Батый

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Batu-kaani
Батый

Баты́й, Бату́-хан, (12051255) — мангольскі военачальнік і правадыр, чынгізід, хан Залатой Арды, сын Джучы і ўнук Чынгісхана. Згодна з воляю Цемучына (Чынгісхана) у 1224 годзе, старэйшаму сыну, Джучы, дасталіся Кіпчакскі стэп, Хіва, частка Каўказа, Крым і Русь (улус Джучы). Так і не прыняўшы ўладу ў прызначанай яму частцы, Джучы памёр у 1227 годзе.

На курултаях 1229 і 1235 гадоў было вырашана адправіць вялікае войска для заваявання прастораў да поўначы ад Каспійскага і Чорнага мораў. Хан Угэдэй паставіў на чале гэтага паходу Батыя. З ім ішлі Арда, Шыбан, Тангкут, Кадан, Буры і Пайдар (нашчадкі Чынгісхана) і лепшы мангольскі военачальнік Субэдэй-багатур.

На сваім шляху гэта нашэсце захапіла не толькі рускія княствы, але і частку краін Заходняй Еўропы. Спачатку татары паваявалі Венгрыю, куды перакачавалі ад татар куманы (полаўцы). Пасля татары накіраваліся ў Польшчу, Чэхію, Маравію, Боснію, Сербію, Балгарыю, Харватыю і Далмацыю.

Падняўшыся па Волзе, Батый разграміў Волжскую Булгарыю, затым павярнуў на захад, разбурыў Разань (снежань 1237 года), Маскву, Уладзімір-на-Клязьме (люты 1238 года), быў пайшоў на Ноўгарад, але ад вясновай бездаражы сышоў у Палавецкія стэпы, па дарозе паваяваўшы Казельск. У 1239 годзе Батый узяў Пераяслаўль, Чарнігаў, зруйнаваў Кіеў (6 снежня 1240 года), Камянец, Уладзімір-Валынскі, Галіч і Ладыжын (снежань 1240 года). Тут арда Батыя падзялілася. Частка на чале з Каданам і Арду накіравалася ў Польшчу (былі зруйнаваны Сандамір 13 лютага 1241 года, Кракаў 24 сакавіка, Аполе і Вроцлаў), дзе пад Лігніцай польскія сілы пацярпелі страшнае паражэнне.

Крайнім заходнім пунктам гэтага набегу стаў Майсэн. Еўропа была захоплена знянацку і не аказала дружнага і арганізаванага супраціўлення. Чэшскія сілы спазніліся пад Лігніцу і былі накіраваны ў Лужынкі напярэймы манголам на меркаваны шлях іхняга руху на захад. Аднак яны павярнулі на поўдзень на безабаронную Маравію, якая падверглася спусташэнню.

Другая вялікая частка на чале з Батыем рушыла на Венгрыю, дзе хутка з ёю злучыліся Кадан і Арду. Венгерскі кароль Белы IV быў ушчэнт пабіты Батыем і збег. Батый прайшоў па Венгрыі, Харватыі і Далмацыі, усюды наносячы паражэнні. У снежні 1241 года памёр хан Угедей; гэтая вестка, атрыманая Батыем у разгар яго еўрапейскіх поспехаў, прымусіла яго паспяшацца ў Манголію, каб прыняць удзел у абранні новага хана. У сакавіку 1242 года пачаўся зваротны, не меней спусташальны, рух манголаў праз Боснію, Сербію і Балгарыю.

Пазней Батый не рабіў спроб ваяваць заходнія краіны, асеўшы на берагах Волгі ў горадзе Сарайчык, які стаў пры ім сталіцай вялікай дзяржавы Залатая Арда.

Сям`я[правіць | правіць зыходнік]

Сын — Сартак.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]