Яраполк Уладзіміравіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Яраполк Уладзіміравіч
Яраполк Уладзіміравіч
Вялікі князь Яраполк Уладзіміравіч
Князь пераяслаўскі
1114 — 1132
Папярэднік: Святаслаў Уладзіміравіч
Пераемнік: Усевалад Мсціславіч
Вялікі князь кіеўскі
1132 — 1139
Папярэднік: Мсціслаў Уладзіміравіч Вялікі
Пераемнік: Вячаслаў Уладзіміравіч
 
Дзейнасць: палітык
Нараджэнне: 1082(1082)
Чарнігаў
Смерць: 18 лютага 1139(1139-02-18)
Кіеў
Пахаванне:
Род: Рурыкавічы
Бацька: Уладзімір Манамах
Маці: Гіта Уэсэкская

Яраполк Уладзіміравіч (1082, Чарнігаў — 18 лютага 1139, Кіеў) — сын Уладзіміра Манамаха, князь пераяслаўскі, вялікі князь кіеўскі з 1132. Пры ім распалася адзіная Старажытнаруская дзяржава.

Да вялікага княжання[правіць | правіць зыходнік]

Яраполк нарадзіўся, хутчэй за ўсё, у Чарнігаве, дзе тады княжыў яго бацька, Уладзімір Манамах. У 1103 годзе 21-гадовы князь прыняў удзел у паходзе супраць полаўцаў. Манамах, які стаў у 1113 годзе вялікім князем кіеўскім, у 1114 годзе пасля смерці сына Святаслава зрабіў Яраполка пераяслаўскім князем.

Як пераяслаўскі князь Яраполк удзельнічаў у многіх паходах супраць полаўцаў, у 1116 годзе разам з войскамі бацькі ён выступіў супраць менскага князя Глеба. Летапісы гавораць, што ўсё насельніцтва горада Друцка было ўведзена ім у паўднёвыя пераяслаўскія землі. Яраполк падтрымліваў добрыя адносіны з састарэлым бацькам, які часта давяраў яму камандаваць войскамі ў войнах з полаўцамі, разам са старэйшым братам Мсціславам. У 1125 годзе Яраполк адбіў напад полаўцаў на Пераяслаўскае княства ў бітве ў Палкасцені.

Кіраўнік якая распадаецца дзяржавы[правіць | правіць зыходнік]

Яраполк стаў вялікім князем кіеўскім у 1132 годзе пасля смерці старэйшага брата — Мсціслава. У момант узыходжання на княжацкі сталец яму было ўжо 49 гадоў, старэчы па тых часах узрост. Пад яго прамым кантролем знаходзіўся толькі Кіеў з наваколлямі. Смелы воін і здольны палкаводзец, Яраполк быў слабым палітыкам, якія не здолеў спыніць распад дзяржавы на асобныя княствы.

Яблыкам разладу стала родавая сталіца Манамахавічаў — Пераяслаўскае княства. Паводле традыцыі на пераяслаўскі прастол звычайна садзіўся старэйшы ў родзе. Пасля пераходу Яраполка на стол у Кіеве, паводле радавога права яно павінна было дастацца старэйшаму пасля Яраполка сярод нашчадкаў Манамаха — яго малодшаму брату Вячаславу. Аднак, верагодна па дамоўленасці са Мсціславам Вялікім[1], Яраполк пасля свайго пераходу з Пераяслава ў Кіеў пасадзіў на сваё месца яго сына Усевалада Мсціславіча. Малодшыя Уладзіміравічы Юрый і Андрэй, не без падстаў, убачылі ў гэтым кроку намер Яраполка зрабіць Мсціславічаў сваімі спадчыннікамі[1], і Юрый выгнаў Усевалада з Пераяслава. Яраполк паспрабаваў загасіць канфлікт і перавёў у Пераяслаў з Полацка іншага сына Мсціслава — Ізяслава. Гэты крок апынуўся памылковым: у Полацку пачаўся мяцеж, да ўлады вярнуліся выгнаныя нашчадкі Усяслава-«чарадзея», і княства адасобілася ад Кіева. Паколькі і кандыдатура Ізяслава не задаволіла Юрыя, пераяслаўскім князем у выніку стаў «законны» спадчыннік — Вячаслаў Уладзіміравіч. Ізяслаў Мсціславіч перамясціўся ў Тураў.

Аднак Вячаславу не падабаўся Пераяслаў, які стаяў на шляху ўсіх палавецкіх набегаў па левым беразе Дняпра. У 1134 годзе ён вярнуўся ў Тураў, адняўшы яго ў Ізяслава. Апошні быў незадаволены. Яраполк ізноў паспрабаваў правесці перадзел стальцаў: ён прапанаваў Юрыю Пераяслаў, але з умовай, што той аддасць Ізяславу Растоў. Аднак Юрый утрымаў за сабой большую частку Растоўскага княства. Абражаны Ізяслаў пераехаў у Ноўгарад да брата Усевалада і заключыў саюз з чарнігаўскімі князямі, якія, пасля адмовы Алега і Давыда Святаславічаў змагацца за кіеўскі прастол, апынуліся па-за кругам прэтэндэнтаў на вярхоўную ўладу ў Русі і шукалі любой магчымасці змяніць гэтае становішча. Пачалася вайна.

У канцы 1134 года Яраполку ўдалося дамовіцца з Ізяславам, аддаўшы яму Валынскае княства; князя валынскага Андрэя Уладзіміравіча Добрага ён пасадзіў кіраваць Пераяславам. Аднак вайна з чарнігаўцамі і іх саюзнікамі полаўцамі не спынялася, яны ўрываліся за Днепр і спусташалі кіеўскія наваколлі. Нерашучасць вялікага князя і яго нацягнутыя адносіны з усімі сваякамі пагаршалі сітуацыю. У наступным годзе Яраполк быў разбіты на р. Супоі войскамі Усевалада Ольгавіча і паводле міру пагадзіўся саступіць яму Курск і Пасем'е, якімі за 8 гадоў да гэтага Усевалад адплаціў Мсціславу Вялікаму за неўмяшанне таго ў спрэчку за чарнігаўскае княжанне паміж Усеваладам і яго дзядзькам Яраславам Святаславічам[1]. Паслабленнем аўтарытэту кіеўскага князя скарысталіся наўгародцы: у 1136 годзе яны выгналі пляменніка Яраполка, Усевалада Мсціславіча, вызвалілся ад улады Кіева і абвясцілі «вольнасць у князях».

Апошні раз нашчадкі Манамаха аб'ядналіся ў 1138 годзе, калі Усевалад Ольгавіч ізноў пачаў вайну з Яраполкам. На гэты раз пад сцягі кіеўскага князя сабраліся войскі Кіева, Пераяслава, Растова, Полацка, Смаленска, палкі з Галіча і 30-тыс. венгерскае войска, якое даслаў яму кароль Венгрыі Бела II Сляпы. Аблога Чарнігава вымусіла Усевалада заключыць мір (1139). Незадоўга да смерці Яраполк у сваю чаргу аказаў Белу II дапамогу супраць яго ўнутраных ворагаў. 18 лютага 1139 года 57-гадовы Яраполк памёр, перадаўшы трон брату Вячаславу.

У 1116 годзе Яраполк ажаніўся з аланкай Аленай, якая нарадзіла сына Васілька Яраполкавіча.

Вынікі кіравання[правіць | правіць зыходнік]

У адрозненне ад бацькі і старэйшага брата Яраполк не валодаў ні дыпламатычнымі навыкамі, ні аўтарытэтам для ўтрымання дзяржавы ад распаду на асобныя княствы. Смелы ў маладосці, да старасці князь стаў залішне асцярожным у прыняцці рашэнняў і не змог завалодаць ініцыятывай у аб'ектыўна распачатай у 1130-х гадах барацьбе дзвюх сіл (малодшых Уладзіміравічаў з аднаго боку, Ольгавічаў і Мсціславічаў з іншай).

Да моманту смерці Яраполка, па-за яго кантролем ужо знаходзіліся Полацк, Ноўгарад і Чарнігаў. Намінальную лаяльнасць Кіеву захоўвала Растова-Суздальскае княства.

Продкі[правіць | правіць зыходнік]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Уладзімір Святаславіч, вялікі князь кіеўскі
 
 
 
 
 
 
 
Яраслаў Уладзіміравіч, вялікі князь кіеўскі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Рагнеда Рагвалодаўна, княгіня Кіеўская
 
 
 
 
 
 
 
Усевалад Яраславіч, вялікі князь кіеўскі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Олаф, кароль Швецыі
 
 
 
 
 
 
 
Інгегерда, прынцэса Швецыі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Эстрыд, каралева Швецыі
 
 
 
 
 
 
 
Уладзімір Усеваладавіч, вялікі князь кіеўскі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Феадосій Манамах
 
 
 
 
 
 
 
Канстанцін IX, імператар Візантыі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Манамахіня
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Яраполк Уладзіміравіч
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Годвін, эрл Уэсэкса
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Гаральд II, кароль Англіі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Торкель Сцюрб'ёрнсан
 
 
 
 
 
 
 
Гіта Торкельдоцір, графіня Уэсэкса
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Гіта Уэсэкская, прынцэса Англіі
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Эдзіт Лебядзіная Шыя
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 Пресняков А. Е. Княжое право в Древней Руси. Лекции по русской истории. Киевская Русь — М.: Наука, 1993. ISBN 5-02-009526-5

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]