Хвошч палявы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Хвошч палявы
Prêle1.3.JPG
Вясеннія парасткі хвашча палявога (самы левы парастак - са стробілам)
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Equisetum arvense L., 1753

Сінонімы
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   17152
NCBI   3258
EOL   597765
GRIN   t:400386
IPNI   300073-2
TPL   tro-26602003

Хвошч палявы, таўкачык (Equisetum arvense) — від шматгадовых травяністых раслін сямейства Хвашчовыя (Equisetaceae).

Біялагічнае апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Хвошч палявы. Батанічная ілюстрацыя з кнігі К. А. М. Ліндмана «Bilder ur Nordens Flora», 1917—1926

Шматгадовая расліна вышынёй да 40, рэдка да 50 см, жорсткая ад вялікай колькасці крэмнію[1]. Надземныя парасткі дыморфныя:

Генератыўныя (спараносныя) парасткі негалінастыя, ружаватыя, бураватыя, сакаўныя, з похвамі з 6-16 трохкутнымі бурымі ліставымі зубцамі, якія свабодныя або зрослыя не да верху і не маюць напаўпразрыстага плёнкавага аблямавання. Пасля паспявання спораў вясновыя бясхларафільныя парасткі адміраюць ці (значна радзей) становяцца зялёнымі, утвараюць бакавыя галінкі і тады неадрозныя ад вегетатыўных сцёблаў.

Вегетатыўныя парасткі звычайна 15-50 см вышынёй, 1,5-5 мм у дыяметры, ярка-зялёныя, галінастыя, мяккія, з трубчастымі похвамі з чорных зубцоў з белай аблямоўкай. Эпідэрміс сцябла гладкі.

Карэнішча доўгае, паўзучае, чарнаватае, глыбока апускаецца ў зямлю[1].

Каласкі 2-3 см даўжынёй, амаль цыліндрычныя.

Пашырэнне і экалогія[правіць | правіць зыходнік]

Расліна распаўсюджана ў субарктычных, умераных і трапічных рэгіёнах Еўразіі ад Ісландыі, Вялікабрытаніі і Партугаліі на захадзе да Карэі і Японіі на ўсходзе, на ўсёй тэрыторыі Паўночнай Амерыкі, ад субарктыкі Канады і Аляскі да паўднёвых штатаў ЗША[2].

Расце на ўмерана вільготных месцах з друзлымі глебамі, у тым ліку на пойменных лугах, паравых палях[1]. Звычайны ў пасевах як пустазелле па ўсёй тэрыторыі Беларусі[1], расце на палях і агародах, на лугах, у садах, сярод хмызняку, уздоўж дарог.

Спараносіць увесну.

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Вясновыя (генератыўныя) парасткі гатуюць і ўжываюць у ежу.

У навуковай медыцыне выкарыстоўваюць надземную частку расліны — лац.: Herba Equiseti[1]. Настоі хвашчу ўжываюць як мачагонны, супрацьзапаленчы, кроваспыняючы, агульнаўмацавальны, раназажыўляльны і звязальны сродак. Дапамагаюць яны пры сардэчнай недастатковасці, паляпшаюць водна-солевы абмен.

У народнай медыцыне прымяненне хвашчу такое ж, акрамя гэтага, траву хвашчу ўжываюць пры лячэнні злаякасных новаўтварэнняў, вонкавых і ўнутраных крывацёкаў, жоўцева- і нырачнакаменнай хваробы[1]. Не рэкамендуецца прыём на працягу доўгага часу (больш за тры месяцы).

Супрацьпаказаны пры вострым нефрыце[1].

У кветкаводстве адвар хвашчу палявога выкарыстоўваецца для прафілактыкі шэрагу захворванняў дэкаратыўных садовых раслін. Дзякуючы крэмніевай кіслаце, якая змяшчаецца ў хвашчы, у апрацаваных адварам раслін павышаецца супраціўляльнасць некаторых грыбным хваробам і шкоднікам (сопкая раса, чорная плямістасць руж, іржа, кляшчам (Tetranychus urticae))[3].

У старажытныя часы палявы хвошч меў высокую вартасць як сыравіна ў вытворчасці крэмніевай кіслаты.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Хвощ полевой // Лекарственные растения и их применение — 5-е, перераб. и. доп.. — Мн.: «Наука и техника», 1974. — С. 62-64. — 592 с. — 120 000 экз.
  2. Паводле сайта GRIN (гл. картку расліны).
  3. Панкратова Г. Болезни роз.

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]