Мосар

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Вёска
Мосар
Kaścioł śv. Hanny, Mosar, Biełaruś.jpg
Краіна
Вобласць
Раён
Сельсавет
Каардынаты
Першае згадванне
Насельніцтва
494 чалавекі (1997)
Часавы пояс
Тэлефонны код
+375 2156
Паштовы індэкс
211807
Аўтамабільны код
2
Мосар на карце Беларусі ±
Мосар (Беларусь)
Мосар
Мосар (Віцебская вобласць)
Мосар

Мосар — вёска ў складзе Удзелаўскага сельсавета Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. За 24 км да паўночнага захаду ад Глыбокага.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Упершыню згадваецца ў 1514 як уладанне Юрыя Зяновіча. Паводле граматы вял. князя Жыгімонта Аўгуста ад 11 кастрычніка 1554 Яну Міхайлавічу Зяновічу было дазволена пры сваім маёнтку Мосары над ракой Дзіснай закласці мястэчка, а таксама дадзена права на торг і заснаванне «вольных» корчмаў. У Мосары на начлег спыняўся Стэфан Баторый падчас паходу на Пскоў у час Лівонскай вайны. Ад Зяновічаў (Дэспат-Зяновічаў) маентак Мосар у 1-ай пал. 17 ст. Мосар перайшоў да Марцыяна Валовіча, віленскага земскага пісара. У 1639 — да Пятра Карла Долмат-Ісайкоўскага герба «Прус І», лоўчага літоўскага. У 1657 дачка Пятра Карла Долмат-Ісайкоўскага — Соф'я, удава Самуэля Паца, у другі раз пабралася шлюбам — з Віктарам Канстанцінам Млечкай герба «Даліва» (або «Тры Ружы»), палкоўнікам жамойцкім. Іх дачка Канстанцыя атрымала Мосар у пасаг, пабраўшыся шлюбам з Янам Уладзіславам Бжастоўскім герба «Стрэмя», кашталянам троцкім. З таго часу Мосар на працягу больш чым 200 гадоў знаходзіўся ва ўладанні Бжастоўскіх.

У часы Станіслава Аўгуста Панятоўскага, у 1775-1790-я, пры Роберце і Ганне Бжастоўскіх у Мосары ўзведзены двухпавярховы палац у стылі класіцызму (знішчаны Чырвонай Арміяй пад час наступлення ў 1920-м) і касцёл Св. Ганны. Мосарскі палац нагадваў каралеўскую рэзідэнцыю у варшаўскіх Лазенках: з троннай залай, «асамблёвай, Саламона, ратунды» і інш. Асабліва вылучалася Каралеўская зала з генеалагічным дрэвам польскіх каралёў, а таксама арыгінальнай печчу ў выглядзе піраміды на 5 шарах і французскім камінам з бюстам караля Станіслава Аўгуста. У бальнай зале быў шыкоўны барочны камін з чорнага мармуру. Таксама вядомая Люстэркавая зала з люстэркавымі панелямі на сценах і Кітайская комната ва ўсходнім стылі. Палац акаляў пейзажный парк з дубовай алеяй і садам. У тыя часы нескалькі разоў у Мосары гасцяваў кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, які нават удзельнічаў тут у археалагічных раскопках як аматар даўніны.

У 18 — 1-ай пал. 19 ст. існавала уніяцкая царква. Народнае вучылішча, адкрытае ў 1872, размяшчалася ў агульным доме, фінансавалася ў памеры 200 руб. у год. Пад 1885 у маёнтку Мосар было 558 жыхароў і 2030 дзесяцін зямлі. У аднайменнай вёсцы налічвалася 117 жыхароў.

У 1870-я гады Мосар набыў Эдмунд Пілсудскі. Наступным і апошнім ўладальнікам маёнтка быў яго сын Калікст Юзаф. З 1921 Мосар у складзе Польшчы, належаў Луцк-Казлоўскай гміне Дзісненскага павета Віленскага ваяводства. Буйнейшымі зямельнымі ўласнікамі былі Эдмунд Пілсудскі (1718 дзесяцін і 182 дзесяцін у Рэпішчы), Калікст Пілсудскі (165 дзесяцін) — родзічы Юзэфа Пілсудскага і інш. Нашчадак апошніх гаспадароў Мосыра, праз дачку Эдмунда Марыю — Анджей Яцына цяпер жыве ў ЗША, ён выказваў намер стварыць на месцы Мосарскага палаца музей і передаць яму сваю бібліятэку.

З 1939 Мосар у складзе БССР, з 12 кастрычніка 1940 — цэнтр сельсавета Дунілавіцкага раёна. З 20 студзеня 1960 знаходзіўся ў Глыбоцкім раёне, з 20 мая 1960 — ва Удзелаўскім сельсавеце. У 1997 у вёсцы налічваліся 494 жыхары і 231 двор.

Гаспадарка[правіць | правіць зыходнік]

Працуюць базавая школа, бібліятэка, клуб, музей, фельчарска-акушэрскі пункт, 2 крамы, аддзяленне сувязі, ільнозавод. Мосар - папулярны аб'ект турызму Беларусі.

Славутасці[правіць | правіць зыходнік]

Помнікі археалогіі[правіць | правіць зыходнік]

За 1,5 км на паўднёвы захад ад Мосара знаходзіцца курганны могільнік, які складаецца з 10 насыпаў. Яго стварэнне адносяць да 10 — пачатку 11 стагоддзяў. Могільнік выявіў і даследаваў В. Мінліх у канцы 18 стагоддзя, які раскапаў 6 насыпаў. Цяпер матэрыялы гэтых даследаванняў захоўваюцца ў Эрмітажы ў Санкт-Пецярбургу.

Шматлікія археалагічныя знаходкі і курганны могільнік сведчаць пра тое, што Мосар з'яўляецца адным з найбольш старажытных паселішчаў у раёне[1].

Помнікі архітэктуры[правіць | правіць зыходнік]

Выдатная мясціна Мосара — касцёл Святой Ганны і разбіты вакол яго ландшфтны парк. У 1990 годзе сюды быў прызначаны пробашч Юзаф Булька, з ініцыятывы якога касцёл быў адрэстаўраваны, а вакол яго закладзены парк з прыгожымі раслінамі, мноствам кветак, фантанаў і садам камянёў[2].

У 2004[2] годзе на вяршыні ўзгорку, які знаходзіцца на ўсходзе вёскі быў усталяваны 23-метровы крыж, які з'яўляецца самым высокім у Беларусі і бачны за 15 км навокал у яснае надвор'е. Крыж быў усталяваны ў гонар 490-годдзя вёскі дзякуючы намаганням ксяндза Юзафа Булькі[2].

У вёсцы таксама знаходзяцца рэшткі фальварка Пілсудскіх на месцы палацава-паркавага комплексу Бжастоўскіх.

Музеі[правіць | правіць зыходнік]

Алея цвярозасці каля касцёла

Антыалькагольны музей[правіць | правіць зыходнік]

З ініцыятывы ксяндза Юзафа Булькі ў Мосары быў створаны адзіны ў Беларусі антыалькагольны музей, які размешчаны ў званіцы. У музеі знаходзіцца самагонны апарат, які быў прынесены гараджанамі, столік з самаварам і шалямі, з якіх можа выпіць гарбаты. Сцены музея аздобленыя антыалькагольнымі плакатамі, а ў самім касцёле ёсць «Кніга цвярозасці», дзе людзі на пэўны тэрмін даюць перад Богам абяцанне не піць[3] Апроч самога музея, у вёсцы створаная Алея цвярозасці,[4]. якую заклалі прадстаўнікі клубаў ананімных алькаголікаў з Беларусі, Латвіі і Літвы. Дзякуючы святару многія жыхары Мосара і навакольных вёсак спынілі злоўжыванне алькаголем[5].

Музей парафіі[правіць | правіць зыходнік]

У Мосары дзейнічае адзіны ў вобласці музей Мосарскай парафіі, дзе сабрана калекцыя прылад працы, якімі карысталіся продкі беларусаў: мёдагонка, жорны, сталярны варштат, кросны, разнастайныя стругальныя інструменты. Сам музей знаходзіцца ў былой пуні, дзе калісьці захоўвалі збожжа[3].

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Зямчонак І. Ваколіцы Парыжа. Старонкі гісторыі Пастаўскага Паазер'я // «Сумежжа». Паставы, 2004.
  • Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Глыбоцкага раёна / Гал. рэд. Б. І. Сачанка і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 1995. — 454 с.
  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. ISBN 985-11-0141-9.
  • Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугараджы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 524. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0169-9 (Т. 10).

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]