Харватыя
|
|||||
| Гімн: «Lijepa naša domovino» | |||||
| Дата незалежнасці | 25 чэрвеня 1991 (ад Югаславіі) | ||||
| Афіцыйная мова | харвацкая | ||||
| Сталіца | Заграб | ||||
| Найбуйнейшыя гарады | Заграб, Спліт, Рыека, Осіек | ||||
| Форма кіравання | Парламенцкая рэспубліка | ||||
| Прэзідэнт Прэм'ер-міністр |
Іва Ёсіпавіч Зоран Міланавіч |
||||
| Плошча • Усяго • % воднай паверхні |
126-я ў свеце 56 594 км² 1,09% |
||||
| Насельніцтва • Ацэнка (2011) • Шчыльнасць |
4 483 804[1] чал. (122-я) 81 чал./км² |
||||
| ВУП (ППЗ) • Разам (2011) • На душу насельніцтва |
$80,983 млрд.[2] (76-ы) $18 338[2] |
||||
| ВУП (намінал) • Разам (2011) • На душу насельніцтва |
$64,160 млрд.[2] (66-ы) $14 528[2] |
||||
| Этнахаронім | Харват, харватка, харваты | ||||
| Валюта | харвацкая куна | ||||
| Інтэрнэт-дамен | .hr | ||||
| Тэлефонны код | +385 | ||||
| Часавы пояс | +1 | ||||
Рэспубліка Харватыя (Republika Hrvatska) — дзяржава на захадзе Балканскага паўвострава, былая Саюзная рэспубліка ў складзе Югаславіі, сталая незалежнай у 1991 г. Форма кіравання — дэмакратычная рэспубліка. Назва адбываецца па этноніме народа — харваты. Сталіца і найбуйны горад — Заграб. Мяжуе на паўночным-захадзе са Славеніяй, на паўночным-усходзе — з Венгрыяй і Сербіяй, на поўдні — з Босніяй і Герцагавінай і Чарнагорыяй; на захадзе абмываецца Адрыятычным морам. Нацыянальная валюта — куна.
Змест |
Гісторыя [правіць]
Славянскія плямёны харватаў, далыя пачатак харвацкай нацыі, мігравалі да ўсходняга ўзбярэжжа Адрыятычнага мора ў VII стагоддзі. Неўзабаве Харвацкае каралеўства стала адным з наймоцных у рэгіёне, але ў 1102 г. у выніку дынастычнага крызісу краіна патрапіла ў залежнасць ад Каралеўства Венгрыі. У сярэдзіне XV стагоддзя венгерскі ўплыў на поўначы краіны змяніўся турэцкім, у той час як Далмація патрапіла пад кантроль Венецыі. Пры гэтым Дуброўніцкая рэспубліка заставалася ў асноўным незалежнай.
У 1526 г. Харватыя склала звяз з імперыяй Габсбургаў для супрацьдзеяння турэцкай экспансіі.
У перыяд з 1797 па 1815 г. Істрыя, Далмацыя і Дуброўнік увайшлі ў склад Аўстра-Венгрыі. Пасля Першай Сусветнай вайны у 1918 годзе Харватыя ўвайшла ў склад Каралеўства Сербаў, Харватаў і Славенцаў, хоць Істрыя, Рыека і Задар знаходзіліся пад уладай Італіі. У 1929 годзе дзяржава было пераназвана ў Каралеўства Югаславія. Падчас Другой Сусветнай вайны пад кіраўніцтвам Антэ Павеліча была створана пранацысцкая Незалежная Дзяржава Харватаў (усташы). Пад націскам камуністычна наладжаных партызанскіх атрадаў Іосіпа Броза Ціта рэжым Павеліча быў звержанны і была створаная Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія або СФРЮ, у склад якой увайшлі шэсць федэральных рэспублік: Сербія, Харватыя, Славенія, Македонія, Чарнагорыя і Боснія і Герцагавіна. У 1991 годзе Харватыя абвясціла незалежнасць, прызнаную міжнароднай супольнасцю ў 1991—1992 гадах, пачалася вайна за незалежнасць, якая доўжылася да канца 1995 г. Абвяшчэнне незалежнасці Харватыяй і Славеніяй стала пачаткам распаду СФРЮ. Канчаткова цэласнасць краіны была адноўленая ў 1998 г. Першым прэзідэнтам новай незалежнай Харватыі быў Франьё Туджман.
Палітычная структура [правіць]
Геаграфія [правіць]
Тэрыторыя краіны мае мае выгнутую канфігурацыю. Адзін з бакоў, утвараемы рэкамі Мура, Драва і Дунай на поўначы і Сава на поўдні, цягнецца на ўсход да Сербіі. Другі бок, абмежаваны Адрыятычным морам і заходнімі хрэбтамі Дынарскіх Альпаў, цягнецца па поўдзень да Каторскай бухты.
Славонія – раўнінная тэрыторыя паміж рэкамі Драва, Дунай і Сава (з'яўляецца часткай Сярэднедунайскай нізіны). На паўднёвы-захад ад яе размешчаны горны ланцуг выпняковых Дынарскіх Альпаў, выцягнутая ўздоўж узбярэжжа Адрыятычнага мора: самая высокая кропка – гара Цынцар (2 085 м). У Істрыі так сама пераважае раўнінны рэльеф. Здараюцца землетрасеннеы. Берагавая лінія Адрыятычнага мора значна парэзаная. Уздоўж берага шмат скалістых выспак. (усяго каля 1 185).
У Славоніі і Малай Харватыі ўмерана-кантынентальны клімат з цёплым летам (+20°С - +23°С) і прахалоднай зімой (-1°С - +3°С); у Далмацыі і Істрыі – міжземнаморскі субтрапічны клімат з цёплым, амаль без дажджоў летам (+25°С) і мяккай даждлівай зімой (+8°С). У зімку пераважае халодны паўночна-усходні вецер “бура”. У Дынарскіх Альпах клімат горны, з умераным цёплым летам, умерана халоднай зімой і шматлікімі ападкамі. На ўсходзе і поўначы выпадае 700 – 1000 мм, на Адрыятычным узбярэжжы – 800 – 1500 мм ападкаў штогод. Галоўныя рэкі – Сава, Драва, Дунай і Купа. Самае вялікае возера – Вранска.
У паўночнай частцы краіны пераважаюць дубовыя і ліпавыя лясы; у Славоніі – лесастэпы і стэпы; на Адрыятычным узбярэжжы і астравах – субтрапічная расліннасць; у гарах – дубова-грабавыя, букавыя і сасновыя лясы. Апрацоўваемыя землі займаюць каля 25% тэрыторыі краіны, пасвішчы – 22%. У лясах жывуць волкі, мядзведзі, алені, казулі, дзікі, лісы, фазаны, дзікія качкі.
Эканоміка [правіць]
Харватыя мае развітую рыначную эканоміку. Звесткі Міжнароднага Валютнага Фонду сведчаць пра тое, што СУП краіны склаў у 2011 годзе 80,3 млрд. долараў, ці 18 191 долараў на чалавека. Агенцтва Еўрастат сведчыць, што ў 2010 годзе ў Харватыі СУП на чалавека складае каля 61% ад сярэдняга значэння па Еўрапейскаму Звязу. Сярэдні заробак у краіне склаў у ліпені 2012 года 5 492 куны (912 долараў) за месяц, а Міжнародная Прафсаюзная арганізацыя ацэньвае песпрацоў'е ў Харватыі на ўзроўні 9,1%.
У 2010 годзе большая частка эканомікі краіны складаецца з сектара паслуг (66%), прамысловасць складае 27,2%, сельская гаспадарка – 6,8%. Прамысловасць у асноўным прадстаўленая караблебудаўніцтвам, пераапрацоўкай ежы, фармацэўтыкай, інфармацыйнымі тэхналогіямі, біяхіміяй і дрэваапрацоўкай. У 2010 годзе харвацкі экспарт склаў 64,9 млрд. кунаў (8,65 млрд. еўра), а імпарт 110,3 млрд. кунаў (14,7 млрд. еўра). Самым буйным знешнегандлёвы партнёрам краіны з'яўляецца Еўрапейскі Саюз.
Прыватызацыя і развіццё эканомікі краіны пачалося з фарміравання новага ўрада Харватыі, і канчаткам грамадзянскай вайны 1991 года. Наступствам вайны стала значнае разбурэнне інфраструктуры, асабліва турыстычнай галіны. У 1993 годзе, у параўнанні з 1989 годам СУП краіны скараціўся на 40,5%. У наш час каля 40% валавага прыбытку Харватыі забяспечваюць прадпрыемствы дзяржаўнай уласнасці. Значнай праблемай застаецца карупцыйнасць дзяржаўнай сістэмы кіравання. У 2011 годзе Харватыя заняла 66 месца па ўзроўню карупцыі. Іншай буйной праблемай эканомікі краіны з'яўляецца буйныя знешнія запазычанасці, якія складаюць больш за 34 млрд. еўра ці 89,1 СУП краіны.
Насельніцтва [правіць]
Колькасць насельніцтва — 4 млн 700 тыс. Нацыянальны склад, паводле перапісу насельніцтва 2001 г.:
- харваты (89,6 %),
- сербы (4,5 %),
- баснійцы (0,5 %),
- венгры (0,5 %),
- славенцы (0,3 %),
- румыны (0,2 %),
- албанцы (0,1 %),
- чарнагорцы (0,1 %)
- іншыя (4,1 %).
Рэлігія —
- каталікі (87,8 %),
- праваслаўныя (4,4 %)
- іншыя хрысціяне (0,4 %)
- мусульмане (1,3 %)
- іншыя (0,9 %)
- атэісты (5,2 %)
Узброеныя сілы [правіць]
Культура [правіць]
Гэта цікава [правіць]
- З Харватыі пайшла мода на нашэнне гальштукаў, а таксама само слова «гальштук» у некаторых мовах. Падчас трыццацігадовай вайны французам спадабалася, як харвацкія вершнікі вязалі на шыю хусткі. Распавядаюць, што французы паказвалі на грудзі харватам і пыталі, «што гэта такое?». Харваты думалі, што іх пытаюць «хто ты такі?» і адказвалі «харват». Так з'явілася французскае слова «Cravate» («гальштук»). З французскай гэтае слова перавандравала ў шматлікія еўрапейскія мовы.
- У харвацкай пісьменнасці нараўне з лацінкай доўга захоўвалася глаголіца. Яшчэ ў 18-ым стагоддзі па ўрачыстых выпадках узводзілі каменныя пліты, спярэшчаныя глаголіцай.
Вядомыя асобы [правіць]
Гл. таксама [правіць]
- Спіс каралёў Харватыі
- Азначнік аўтамабільных нумароў Харватыі
- Курорты Харватыі
- Горад Осіек
- Горад Скрадзін
Зноскі
Спасылкі [правіць]
- Віртуальная Харватыя — 360° панарамы харвацкіх гарадоў і нацыянальных паркаў
- Харватыя на беларускім Партале падарожжаў
- Харватыя iнфo
