Радэзія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Рэспубліка Радэзія
Republic of Rhodesia

Непрызнаная дзяржава
Flag of Rhodesia (1964).svg
1965 — 1979


Flag of Zimbabwe Rhodesia.svg
Flag of Rhodesia.svg Coat of arms of Rhodesia.svg


Сцяг Герб
Дэвіз
«Sit Nomine Digna»
(«Хай будзе яна годная свайго імя»)
Гімн
«God Save the Queen» (да 1970) («Божа, беражы Каралеву»)

«Rise, O Voices of Rhodesia» (пасля 1974)
(«Узніміцеся, о галасы Радэзіі»)
Zimbabwe (orthographic projection).svg
Сталіца Солсберы
Мова(ы) Англійская
Грашовая адзінка Радэзійскі фунт (£, да 1970)
Радэзійскі долар ($, пасля 1970)
Плошча 390.580 км²
Насельніцтва 6.930.000 (1978)
Форма кіравання Парламентарная манархія (да 1970)
Парламенцкая рэспубліка (пасля 1970)
Дынастыя Віндзары
Каралева
 - 1965 – 1970 Лізавета II
Прэзідэнт
 - 1970 – 1975 Кліфард Дзюпонт
 - 1976 – 1978 Джон Ротал
Прэм'ер-міністр
 - 1965 – 1979 Ян Сміт
Гісторыя
 - 11 лістапада 1965 Незалежнасць
 - 2 сакавіка 1970 Абвяшчэнне рэспублікі
 - 1 чэрвеня 1979 Ліквідацыя
Сёння Сцяг Зімбабве Зімбабвэ
Гісторыя Зімбабвэ
Coat of arms of Zimbabwe.svg

Мапунгубвэ
Каралеўства Зімбабвэ
Манаматапа
Бутуа
Розві
Мтваказі
Канцэсія Рада
Каланізацыя
Першая вайна з матабеламі
Другая вайна з матабеламі
Паўднёвая Радэзія
Федэрацыя Радэзіі і Ньясаленда
Радэзія
Вайна ў бушы
Зімбабвэ-Радэзія
Рэспубліка Зімбабвэ

Радэзія (англ.: Rhodesia) — непрызнаная дзяржава, існавала у 1965-1979 гадах у Паўднёвай Афрыцы на тэрыторыі калоніі Паўднёвая Радэзія і сучаснай дзяржавы Зімбабвэ.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Радэзія абвясціла сваю незалежнасць ад Вялікабрытаніі ў 1965 годзе, бо ўрад калоніі на чале з прэм'ер-міністрам Янам Смітам быў праціўнікам увядзення ўсеагульнага выбарчага права для чорных афрыканцаў, якія складалі большасць насельніцтва. Спачатку калонія разлічвала стаць незалежным дамініёнам, але ў 1970 годзе, пасля таго як міжнародная супольнасць адмовілася прызнаць незалежнасць Радэзіі, манархія была скасавана на рэферэндуме і краіна змяніла назву на Рэспубліка Радэзія.

Файл:Udi2-rho.jpg
Ян Сміт падпісвае Дэкларацыю аб Незалежнасці

У 1979 годзе ўрад Сміта пайшоў на кампраміс з умеранай апазіцыяй і падпісаў Унутранае пагадненне, паводле якога прайшлі ўсеагульныя выбары, якія прынеслі перамогу біскупу Абэлю Музарэве, а назва краіны змянялася на Зімбабвэ-Радэзію. Вялікабрытанія адмовілася прызнаць легальнасць новага рэжыму. Новае пагадненне ў Ланкастэр-Хаўзе з удзелам брытанскіх прадстаўнікоў, кіраўнікоў Радэзіі і лідараў радыкальнай апазіцыі вярнула краіну часова пад каланіяльную ўладу, якая правяла новыя выбары, што скончыліся перамогай лева-нацыяналістычнага ЗАНУ і яго лідара — Роберта Мугабэ.

Радэзія атрымала сваю назву ў гонар Сесіля Джона Родса — англійскага каланіста і бізнесмена.

Падчас свайго існавання Радэзія межавала з Паўднёвай Афрыкай на поўдні, Батсванай і Паўднёва-Заходняй Афрыкай (апошняя пад кіраваннем ПАР) на паўднёвым захадзе, Замбіяй на поўначы і Партугальскім Мазамбікам (з 1975 — незалежным Мазамбікам) на усходзе.

Нягледзячы на адсутнасць афіцыйных дыпламатычных адносін (Рэзалюцыя Савета Бяспекі ААН 216 заклікала ўсе дзяржавы-члены адмовіць радэзійсаму ўраду ў дыпламатычным прызнанні), Радэзія падтрымлівала шырокую сетку паўафіцыйных палітычных і гандлёвых прадстаўніцтваў:

Палітыка[правіць | правіць зыходнік]

Нягледзячы на тое, што Паўднёвая Радэзія не атрымала статусу дамініёна ў Садружнасці нацый, жыхары Паўднёвай Радэзіі ўзялі курс на стварэнне «адказнага ўрада» ў 1923 годзе. У спісе выбаршчыкаў былі маёмасныя і адукацыйныя кваліфікацыі. Паводле прынцыпу Сесіля Родса «аб роўных правах для усіх цывілізаваных людзей» не было ніякай відавочнага расавага падзелу, тым не менш, яно выключала са спісу выбаршчыкаў большасць карэнных неграў.

Да 1950-х гадоў у Паўднёвай Радэзіі было актыўнае палітычнае жыццё з правымі і левымі партыямі, якія канкуравалі за ўладу. Радэзійская Лейбарысцкая партыя мела месцы у Асамблеі і ў муніцыпальных саветах на працягу 1920-1930-х гадоў. З 1953 па 1958 год, прэм'ер-міністрам быў Гарфілд Тод, ліберал, які зрабіў шмат, каб спрыяць развіццю чорнай абшчыны праз інвестыцыі ў адукацыю, жыллё і ахову здароўя. Тым не менш, урад вымушаны быў зняць Тода з пасады, бо прапанаваныя ім рэформы лічыліся многімі белымі занадта радыкальнымі.

З 1958 года палітыка белых жыхароў была кансалідавана і закасцянелая вакол супраціву ўключэнню мясцовых жыхароў у палітычнае жыццё. Канстытуцыя 1961 дзейнічала ў Паўднёвай Радэзіі і незалежнай Радэзіі да 1969 года, выкарыстоўваючы парламенцкую сістэму Вэстмінстэра, мадыфікаваную сістэму асобных спісаў выбаршчыкаў з рознай маёмаснай і адукацыйнай кваліфікацыяй, незалежна ад расы. Белыя займалі большасць месцаў у Асамблеі.

У 1969 годзе пасля прыняцця рэспубліканскай канстытуцыі быў створаны двухпалатны парламент, які складаўся з Сената, які абіраўся непрамым галасаваннем і Палаты сходу, якая абіралася грамадзянамі, фактычна пакідаючы большасць месцаў для белых. Прэзідэнт меў толькі цырыманіяльнае значэнне, а выканаўчая ўлада належыла Прэм'ер-міністру.

Узброеныя сілы і паліцыя[правіць | правіць зыходнік]

Радэзійскія Сілы бяспекі складаліся з Радэзійскай арміі, Каралеўскіх Радэзійскіх ваенна-паветраных сіл і Брытанскай Паўднёва-Афрыканскай паліцыі. Нягледзячы на ўплыў эканамічных і дыпламатычных санкцый, Радэзія здолела развіваць і падтрымліваць моцныя і прафесійныя ваенныя сілы ў краіне. Часопіс Time паведамляў у чэрвені 1977 года, што «радэзійская армія ўваходзіць у ліку лепшых у свеце баявых адзінак».

Міжнародныя адносіны[правіць | правіць зыходнік]

На працягу ўсяго перыяду яе аднабаковага абвяшчэння незалежнасці (1965-1979), Радэзія праводзіла знешнюю палітыку ў спробе дамагчыся прызнання як незалежнай дзяржавы, і настойваючы на ​​тым, што яе палітычная сістэма будзе ўключаць у сябе «паступовыя крокі да перадачы ўлады большасці». Антыкамуністычная Радэзія пыталася прадставіць сябе Захаду як дзяржаву, якая выступае супраць камуністычнай экспансіі ў Афрыцы. Радэзія атрымала невялікае міжнароднае прызнанне за час свайго існавання; прызнанне адбылося толькі пасля выбараў у 1980 годзе і пераходу да кіравання большасці.

Радэзія хацела захаваць свой эканамічны патэнцыял, а таксама баялася камуністычных элементаў ў паўстанцкіх сілах, і, такім чынам, лічыла, што палітыка паступовага прасоўвання ў палітычнае жыццё чорнай большасці была апраўданая. Тым не менш, міжнародная супольнасць адмовілася прыняць гэта тлумачэнне, думаючы, што іх палітыка была скіравана на захаванне расізму. Гэта стаўленне было часткай больш шырокага кантэксту дэкаланізацыі, падчас якой заходнія дзяржавы, такія як Вялікабрытанія, Францыя і Бельгія давалі незалежнасць сваім калоніям у Афрыцы, аднак толькі пасля таго, як да ўлады там прыйдзе чорная большасць.

СМІ[правіць | правіць зыходнік]

Галоўнымі газетамі былі «Радэзійскі веснік» ў Салсберы і «Хроніка Булавайё». Сярод навіновых часопісаў быў "Ілюстраванае жыццё Радэзіі".

Дэмаграфія[правіць | правіць зыходнік]

Расавы склад (перапісы 20 сакавіка і 29 красавіка 1969)[правіць | правіць зыходнік]

Раса Колькасць, чал. Адсотак
Афрыканцы 4.846.930 95,05 %
Еўрапейцы 228.296 4,48 %
Каляровыя 15.153 0,30 %
Азіяты 8.965 0,18 %[1]

Белае насельніцтва па краіне паходжання[правіць | правіць зыходнік]

Краіна Колькасць, чал. Адсотак
Радэзія 92.934 40,71 %
Паўднёвая Афрыка (у тым ліку ПЗА) 49.585 21,83 %
Вялікабрытанія 52.468 22,98 %
Іншыя краіны Афрыкі (у асноўным Замбія) 12.556 5,50 %[1]

Выбітныя жыхары[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Godwin, P., & Hancock, I. (2013). 'Rhodesians Never Die': The impact of war and political change on White Rhodesia, c. 1970—1980 (p. 400). Johannesburg: Pan Macmillan South Africa.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Godwin, P., & Hancock, I. (2013). 'Rhodesians Never Die': The impact of war and political change on White Rhodesia, c. 1970—1980 (p. 400). Johannesburg: Pan Macmillan South Africa.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]