Мыонгі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Мыонгі
(Mol, Mual, Moi, Moi bi, Au tá, Ao tá)
Muong Ang (6223680510).jpg
Агульная колькасць 1378000 чал. (2016 г.)
Рэгіёны пражывання Flag of Vietnam.svg В’етнам — 1326 тыс.

Flag of Laos.svg Лаос — 300

Мова мыонгская
Рэлігія будызм, хрысціянства, культ продкаў, шаманізм
Блізкія этнічныя групы в'еты, тхо, тыыт

Мыонгі (саманазвы Mol, Mual, Moi, Moi bi, Au tá, Ao tá)[1] — народ, карэнныя насельнікі Паўднёва-Усходняй Азіі. Жывуць пераважна ў В'етнаме. Невялікая абшчына мыонгаў ёсць таксама ў суседнім Лаосе. Агульная колькасць - 1 378 000 чал. (2016 г.)[2]

Паходжанне[правіць | правіць зыходнік]

Відавочна, мыонгі маюць адзінае паходжанне з в'етамі. Яны карыстаюцца блізкай мовай, аднак у адрозненні ад апошніх заўсёды жылі ў горнай мясцовасці і не траплялі ў шчыльную залежнасць ад Кітая. Аднак на працягу гісторыі в'еты - насельнікі раўнін па розных прычынах перасяляліся ў горы і змешваліся з продкамі мыонгаў.

Само слова "мыонг" мае тайскае паходжанне і значыць "мясцовасць". Мыонгі карыстаюцца рознымі саманазвамі, але, каб падкрэсліць сваё адрозненне ад в'етаў, часам выкарыстоўваюць адзіную саманазву манглонг (літаральна "тыя, што ў цэнтры").

Традыцыйная культура[правіць | правіць зыходнік]

Мыонгская вёска

Галоўны традыцыйны занятак — сельская гаспадарка. Мыонгі — выдатныя земляробы. Вырошчваюць рыс, для паліву якога ладзяць ірыгацыйныя збудаванні, а таксама розную садавіну і гародніну, тытунь, кукурузу, клубневыя культуры і г. д. Трымаюць свойскую жывёлу. У мінулым важным заняткам было загоннае паляванне з сабакамі. Да нашых дзён практыкуецца збіральніцтва. На рынке карыстаюцца попытам лясны мёд і лекавыя расліны, якія збіраюць мыонгі. Распаўсюджаныя рамёствы — пляценне, ткацтва, шыццё вопраткі, апрацоўка металаў і дрэва.

Мыонгі будуюць свае паселішчы на схілах гор і ўзвышшаў. Традыцыйныя хаціны ўзводзяцца на па́лях, маюць слупавую або каркасную канструкцыю. Вокны размешчаны нізка над падлогай. Знутры хаціна падзелена плеценымі бамбукавымі перагародкамі. Для ацяплення і прыгатавання ежы ладзяць два агмені. Гаспадарчая прастора месціцца недалёка ад уваходу.

У мінулым мыонгі мелі вялікія пашыраныя сем'і. Пасля шлюбу сыны працягвалі жыць з бацькамі. Большую частку спадчыны атрымоўваў старэйшы сын. Дачкам давалі пасаг (звычайна хатнюю жывёлу і грошы). Але ў другой палове XX ст. пашыраныя сем'і сталі рэдкімі. У В'етнаме закон гарантуе роўную долю для ўсіх спадчыннікаў, незалежна ад ўзросту і полу. Яшчэ ў XVIII - XIX стст., калі мыонгі канчаткова трапілі ў залежнасць ад в'етаў, традыцыйная вясковая сістэма кіравання была заменена на дзяржаўную адміністрацыйную.

Мыонгі вядомы каляровымі святамі, прысвечанымі рэлігійным мэтам або зборам ўраджаю. Падчас святкавання праводзяцца абавязковыя рытуалы ахвярапрынашэння свойскай жывёлы і сумеснага распіцця праз бамбукавыя трубкі віна. Алкаголь, на думку мыонгаў, адпуджвае злых духаў.

Мыонгскі фальклор надзвычай разнастайны. Асаблівае месца ў ім займае эпас "Нараджэнне зямлі і вады", які складаецца з некалькіх дзесяткаў тысяч вершаў. Акрамя таго, папулярны байкі, легенды, гістарычныя паданні, казкі і інш.

Мова[правіць | правіць зыходнік]

Мыонгская мова надзвычай блізкая да в'етнамскай. Мае 5 тонаў. Падзяляецца на шэраг буйных дыялектаў. Адзінай літаратурнай мовы фактычна не існуе. Мыонгі карыстаюцца в'етнамскай пісьмовасцю на аснове лацінкі.

Рэлігія[правіць | правіць зыходнік]

Старажытныя вясковыя могілкі

Большасць веруючых мыонгаў спавядае будызм. Ёсць невялікая група хрысціян. Аднак значную ролю адыгрываюць традыцыйныя рэлігійныя ўяўленні, перш за ўсё культ продкаў і шаманізм.

У хацінах мыонгаў абавязкова маюцца рытуальныя месцы для шанавання духаў продкаў сям'і і вёскі. Мыонгі вераць, што кожны чалавек валодае 90 душамі і столькі ж разоў мае магчымасць перасяляцца пасля смерці ў новае цела. Дабрадзейныя вернікі могуць стаць у наступным жыцці паважанымі мужчынамі, а злодзеі — прадметамі або жывёламі. Канчатковы прыгавор душам выносіць уладар нябёсаў, пасля чаго яны застаюцца жыць у месцы першаснага нараджэння. Пасля смерці практыкуюцца шматлікія рытуалы і ахвярапрынашэнні, каб уласкавіць душу памерлага і зрабіць яе сваім саюзнікам. У мінулым пахавальныя абрады расцягваліся на некалькі гадоў і каштавалі сям'і значных выдаткаў.

Практыка шаманізму абапіраецца на анімістычныя ўяўленні, веру ў існаванне шматлікіх духаў, як добрых або нейтральных, так і злых. Асаблівую шкоду неслі духі ма цяй і ма ем, якія маглі ўсяляцца ў цела чалавека, прымушаць яго атручваць іншых людзей і здзяйсняць непрыстойныя ўчынкі. Вясковы шаман па-мо мог толькі вызначыць такога чалавека, але не выратаваць яго. Звычайна такія абшчыннікі выганяліся з вёскі або нават забіваліся суседзямі. Разам з тым, па-мо лячылі ад розных хвароб, выконвалі магічныя дзеянні.

Відавочна, у сярэднявеччы традыцыйная рэлігія мыонгаў зведала ўздзеянне індуізму, але ў сучаснасці гэта выяўляецца толькі ў існаванні культу лінгамаў.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]