геркулеса ў цэнтры, каскадамі і баскетамі, а таксама вялікім баскетам вядомым як "Зорка".

Барочны сад прыйшоў у заняпад у ХІХ стагоддзі, але быў адноўлены ў 1950-60-х гадах па ініцыятыве караля Густава VI Адольфа.

Парк вакол Кітайскага павільёна[правіць | правіць зыходнік]

Парк вакол кітайскага павільёна былі створаны ў сярэдзіне XVIIІ стагоддзя. У гэты час назіраўся адыход ад строгага ідэалу парка, да больш арыентаванага на прыроду. Каралева Луіза Ульрыка пад уплывам гэтых новых ідэй папрасіла Карла Фрэдрыка Адэлькранца, архітэктара Кітайскага павільёна, пракласці дарожкі вакол павільёна, аточаныя каштанамі. Баскеты на ўсход ад палаца былі запланаваны як альтанкі з вялікімі клеткамі для экзатычных птушак. Адна з гэтых клетак захавалася, хоць і моцна змененая. За баскетамі быў створаны звярынец. Сёння засталася толькі адна сажалка. Ззаду палаца змешаны лес надае прасторы "дзікаватую" рамантычную атмасферу.

Англійскі парк[правіць | правіць зыходнік]

Калі кароль Густаў III прыняў Дротнінгхольм у 1777 годзе, ён захацеў рэалізаваць апошнія тэндэнцыі ў паркавым дызайне паходжаннем з Англіі: прыродны ландшафтны парк. Фрэдрыку Магнусу Пайперу, які вучыўся ў Англіі, была пастаўлена задача стварэння менавіта такога парка на поўнач ад барочнага парка ў 1780 годзе. Англійскі парк складаецца з двух сажалак з каналамі, выспамі і прыгожымі мастамі, вялікімі газонамі, дрэвамі і цяністымі алеямі. З парка адкрываюцца віды і панарамы на сельскую мясцовасць. Большасць антычных мармуровых статуй былі набыты Густавам III у Італіі. Мэта статуй - здзівіць наведвальніка сваім нечаканым з'яўленнем у зялёнай зоне, або ў якасці абазначэння панарамных відаў.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Roosval J., Swedish art, Princeton, 1932
  • Научный каталог. «Архитектурная графика России. Первая половина 18 века», Л, «Искусство», 1981

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Сцяг ЮНЕСКА Сусветная спадчына ЮНЕСКА, аб'ект № 559
рус.англ.фр.
  1. 1,0 1,1 Monuments database — 2017.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 [1] "Гісторыя палаца Дротнінгхольм" на сайце Шведскіх каралеўскіх рэзідэнцый