Горад Буда-Кашалёва

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Буда-Кашалёва
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Каардынаты Каардынаты: 52°43′00″ пн. ш. 30°34′00″ у. д. / 52.716667° пн. ш. 30.566667° у. д. (G) (O) (Я)52°43′00″ пн. ш. 30°34′00″ у. д. / 52.716667° пн. ш. 30.566667° у. д. (G) (O) (Я)
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Першае згадванне
Насельніцтва
9400 чалавек (2008)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2336
Паштовы індэкс
247350
Аўтамабільны код
3
Буда-Кашалёва (Беларусь)
Буда-Кашалёва
Буда-Кашалёва
Буда-Кашалёва (Гомельская вобласць)
Буда-Кашалёва
Буда-Кашалёва

Бу́да-Кашалё́ва (афіц. транс.: Buda-Kašaliova) — горад раённага падпарадкавання ў Гомельскай вобласці Беларусі, адміністрацыйны цэнтр Буда-Кашалёўскага раёна. У 48 км ад Гомеля, чыгуначная станцыя на лініі Мінск—Гомель. Насельніцтва 9,5 тыс. чал. (2006).

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Па пісьмовых крыніцах вядомы з 1824 г. як в.Буда, у складзе казённага маёнтка, у Кашалёўскай воласці Рагачоўскага павета Магілёўскай губерні. Дзейнічала карчма. У другой палове 19 ст. назва набыла сучаснае гучанне, але да нашага часу большасць жыхароў раёна карыстаюцца старой назвай – Буда. З пачаткам будаўніцтва Лібава-Роменскай чыгункі вёска хутка расла, па заканчэнні чыгункі ў лістападзе 1873 г. пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя III класа, на якой штогод адгружалася каля 90 тысяч пудоў лясных грузаў. Мелася паштова-тэлеграфнае аддзяленне. З 1888 г. працавала невялікае прадпрыемства па вырабу драўляных дэталей для ткацкіх станкоў.

Па перапісу 1897 г. ў Буда-Кашалёва меліся 63 двары, 487 жыхароў, царкоўна-прыходская школа, хлебазапасны магазін, вятрак, лаўка, аддзяленне паштовай сувязі, лесапільны завод, карчма. У 1914 г. пабудавана новае памяшканне народнага вучылішча. На чыгуначнай станцыі ўзводзіліся складскія і іншыя гаспадарчыя збудаванні, насельніцтва пасёлка станцыі ў 1909 г. склала 74 чалавек. З 1911 г. пры школе працавала бібліятэка. У сакакіку–лістападзе 1918 г. Буда-Кашалёва акупіравана германскімі войскамі. Актыўную барацьбу супраць акупантаў вёў створаны мясцовымі актывістамі баявы атрад. Вызвалена 30.11.1918 г.

З 09.05.1923 г. да 17.07.1924 г. цэнтр Буда-Кашалёўскай воласці Гомельскай губерні. З 03.03.1924 г. ў складзе БССР. З 27.07.1924 г. цэнтр Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай, з 27.10.1927 Гомельскай (да 26.07.1930 г.) акругі, з 20.02.1938 г. – Гомельскай вобласці. У 1925 г. было 194 двары. У 1930 г. арганізаваны калгас «Чырвоная Беларусь». З 1932 г. працавала МТС. У 1934 г. дзейнічалі шавецкая і кравецкая арцелі, маслазавод, МТС з рамонтнай майстэрняй, 4 ветракі і кузня.

З 27.09.1938 г. гарадскі пасёлак, 3400 жыхароў. У тым жа годзе ўзведзены двухпавярховы мураваны будынак сярэдняй школы. У 1939 г. 3,4 тысяч жыхароў. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны быў створаны атрад народнага апалчэння (310 чалавек, камандзір Давалёў). У савецкі тыл была эвакуіравана тэхніка МТС. З жніўня 1941 г. да 27.11.1943 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У снежні 1941 г. карнікі загубілі 485 чалавек (пахаваны ў магіле ахвяр фашызму за 1,5 км на поўнач ад горада). Вызвалена 4-й стралковай дывізіяй (палкоўнік Дз.Дз. Вараб'ёў) і 231-м танкавым палком (падпалкоўнік Ф.М. Кавалёў) 48-й арміі пры ўдзеле партызан. У баях за вызваленне Буда-Кашалёва загінуў 31 савецкі воін (пахаваны ў брацкіх магілах на паўночна-ўсходняй ускраіне і ў скверы па вул. Леніна). За час вайны загінулі 345 жыхароў. У 1959 г. 4600, у 1969 г. 7200 жыхароў.

З 31.12.1971 г. горад раённага падпарадкавання.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

Дзейнічаюць ільнозавод, масласыразавод, хлебазавод, пладова-агароднінны завод, камбінаты будаўнічых матэрыялаў і бытавога абслугоўвання, птушкафабрыка, раённыя аб'яднанні «Сельгастэхнікі» і «Міжкалгасбуда», «Сельгасхіміі».

Адукацыя[правіць | правіць зыходнік]

Аграрна-тэхнічны каледж (былы лясны тэхнікум), 2 сярэднія, музычная і дзіцячая спартыўная школы, дзіцячы сад, 3 дзіцячыя сады-яслі.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Буда-Кашалёўская карцінная галерэя імя Яўсея Яўсеевіча Маісеенкі.

Архітэктурная планіроўка[правіць | правіць зыходнік]

Архітэктурная планіроўка горада складаецца з сеткі злучаных паміж сабой прамалінейных вуліц. На поўдзень, поўнач і паўднёвы ўсход вуліцы маюць арыентацыю, блізкую да мерыдыянальнай. Чыгунка падзяляе горад на паўночна-заходнюю і паўднёва-ўсходнюю часткі. Грамадскі цэнтр складаюць цэнтральная плошча і вул.Леніна, дзе размешчаны адміністрацыйныя будынкі, гандлёвы цэнтр і 2–5-павярховыя жылыя і грамадскія будынкі. Астатняя забудова пераважна драўляная.

Свята-Мікалаеўская царква (1995).

Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]