Карал Чапек

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Карэл Чапек)
Перайсці да: рух, знайсці
Карал Чапек
Karel Čapek
Karel-capek.jpg
Дата нараджэння:

9 студзеня 1890({{padleft:1890|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})

Месца нараджэння:

Мале-Сватаневіцы, Аўстра-Венгрыя

Дата смерці:

25 снежня 1938({{padleft:1938|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:25|2|0}}) (48 гадоў)

Месца смерці:

Прага, Чэхаславакія

Грамадзянства:

Flag of Czechoslovakia.svg Чэхаславакія

Род дзейнасці:

празаік

Жанр:

навуковая фантастыка, драматургія, сатыра

Подпіс:

Подпіс

Творы на сайце Lib.ru

Карал Чапек (чэшск.: Karel Čapek) (9 студзеня 1890 — 25 снежня 1938) — чэшскі празаік, публіцыст, перакладчык, фатограф, драматург і фантаст.

Аўтар знакамітых п'ес «Сродак Макропуласа» (Věc makropulos, 1922), «Маці» (Matka, 1938), «R.U.R.» (Rossumovi Univerzální Roboti, 1920), раманаў «Фабрыка абсалюта» (Továrna na absolutono, 1922), «Кракатыт» (Krakatit, 1922), «Гардубал» (Hordubal, 1933), «Метэор» (Povětroň, 1934), «Звычайнае жыццё» (Obyčejný život, 1934; апошнія тры утвараюць так званую «філасофскую трылогію»), «Вайна з саламандрамі» (Válka s mloky, 1936), «Першая спасальная» (První parta, 1937), «Жыццё і творчасць кампазітара Фольтына» (Život a dílo skladatele Foltýna, 1936, не завершаны), а таксама мноства апавяданняў, эсэ, фельетонаў, казак, нарысаў, і дарожных запісак. Перакладчык сучаснай французскай паэзіі.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў Малых Сватанёвіцах, у хуткім часе з бацькамі пераехаў ва Упіцэ. Вучыўся ў гімназыі ў Градцы Кралавэ, а пазней у Брне, куды мусіў перавесціся праз антывенгерскую дзейнасць. У 1915 годзе скончыў філасофскі факультэт Карлавага ўніверсітэта ў Празе, пасля вывучаў філасофію ў Берліне і Парыжы. Праз хваробу не быў прызваны ў войска і не ўдзельнічаў у баях першай сусветнай вайны. Аднак гэтая вайна вельмі паўплывала на светабачанне пісьменніка. Пасля сканчэння навучання некаторы час працаваў дарэктарам у шляхецкай сям'і, але хутка заняўся журналістыкай. Працаваў рэдактарам у некалькіх часопісах: «Národní listy» (19171921), «Nebojsa» (19181920) і «Lidové noviny» (з 1921 года).

У 19211923 гадах працаваў у Тэатры на Вінаградах (Divadlo na Vinohradech).

У 19251933 гадах быў старшынёй чэхаславацкага ПЭН-клуба.

Пасля Мюнхенскага пагаднення і ад'ездзе Эдварда Бенеша Чапек зрабіўся аб'ектам палітычных нападаў. Апошнія тры гады жыцця правёў у Старой Гуці блізу Добржыша.

Быў выключна добрым фатографам-аматарам. Найбольш вядомая фотакніга «Дашанька, альбо Жыццё шчаняці» (Dášenka čili Život štěněte).

Цікавіўся этнічнай музыкай, быў заўзятым калекцыянерам.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Літаратурную творчасць пачаў перад першай сусветнай вайной, спачатку пісаў разам з братам Ёзэфам, які быў перш за ўсё мастаком. На яго творчасць вельмі паўплывала філасофская і эстэтычная адукацыя, перш за ўсё прагматызм і экспрэсіянізм, а таксама навукова-тэхнічная рэвалюцыя. Шмат у якіх творах Чаеэк выказваў непакой, што тэхніка будзе мець уладу над чалавекам.

Адметнай рысай творчасці Карала Чапека з'яўляецца выкарыстанне надзвычай багатага слоўнікавага запасу, выкарыстанне нязвыклых слоў і развітыя сінтасксічныя канструкцыі. Чапеку належыць аўтарства слова «робат», якое з яго п'есай «R.U.R.» распаўсюдзілася па ўсім свеце.

У творах Чапека рэалізуецца індывідуалістычны падыход, і, значыць, прызнанне моцы індывідуума, суб'ектыўнасці праўды.

Опус Карала Чапека вельмі вялікі. Яго творы падзяляюць на дзве тэматычныя групы:

  • Творы, прысвечаныя вывучэнню ўнутранага жыцця асобы, з дапамогай якога Чапек намагаецца спазнаць чалавека.
  • Утапічныя творы, у якіх Чапек аналізуе грамадскія праблемы. У некаторых творах адчувальны непакой ад надыходзячага фашызму. Гэтыя творы — прадвесце чэшскай навуковай фантастыкі.

Журналісцкая праца Карала Чапека звязаная перш за ўсё з газетай «Lidové noviny» («Народная газета»), дзе ён у пэўным сэнсе працягваў справу Яна Неруды. Напісаў вялікую колькасць фельетонаў і калонак.

Проза[правіць | правіць зыходнік]

  • «Ззяйныя глыбі» (Zářivé hlubiny, 1916) — кніжнае выданне апавяданняў, друкаваных у часопісах у суаўтарстве з братам Ёзэфам.
  • «Божыя мукі» (Boží muka, 1917) — філасофскія апавяданні, прысвечаныя вывучэнню таямніцы чалавечай душы і лёсавызначальных выпадковасцей у жыцці чалавека (у суаўтарстве з Іозефам Чапекам).
  • «Сад Краканоша» (Krakonošova zahrada, 1918) — кніжнае выданне малых празаічных твораў, друкаваных у часопісах (у суаўтарстве з братам Іозефам) у 19081911 гг.
  • «Крытыка слоў» (Kritika slov, 1918) — публіцыстыка.
  • «Няёмкія апавяданні» (Trapné povídky, 1921) — скептычныя развагі пра сэнс чалавечага існавання.
  • «Фабрыка абсалюту» (Továrna na absolutno, 1922) — раман-фельетон.
  • «Кракатыт» (Krakatit, 1922) — раман.
  • «Пра самыя блізкія рэчы» (O nejbližších věcech, 1925) — кніжнае выданне газетных калонак, дробныя развагі.
  • «Скандальная афера Іозефа Галоўшка» (Skandální aféra Josefa Holouška, 1927)
  • «Апавяданні з адной кішэні» (Povídky z jedné kapsy, 1929)
  • «Апавяданні з другой кішэні» (Povídky z druhé kapsy, 1929) — апавяданні з дэтэктыўнай тэматыкай.
  • «Год садоўніка» (Zahradníkův rok, 1929) — фельетоны аб садоўніцтве і чэшскім характары.
  • «Марсіяс, альбо крыху пра літаратуру» (Marsyas čili na okraj literatury, 1931).
  • «Апокрыфы» (Apokryfy, 1932) — апавяданні.
  • «Пра агульныя рэчы, альбо Zoon politikon» (O věcech obecných čili Zoon politikon, 1932) — фельетоны і артыкулы.
  • «Гордубал» (Hordubal, 1933)
  • «Метэор» (Povětroň, 1934)
  • «Звычайнае жыццё» (Obyčejný život, 1934)
  • «Вайна з саламандрамі» (Válka s mloky, 1936) — алегарычны антыфашысцкі раман.
  • «Жыццё і творчасць кампазітара Фолтына» (Život a dílo skladatele Foltýna, 1939)

Драматургія[правіць | правіць зыходнік]

  • «Кахання гульня ракавая» (Lásky hra osudná, 1910)
  • «Рабаўнік» (Loupežník, 1920)
  • «R.U.R.» (Rosumovi Univerzální Roboti — Росумавыя Універсальныя Робаты, 1920)
  • «З жыцця жамяры» (Ze života hmyzu, 1921)
  • «Справа Макропулас» (Věc Makropulos, 1922)
  • «Белая хвароба» (Bílá nemoc, 1937)
  • «Маці» (Matka, 1938)

Вандроўныя нарысы[правіць | правіць зыходнік]

Гэтыя творы не ўяўляюць сабой геаграфічныя нататкі. Гэта запіс асаблівасцей, звычак, стылю жыцця.

  • «Італьянскія лісты» (Italské listy, 1923)
  • «Англійскія лісты» (Anglické listy, 1924)
  • «Падарожжа ў Іспанію» (Výlet do Španěl, 1930)
  • «Замалёўкі з Галандыі» (Obrázky z Holandska, 1932)
  • «Падарожжа на поўнач» (Cesta na sever, 1936)

Для дзяцей[правіць | правіць зыходнік]

  • «Дзевяць казак і яшчэ адна ад Іозефа Чапека як даважак» (Devatero pohádek a ještě jedna od Josefa Čapka jako přívažek, 1932)
  • «Дашанька, альбо Жыццё шчаняці» (Dášeňka čili život štěněte, 1933)

Філасофскія творы[правіць | правіць зыходнік]

  • «Прагматызм, альбо Філасофія практычнага жыцця» (Pragmatismus čili Filosofie praktického života, 1918)

Пераклады[правіць | правіць зыходнік]

  • «Французская паэзія новага часу» (Francouzská poezie nové doby, 1920)

Палітычныя творы[правіць | правіць зыходнік]

Пасмяротныя выданні[правіць | правіць зыходнік]

  • «У мяне быў сабака і кот» (Měl jsem psa a kočku, 1939) — проза і фельетоны
  • «Каляндар» (Kalendář, 1940) — калонкі
  • «Пра людзей» (O lidech, 1940)
  • «Узрушаныя танцы» (Vzrušené tance, 1946) — вершы
  • «Байкі і падапавяданні» (Bajky a podpovídky, 1946)
  • «Дзіця і лаўр» (Ratolest a vavřín, 1947)
  • «Замалёўкі з дому» (Obrázky z domova, 1953)
  • «Рэчы вакол нас» (Věci kolem nás, 1954)
  • «Нататкі пра творчасць» (Poznámky o tvorbě, 1959) — выбранае з літаратуразнаўчых прац
  • «На беразе дзён» (Na břehu dnů, 1966)
  • «Месца для Джонатана!» (Místo pro Jonathana!, 1970)
  • «Лісты Вользе» (Listy Olze, 1971)
  • «Дробкі пад сталом часу» (Drobty pod stolem doby, 1975)
  • «Лісты Аніелцы» (Listy Anielce, 1978)
  • «Лісты з шуфлядкі» (Dopisy ze zásuvky, 1980)
  • «Кіналібрэта» (Filmová libreta, 1988)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]