Мікалай Іванавіч Вядута

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Мікалай Іванавіч Вядута
Дата нараджэння 6 лютага 1913(1913-02-06)
Месца нараджэння Старабельск,
Харкаўская губерня,
Расійская імперыя, зараз Украіна
Дата смерці 25 красавіка 1998(1998-04-25) (85 гадоў)
Грамадзянства
Род дзейнасці эканаміст
Навуковая сфера Эканоміка,
эканамічная кібернетыка,
стратэгічнае планаванне
Месца працы Цэнтральны навукова-даследчы інстытут тэхнічнага кіравання
Навуковая ступень доктар эканамічных навук
Навуковае званне прафесар, член-карэспандэнт НАНБ
Альма-матар Харкаўскі політэхнічны інстытут
Вядомая як стваральнік дынамічнай мадэлі МГБ
Узнагароды і прэміі
Ордэн «Знак Пашаны»  — 1966
Медаль «Ветэран працы»
Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»
Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
30 years of victory rib.png
Юбілейны медаль «Сорак гадоў перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.»
Медаль «50 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941-1945 гг.»

Мікалай Іванавіч Вядута (6 лютага 1913, г. Старабельск, Варашылаўградская вобласць[1] — 25 красавіка 1998) — савецкі і беларускі эканаміст-кібернетык, доктар эканамічных навук, прафесар, член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1969), заснавальнік Навуковай школы стратэгічнага планавання.

Аўтар больш за 100 навуковых прац.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Мікалай Ведута нарадзіўся ў сям'і данскога казака-урача Івана Вядуты і дваранкі Любові Барбэ.

У 1938 годзе скончыў Харкаўскі політэхнічны інстытут[1].

Працоўную дзейнасць пачаў з майстра машынна-трактарнай станцыі (МТС). У пачатку вайны быў адпраўлены ў Сталінград перабудоўваць трактарны завод пад вытворчасць танкаў. Пасля Сталінграда М. І. Ведута быў адпраўлены ў Чалябінск перабудоўваць пад вытворчасць танкаў Чалябінскі трактарны завод, а ў 1943 г. — у Барнаул будаваць новы трактарны завод. Пасля вайны ён вярнуўся ў Харкаў, стаў галоўным канструктарам Харкаўскага трактарнага завода. У 1952 годзе павінен быў выехаць у Румынію будаваць трактарны завод, аднак, па звароце ЦК КПСС, як практык і арганізатар вытворчасці, М. І. Ведута быў накіраваны ў аспірантуру Інстытута эканомікі АН СССР.

У 19571962 гг. — намеснік дырэктара і загадчык сектара Інстытута эканомікі АН БССР[1].

У 19621967 гг. — дырэктар Цэнтральнага навукова-даследчага інстытута тэхнічнага кіравання (ЦНДІТК)[1][2], член калегіі Міністэрства прыборабудавання СССР. Кіраваў укараненнем першых у краіне аўтаматызаваных сістэм кіравання (АСК) вытворчасцю на машынабудаўнічых прадпрыемствах.

У 19671977 гг. — загадчык сектара Інстытута эканомікі АН БССР і адначасова — загадчык кафедры Беларускага інстытута народнай гаспадаркі[1].

У 19771989 гг. — старшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара НДІ ЭВМ (Мінск) і ў 1978—1982 гг. — прафесар Рэспубліканскага міжгаліновага інстытута павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў і спецыялістаў галін[1].

Мікалай Ведута працаваў галоўным інжынерам Мінскага трактарнага завода, а затым начальнікам аддзела перспектыўнага планавання ў Дзяржплане Беларусі.

У 1967 годзе ў БДІНГ імя В. В. Куйбышава была ўтворана кафедра эканоміка- матэматычных метадаў і праграмавання[3], М. І. Ведута быў першым яе загадчыкам.

Сям'я[правіць | правіць зыходнік]

Дачка — А. М. Вядута(руск.) бел. — расійскі эканаміст-кібернетык, прафесар МДУ.

Вобласць навуковай дзейнасці[правіць | правіць зыходнік]

М. І. Вядута «Экономическая кибернетика»

З канца 50-х гг. М. І. Вядута цесна супрацоўнічаў з вучонымі Цэнтральнага эканоміка-матэматычнага інстытута(руск.) бел. Акадэміі навук СССР — акадэмікамі В. С. Нямчынавым(руск.) бел., М. Я. Петраковым(руск.) бел., М. П. Федарэнкам(руск.) бел., С. С. Шаталіным(руск.) бел., прафесарам В. В. Наважылавым(руск.) бел. і іншымі ў станаўленні і развіцці эканоміка-матэматычнага напрамку ў СССР. У сваёй доктарскай дысертацыі ён асаблівую ўвагу надае мадэляванню метаду паслядоўных набліжэнняў, якія імітуюць практыку гаспадарання, што з'явілася развіццём метаду «выдаткі-выпуск» В. В. Лявонцьева для мэт эфектыўнага кіравання эканомікай.

У даследаваннях «Аб эканамічнай эфектыўнасці капітальных укладанняў у прамысловасць» (1960), «Эканамічная эфектыўнасць новай тэхнікі» (1964) і іншых М. І. Вядута асаблівую ўвагу надае праблемам павышэння эфектыўнасці грамадскай вытворчасці, прадукцыйнасці працы, рацыянальным размяшчэнні прадукцыйных сіл, спецыялізацыі і кааперыравання[4].

Канструюючы цэнтралізаваную (змешаную) эканоміку на аснове айчыннага і замежнага вопыту, М. І. Вядута распрацаваў дынамічную мадэль МГБ, якая прадугледжвае ўключэнне ўздзеяння рынку (коштаў раўнавагі) на вызначэнне прапорцый плана.

Прынцыпы спалучэння плана і рынку, для аптымізацыі кіравання эканомікай, былі выкладзены ім у кнізе «Эканамічная кібернетыка»[5] (1971).

У апошняй кнізе М. І. Вядуты «Сацыяльна эфектыўная эканоміка»[6] (1998) утрымліваюцца асновы сістэмы нацыянальнага рахункаводства для разліку стратэгічнага плана, а таксама матэматычны інструментарый для правядзення канкрэтных разлікаў па складанні траекторыі развіцця дзяржавы.

Герой Савецкага Саюза, генерал арміі В. І. Варэннікаў у сваім сямітомніку «Непаўторнае» згадвае Мікалая Вядуту, як чалавека, які ўнёс уклад у сусветную эканамічную думку[7].

На думку д. э. н. В. Н. Камкова, Вядута быў заснавальнікам школы эканоміка-матэматычнага мадэлявання ў Беларусі і заснавальнікам эканамічнай кібернетыкі ў беларускай эканамічнай навуцы[8].

Міжнароднае прызнанне[правіць | правіць зыходнік]

У 1998 годзе Міжнародным біяграфічным цэнтрам Кембрыджа навуковыя даследаванні М. І. Вядуты былі прызнаныя ў якасці аднаго з выбітных дасягненняў XX стагоддзя[9]. У цяперашні час цікавасць да дынамічнай мадэлі стратэгічнага планавання назіраецца ў Кітаі, Германіі і іншых краінах[10].

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Асноўныя працы[правіць | правіць зыходнік]

  • Ведута, Н. И. Социально эффективная экономика / Под общей ред. докт. экон. наук. Ведута Е. Н — М.: РЭА, 1999. — 254 с.
  • Ведута, Н. И. Марксизм-ленинизм и мы — Мн.: Радзіма, 1996.
  • Ведута, Н. И. Экономическая кибернетика — Мн.: Наука и техника, 1971. — 318 с.
  • Ведута, Н. И. Экономика механизации управленческого труда / Н. И. Ведута, И. Б. Левин, С. И. Лукашевич — М.: Экономика, 1968. — 149 с.
  • Ведута, Н. И. Экономическая эффективность новой техники — Мн.: Наука и техника, 1964. — 336 с.
  • Ведута, Н. И. Об экономической эффективности капитальных вложений в промышленности — Мн.: Изд-во Акад. наук БССР, 1960.

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]