Незабудка

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Незабудка

Суквецце незабудкі балотнай (Myosotis palustris), тыпавога віду роду Незабудка
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Myosotis L. (1753)

Тыпавы від
Віды

Сістэматыка
на Віківідах

Выявы
на Вікісховішчы
ITIS  31687
NCBI  192333
EOL  40769
GRIN  g:7900
IPNI  4695-1

Незабудка (Myosótis, ад стар.-грэч. «мышынае вуха») — род травяністых раслін сямейства Бурачнікавыя (Boraginaceae). Некаторыя віды культывуюць у якасці прыгожаквітнеючых садовых раслін.

Назва[правіць | правіць зыходнік]

У большасці еўрапейскіх і некаторых нееўрапейскіх мовах незабудкі носяць аднолькавую па сэнсе назву[3]: арм.: Անմոռուկ (anmoruk), рум.: nu-mă-uita, англ.: forget-me-not, ням.: Vergissmeinnicht, польск.: Niezapominajki, дацк.: Forglem-mig-ej, нідэрл.: vergeet-mij-nietje, ісп.: nomeolvides, фр.: ne m'oubliez pas, турэцк.: Unutma beni, эспер.: neforgesumino, кіт.: 勿忘我, кар.: 물망초 (勿忘草, mul mang cho), яп.: 忘れな草、ワスレナグサ (wasurenagusa), іўр.: זכריני (Zichrini), перс.: فراموشم مکن (farâmusham nakon), шведск.: Förgätmigej, балг.: незабравка, крымскатат.: unutma meni çiçegi .

Батанічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Незабудкі — аднагадовыя або шматгадовыя травяністыя расліны невялікіх памераў, звычайна моцна апушаныя.

Myosotis chaffeyorum[~ 1] (1889). Агульны выгляд квітнеючай расліны (A), кветаносныя парасткі (B), кветка буйным планам (C), ліст, паказаны з абодвух бакоў (D), апушэнне ліста (E), хвосцік ліста буйным планам (F), сцябло буйным планам (G), вузел з лістом і бутонам (H), арэшкападобныя аднанасенныя часткі плоду — эрэмы (I). Даўжыня маштабнага адрэзка: 1 см (A, D), 5 мм (B, E), 1 мм (C, F, G, H, I)

Сцёблы галінастыя, вышынёй 10—40 см.

Лісце чарговае, сядзячае, ланцэтнае, лінейна-ланцэтнае або лапатавае.

Кветкі звычайна блакітныя з жоўтым «вочкам», часам ружовыя ці белыя, сабраны ў суквецце — завіток або гронку. Кветка складаецца са званочкавай, больш ці менш глыбока пяцілопасцевай чашачкі, талеркавыя вяночкі, з пяццю тупымі жоўтымі лускавінкамі, якія закрываюць уваход у зеў, пяць тычынак і аднаго песціка, з ніткападобным слупком і чатырохгнёздавай завяззю.

«Кошык з незабудками». Велікодная віншавальная паштоўка (1907)
Ісаак Левітан. «Лясныя фіялкі і незабудкі»[~ 2] (1889)

Плод — цэнобій, які пры паспяванні распадаецца на 4 свабодныя (не злітаваныя) арэшкападобныя аднанасенныя часткі — эрэмы[4]. У 1 г змяшчаецца ад паўтары да двух тысяч чорных, яйкападобных, бліскучых насенін, усходжасць якіх захоўваецца два—тры гады.

Віды[правіць | правіць зыходнік]

Па інфармацыі базы дадзеных The Plant List (2013), род уключае 61 від[5]. Некаторыя з іх (у квадратных дужках у канцы радка — нумар таксона ў базе дадзеных Germplasm Resources Information Network[6]):

Распаўсюджанне і экалогія[правіць | правіць зыходнік]

Незабудкі сустракаюцца ў Еўропе, Азіі, Амерыцы, Паўднёвай Афрыцы, Аўстраліі і Новай Зеландыі.

Аддаюць перавагу вільготным раёнам. Растуць на палянах са свежай глебай. Некаторыя віды, такія як незабудка балотная (Myosotis palustris), можна сустрэць на берагах вадаёмаў, ускраінах балот, уздоўж ручаёў.

Ахоўны статус[правіць | правіць зыходнік]

Myosotis czekanowskii занесена ў Чырвоную кнігу Расійскай Федэрацыі.

Незабудка ў культуры[правіць | правіць зыходнік]

Вось мяне на золаку румяным
Сёння сцежка ціхая вядзе:
Я цяпер прыходжу кожны ранак —
Светлых незабудак паглядзець.

Уладзімір Рагуцкі. «Незабудки»[8]

Кветкі незабудкі часам выкарыстоўваюць у якасці сімвала памяці: масоны носяць у пятліцы значок незабудкі ў памяць аб вольных мулярах, якія загінулі ў нацысцкіх канцлагерах[9], а стылізаваная выява кветкі незабудкі фіялетавага колеру была сімвалам мерапрыемстваў, прысвечаных стогадовай гадавіне генацыду армян[10].

У 1921 годзе ў Петраградзе існавала выдавецтва Myosotis, у ім было выдадзена дзве кнігі Фёдара Салагуба[11].

У 1938 годзе Уладзімір Рагуцкі напісаў верш «Незабудкі»

Каментарыі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Від Myosotis chaffeyorum быў апісаны ў 2012 годзе і адсутнічае ў базе даных The Plant List (Version 1.1., 2013).
  2. На карціне Левітана «ляснымі фіялкамі», хутчэй за ўсё, названа «начная фіялка» — чараўнік двухлісты (Platanthera bifolia).
  3. У базе даных The Plant List (Version 1.1., 2013) назва Myosotis australis мае статус unresolved name.
  4. У базе даных The Plant List (Version 1.1., 2013) назва Myosotis czekanowskii мае статус unresolved name.

Зноскі

  1. Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
  2. Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
  3. Гл., напрыклад, у Слоўніку Фасмера
  4. ИС идентификации растительных объектов, 2017.
  5. Myosotis (англ.)(недаступная спасылка). The Plant List. Version 1.1. (2 сакавіка 2013). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2017. Праверана 14 снежня 2016.
  6. Виды рода Незабудка на сайте GRIN Архіўная копія на Wayback Machine (англ.) (Праверана 29 красавіка 2010)
  7. Звесткі пра род Myosotis у базе даных Index Nominum Genericorum Міжнароднай асацыяцыі па таксанаміі раслін (IATP). (англ.) (Праверана 11 мая 2017)
  8. Незабудкі
  9. Forget Me-Not Charity. Архівавана з першакрыніцы 19 снежня 2009. Праверана 22 чэрвеня 2010.
  10. Незабудка — символ мероприятий к столетию Геноцида армян не может быть плагиатом — глава совета ОТА. Новости-Армения, 30.5.2014.
  11. «Myosotis» // Проект «Мир Марины Цветаевой». (Праверана 6 снежня 2011)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

  • Незабудка: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
  • Myosotis (неопр.). Информационная система идентификации растительных объектов на основе карпологических, палинологических и анатомических данных. МГУ. Дата обращения 27 мая 2017.
  • Незабудка в Энциклопедии декоративных садовых растений