Горад Вроцлаў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Горад
Вроцлаў
польск.: Wroclaw
Сцяг Герб
Сцяг
Герб
Wrocław Collage.png

Каардынаты: 51°07′00″ пн. ш. 17°02′00″ у. д. / 51.116667° пн. ш. 17.033333° у. д. (G) (O) (Я)51°07′00″ пн. ш. 17°02′00″ у. д. / 51.116667° пн. ш. 17.033333° у. д. (G) (O) (Я)

Краіна
Ваяводства
Павет
Ранейшыя назвы
Breslau
Плошча
292,82 км²
Вышыня цэнтра
111 м
Насельніцтва (2014)
632 432[1] чалавек
Шчыльнасць
2 159 чал./км²
Часавы пояс
Тэлефонны код
+48 71
Аўтамабільны код
DW
Ідэнтыфікатар
0264011
Афіцыйны сайт

Вроцлаў (Польшча)
Вроцлаў
Вроцлаў

Вро́цлаў (польск.: Wrocław; колішні Брэслаў, ням.: Breslau) — сталіца Сілезіі, горад на правах павета, адзін з самых буйных (чацвёрты па насельніцтве ў Польшчы пасля Варшавы, Лодзі і Кракава) і самых старых гарадоў Польшчы, размешчаны на абодвух берагах сярэдняга цячэння Одры, на Сілезскай нізіне. Адлегласць па прамой паміж гарадамі Вроцлаў - Мінск 756 км, да Варшавы — 298 км[2].

Насельніцтва — 632 тыс. чал. (паводле даных 2014 года).

Праз горад працякае 5 рэк: Одра і 4 яе прытокі. Да Другой сусветнай вайны у горадзе было 303 моста, цяпер іх засталося каля 220.

У наш час Вроцлаў з'яўляецца сталіцай Ніжнесілезскага ваяводства, і цэнтрам Вроцлаўскага павета. Вроцлаў складаецца з пяці раёнаў: Псэ Поле, Шчрудмешча, Старэ Мяста, Кжыкі, Фабрычна

Культурная сталіца Еўропы 2016 года.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Breslau

Рэгіён Сілезія, у якім знаходзіцца горад Вроцлаў, упершыню быў згаданы Тацытам у 98 і Пталамеем у 150 гаду ў яго працы Magna Germania. У IV — пачатку V стагоддзі ў наваколлях Вроцлава рассялілася адно з плямёнаў вандалаўсілінгі, адкуль, верагодна, Сілезія атрымала сваю назву. Назва Ворціцлава і Враціслава з'явілася каля 900 г. як назва славянскага паселішча. Да 990 года Вроцлаў і ўся Сілезія былі заваяваныя польскім герцагам з дынастыі Пястаў Мешка I. У 1000 годзе яго сын Баляслаў Адважны заснаваў біскупства Вроцлаў. Па яго загаду быў пабудаваны замак на Саборскім востраве, прыкладна на месцы сённяшняй царквы Марціна. Усярэдзіне замка пабудавалі сабор. У акрузе замка ўтварыўся маленькі горад, у якім жыла каля 1000 чалавек.

Пасля смерці Баляслава ў 1138 годзе Вроцлаў стаў сталіцай польскага (да 1201 г.) княства Сілезія. Трохі пазней на паўднёвым беразе ракі, на месцы сённяшняга ўніверсітэта, пасяліліся першыя нямецкія пасяленцы. Тамака яны пабудавалі новы горад, які ў 1259 г. стаў сталіцай незалежнага герцагства Сілезія.

Падчас нашэсця манголаў Вроцлаў у 1241 г. быў узяты імі і разбураны. Адноўлены горад у 1261 г. атрымаў магдэбургскае гарадское права.

У складзе Прусіі і Германіі[правіць | правіць зыходнік]

Пасля Вайны за аўстрыйскую спадчыну ў 1741 годзе Брэслау далучаны да Прусіі (Аўстрыя адмовілася ад правоў на яго толькі ў 1764 годзе). Падчас напалеонаўскіх войнаў Брэслау стаў адным з цэнтраў патрыятычнага руху, тут збіраўся Лютцаўскі добраахвотніцкі корпус, а кароль Фрыдрых Вільгельм III абвясціў вайну Францыі ў 1813 годзе.

У XIX стагоддзі ўзмацнілася прамысловае значэнне Брэслау, як і Сілезіі ў цэлым; горад стаў тэкстыльнай сталіцай Германіі і важным чыгуначным вузлом. Актыўным быў сацыялістычны рух. З 1871 года — у складзе Германскай імперыі, пераважная большасць насельніцтва — немцы (з 471 тысяч насельніцтва ў 1904 годзе толькі 20 тыс. яўрэяў і 6 тыс. палякаў). У Веймарскай рэспубліцы горад стаў адміністрацыйным цэнтрам новай правінцыі Ніжняя Сілезія (1919).

У нацысцкі перыяд (з 1933) быў зменены герб горада (літара W была палічана «занадта славянскай»), а шматлікія прыгарады і раёны, якія насілі славянскія назвы, пераназваны. Польская і чэшская меншасці пераследваліся і часткова дэпартаваліся ў канцлагеры.

Другая сусветная вайна[правіць | правіць зыходнік]

Брэслау стаў адным з нешматлікіх гарадоў, якія аказалі моцнае супраціўленне наступаючым часцям Чырвонай Арміі ўвесну 1945 года.

З пачатку сакавіка, пад уплывам першых няўдач, Чырвоная Армія змяніла тактыку і занялася паступовым прыгнечаннем апорных пунктаў агнём артылерыі па квадратах і ўжываннем тактыкі выдушвання праціўніка ў цэнтр горада з выкарыстаннем штурмавых груп пры падтрымцы сапёрных падраздзяленняў. У якасці адборных штурмавых чацей былі ўведзены ў бой тры батальёны марской пяхоты Чырванасцяжнага Балтыйскага флоту. Агнём артылерыі была выведзена з ладу пасадачная паласа на Кайзерштрасэ. Была паўторана спроба будаўніцтва новага аэрадрома ў цэнтры горада, але яна была паспяхова перарвана дзеяннямі савецкай артылерыі і штурмавой авіяцыяй. Нямецкія войскі аказвалі лютае супраціўленне, з баямі пакідаючы дом за домам, аднак лёс горада ўжо быў вырашаны.

4 мая 1945 года натхніцель абароны Брэслау гаўляйтар Карл Ханке быў эвакуіраваны з горада самалётам «Fieseler Fi.156 Storch», каб заняць пасаду рэйхсфюрара СС замест знятага з яе Гімлера. Праз тыдзень ён згінуў без весткі ў раёне Прагі.

6 мая кашталян Брэслау, генерал пяхоты Герман Ніхаф, падпісаў акт аб капітуляцыі.

Страты ў жывой сіле вермахта склалі 7000 чалавек, страты Чырвонай Арміі — 9000 чалавек. Больш за 2/3 гарадскіх пабудоў былі разбураны. Пазней цэгла разбураных будынкаў пайшла на аднаўленне Варшаўскага барбакана.

Страты грамадзянскага насельніцтва склалі каля 80 000 чалавек, уключаючы фольксштурм і падраздзяленні гітлерюгенда. 9 мая горад афіцыйна перайшоў пад польскае адміністрацыйнае кіраванне.

Клімат[правіць | правіць зыходнік]

У Вроцлаве умерана-кантынентальны клімат з мяккай зімой і цёплым летам. Нягледзячы на ўмеранасць клімату, у Вроцлаве ўзімку магчымыя моцныя маразы (да -30 °C) і цяпло да +20 °C, улетку — спякота за 37 °C і начная прахалода да нуля градусаў.

Клімат Вроцлава (норма 1981?2010)
Паказчык Сту Лют Сак Кра Май Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сне Год
Абсалютны максімум, °C 15,3 19,7 25,0 30,0 32,4 34,5 37,1 37,4 32,0 26,6 22,0 15,3 37,4
Сярэдні максімум, °C 2,4 3,9 8,4 14,4 19,6 22,2 24,6 24,3 19,3 14,0 7,4 3,2 13,6
Сярэдняя тэмпература, °C −0,7 0,5 3,9 8,9 14,1 16,8 18,9 18,5 13,9 9,3 4,0 0,4 9,0
Сярэдні мінімум, °C −4,2 −3,5 −0,4 3,2 7,9 11,2 13,1 12,5 8,9 4,7 0,4 −2,7 4,3
Абсалютны мінімум, °C −30 −27,2 −23,9 −8 −3 0,0 1,3 1,5 −2 −9,3 −18,2 −21,7 −30
Норма ападкаў, мм 27 25 32 33 59 71 81 67 47 32 35 32 541
Крыніца: «Надвор'е і клімат»

Культура[правіць | правіць зыходнік]

Адукацыя і навука[правіць | правіць зыходнік]

Транспарт[правіць | правіць зыходнік]

Праз Вроцлаў праходзяць трасы Шаблон:Таблічка-pl, Шаблон:Таблічка-pl, Шаблон:Таблічка-pl. Структура сеткі гарадскіх дарог моцна арыентавана на цэнтр горада, мае прамяністы выгляд. Да канца XX стагоддзя сума даўжынь усіх мастоў складала 2500 метраў. З 1980-х гадоў паступова будуецца кальцавая дарога вакол цэнтра. На сённяшні дзень на тэрыторыі горада адбываюцца велізарныя пабудовы новых трас, якія вызваляць увесь горад ад затораў.

Эканоміка[правіць | правіць зыходнік]

На вроцлаўскіх прадпрыемствах вырабляюцца аўтобусы, вагоны, электратэхніка, хімічныя вырабы. У апошнія гады дынамічна развіваецца сектар IT, таксама шмат замежных прадпрыемстваў (Siemens, LG (LG Philips + 6 podwykonawców + LG Electronics), Volvo, HP, QAD, Bombardier Transportation, Whirpool, 3M, Bosch, Wabco, Fagor etc.). Siemens, дарэчы, пераносіць свой інфармацыйны цэнтр ва Вроцлаў. Вялікае фармацэўтычнае асяроддзе: US Pharmacia, Hasco-Lek, Galena, 3M, Labor, S-Lab, Herbapol.

Гарады-пабрацімы[правіць | правіць зыходнік]


Вядомыя асобы[правіць | правіць зыходнік]

Лаўрэаты нобелеўскай прэміі[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Główny Urząd Statystyczny. Baza Demografia. Ludność. Stan, ruch naturalny i wędrówki ludności w I kwartale 2014 r., stan na 31.03.2014. [1]
  2. Адлегласці паміж гарадамі - [2]
  3. İzmir'in kardeş kentleri. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2012.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Шаблон:Паветы Ніжнесілезскага ваяводства