Міхал Клеафас Агінскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Міхал Клеафас Агінскі
Michał Kleofas Ogiński
фота
Партрэт Агінскага (Ф.-К. Фабр, 1808 г.)
Асноўная інфармацыя
Дата нараджэння

25 верасня 1765({{padleft:1765|4|0}}-{{padleft:9|2|0}}-{{padleft:25|2|0}})

Месца нараджэння

Гузуў,
Мазавецкае ваяводства,
Рэч Паспалітая

Дата смерці

15 кастрычніка 1833({{padleft:1833|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:15|2|0}}) (68 гады)

Месца смерці

Фларэнцыя, Вялікае герцагства Тасканскае

Краіна

Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Рэч Паспалітая
Flag of Russia.svg Расійская імперыя

Прафесіі

кампазітар

Узнагароды
Ордэн Белага арла
Ордэн Святога Станіслава
Марка РУП «Белпошта», прысвечаная М. К. Агінскаму

Міхал Клеафас Агінскі (7 лістапада 1765, маёнт. Гузаў каля Варшавы — 15 лістапада 1833, Фларэнцыя), вялікі падскарбі літоўскі (17931796), вялікі мечнік літоўскі з 1789, дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай, дыпламат, кампазітар.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Паходзіў з княжацкага роду Агінскіх, які належаў да вышэйшых арыстакратычных колаў Рэчы Паспалітай. З першых гадоў жыцця далучаўся да інтэлектуальных і мастацкіх каштоўнасцей, у т.л. музыкі. Першыя музычныя ўражанні Міхала Клеафаса звязаныя з наведваннем Слоніма, дзе яго сваяк Міхал Казімір Агінскі ўтрымліваў еўрапейскага ўзроўню тэатр, на сцэне якога ішлі лепшыя тагачасныя оперы і балеты. Міхал Клеафас атрымаў рознабаковую адукацыю і зрабіў бліскучую кар'еру.

Кар'ера[правіць | правіць зыходнік]

У 20-гадовым узросце абраны паслом на сейм Рэчы Паспалітай (1786), быў камісарам скарбовай камісіі Вялікага Княства Літоўскага (1788), потым займаў пасаду мечніка вялікага літоўскага (17891793). У якасці паўнамоцнага прадстаўніка Рэчы Паспалітай пабываў у многіх краінах Еўропы, у т.л. У 17901791 з'яўляўся надзвычайным пасолом у Галандыі, выконваў дыпламатычную місію ў Лондане. За мяжой меў магчымасць пазнаёміцца ў т.л і музычным жыццём. Быў знаёмы з Гайднам і Моцартам, браў урокі ў славутых выканаўцаў, слухаў Н. Паганіні і інш. віртуозаў.

У 1791 мусіў прысягнуць расійскай імператрыцы Кацярыне II, каб захаваць свае маёнткі ва ўсходняй частцы сучаснай Беларусі. Скептычна ставіўся да Канстытуцыі 3 мая.

У 28-гадовым узросце (1793) займаў пасаду падскарбія вялікага літоўскага, абіраўся паслом на Гарадзенскі сойм.

Паcля перамогі ў 1793 Таргавіцкай канфедэрацыі падтрымаў яе і вярнуў сабе канфіскаваныя раней маёнткі.

Паўстанне[правіць | правіць зыходнік]

У 1794 Міхал Клеафас увайшоў у Нацыянальны савет у якасці віленскага дэлегата і ў складзе аднаго з вайсковых фарміраванняў, створаных на яго ўласныя сродкі (188 тыс. злотых), змагаўся на баку касцюшкаўскіх паўстанцаў.

У чэрвені 1794 двойчы з атрадам стралкоў і 200 коннікамі спрабаваў прабіцца ў колішняе Менскае ваяводства, каб узняць там паўстанне. У жніўні 1794 зрабіў рэйд да Дынабурга. Змагаўся супраць прускіх войскаў.

Пасля таго, як рускія занялі Вільню, праз Галіцыю выехаў у Аўстрыю. За ўдзел у паўстанні расійскія ўлады канфіскавалі ягоныя маёнткі.

На радзіме і чужыне[правіць | правіць зыходнік]

Канец эміграцыі быў пакладзены новым палацавым пераваротам у Расіі, калі пасля ўступлення на сталей Аляксандра I у Міхала Клеафаса з'явілася магчымасць вярнуцца на радзіму і прадоўжыць грамадска-палітычную і мастацкую дзейнасць, яму, як і ўсім касцюшкавым эмігрантам, вярталіся маёнткі. У 1801 у Гродна ён прысягае на вернасць расійскаму імператару, а ў лютым 1802 прыязджае ў Пецярбург.

З Пецярбургу, 28 красавіка 1802 Міхал Клеафас выехаў у в.Залессе, у падараваны яму Францішкам Ксаверыем Агінскім[1] даўні родавы маёнтак. Міхал Клеафас ажаніўся, займаўся гаспадаркай, Залессе ператварылася ў культурны цэнтр, жыццё якога поўнілася музычнымі падзеямі. Міхал Клеафас працуе над камерна-вакальнымі і інструментальнымі мініяцюрамі, пачынае пісаць свае літаратурныя творы — 4-томныя «Мемуары пра Польшчу і палякаў з 1788 да 1815 г.» (Парыж, 1827—1828) і трактат «Лісты пра музыку» (завершаны ў 1828). У Залессі, Міхал Клеафас напісаў вядомы паланез «Развітанне з Радзімай». У 1817 у Вільні надрукаваны два зборнікі паланезаў і рамансаў.

У 1810 Міхал Клеафас атрымаў ад Аляксандра I пасаду сенатара Расійскай імперыі і чын тайнага саветніка, ордэны св. Уладзіміра і Аляксандра Неўскага. У маі 1811 падаў цару праект пра аднаўленне Вялікага княства Літоўскага, якое павінна было аб'яднаць восем губерніяў. Аднак праект быў адхілены імператарам. У чэрвені 1812 Міхал Клеафас адступае разам з расійкімі войскамі, знаходзіцца ў Пецярбургу. Пасля вайны з Напалеонам вяртаецца ў Залессе, дзе застаецца да 1822, паціху адыходзячы ад палітычных спраў.

У 1822 Міхал Клеафас Агінскі разам з сям'ёй пакінуў радзіму назаўсёды і выехаў у Італію. Яго галоўнай справай становіцца літаратурная і музычна-рэдактарская дзейнасць. Памёр ў Фларэнцыі, быў пахаваны на кляштарных могілках пры храме Санта Марыя Навэла, пазней перапахаваны ў пантэон Санта Крочэ. У крас. 1996 у Фларэнцыі, на доме, дзе жыў Агінскі, адкрылася мемарыяльная дошка (скульптар В. Янушкевіч). Сядзіба ў Залессі знаходзіцца ў падпарадкаванні Міністэрства культуры РБ — Аб'яднанні літаратурных музеяў, з 1990 там святкуюцца ўгодкі Міхала Клеафаса, вядзецца рэстаўрацыя.

З твораў Міхала Клеафаса на сённяшні дзень вядома 20 паланезаў, 4 маршы, 4 вальсы, 3 мазуркі, галоп, менуэт, шматлікія рамансы, опера «Зеліда і Валькур, або Банапарт у Каіры», напісаная на ўласнае лібрэта.

Ушанаванне памяці[правіць | правіць зыходнік]

У Маладзечне імя Агінскага носіць музычны каледж (былое музычнае вучылішча), побач усталяваны помнік Агінскаму аўтарства Валяр'яна Янушкевіча.[2]

Дзейнічае «Дабрачынны фонд „Спадчына Міхала Клеафаса Агінскага“».[3][4]

Зноскі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Верамейчык С. І. Міхал Клеафас Агінскі, 1765—1833: продкі, жыццё ў Залессі, нашчадкі (спроба храналогіі) / Сяргей Верамейчык. — Мінск: Кавалер, 2008. — 128 с.;
  • Дадзіёмава В. У. Музычная культура Беларусі XVIII стагоддзя: гіст.-тэарэт. даслед. / В. У. Дадзіёмава. — Мн.:, 2004. — 383 с.;
  • Дадзіёмава, В. У. Міхал Клеафас Агінскі / В. У. Дадзіёмава // Нарысы гісторыі музычнай культуры Беларусі / В. У. Дадзіёмава. Мн., 2001. С. 88-103;
  • Немагай С. Міхал Клеафас Агінскі і яго эпоха ў «Лістах пра музыку» / Святлена Немагай // Мастацтва. 1997. № 9. С. 12-16 ; № 10. С. 59-61 ; № 11. С. 56-59;
  • Швед В. В. // Слонімшчына вачыма навукоўцаў і краязнаўцаў. Слонім, 2002. С. 142—152;
  • Агінскі М. Клеафас. Мая біяграфія: З дзяцінства па 1788 г., эпоху, калі пачынаюцца мае мемуары / пер. Т. Кляшчонак і А. Рабцавай // Спадчына. 1998. № 5. С. 81-99; № 6. С. 226—237;
  • Агінскі Міхал Клеафас // Бел. энцыкл.: у 18 т. Мн., 1996. Т. 1. С. 75.|Агінскі Міхал Клеафас // Бел. энцыкл.: у 18 т. Мн., 1996. Т. 1. С. 75.;
  • Агінскі Міхал Клеафас // Асветнікі зямлі беларускай, X — пач. XX ст.: энцыкл. давед. Мн., 2001. С. 10
  • Załuski A. Michał Kleofas Ogiński. Życie i twórczość. — Polska Fundacja Kulturalna, 2003. ISBN 0-9543805-4-1.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]