Анатоль Канстанцінавіч Клышка

З пляцоўкі Вікіпедыя
(Пасля перасылкі з Анатоль Клышка)
Jump to navigation Jump to search
Анатоль Канстанцінавіч Клышка
Anatol Kłyška.jpg
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 16 красавіка 1935(1935-04-16) (84 гады)
Месца нараджэння:
Грамадзянства:
Альма-матар:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці: пісьменнік, літаратуразнавец, перакладчык, дзіцячы пісьменнік, літаратурны крытык
Жанр: літаратурная крытыка і дзіцячая літаратура[d]
Валодае мовамі: беларуская
Грамадская дзейнасць
Член у
Узнагароды:
медаль Францыска Скарыны

Анатоль Канстанцінавіч Клы́шка (нар. 16 красавіка 1935, в. Данейкі, Баранавіцкі раён Брэсцкай вобл.) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і, брат М. Клышкі. Вучыўся ў Навагрудскім педагагічным вучылішчы (1949—1952). Працаваў карэктарам у навагрудскай гарадской газеце «Звязда», адказным сакратаром рэдакцыі газеты «Фізкультурнік Беларусі». Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1958). Працаваў супрацоўнікам газеты «Літаратура і мастацтва», у 1958 — інструктарам па друку ЦК ЛКСМБ, са снежня 1958 вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР, з 1960 — супрацоўнік рэдакцыі часопіса «Полымя». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1960). У 1961—63 — старшы рэдактар сцэнарнага аддзела кінастудыі «Беларусьфільм», пасля ў «Полымі» — літработнік аддзела крытыкі, рэдактар аддзела навукі і мастацтва. З 1971 — загадчык лабараторыі навучання грамаце, потым аддзела навучання літаратуры Інстытута педагогікі Міністэрства асветы БССР. У 1981—1983 — загадчык рэдакцыі выдавецтва «Юнацтва», у 1986—1990 — загадчык аддзела крытыкі часопіса «Полымя». Быў сярод арганізатараў Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны (1989), дзе ўзначальваў камісію па культуры мовы.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Дэбютаваў вершам у 1950 у навагрудскай газеце. З літаратурна-крытычнымі артыкуламі выступае з 1953 г. У 1967 выйшла кніга літаратурна-крытычных артыкулаў «Права на верш». Аўтар «Буквара» (1969, 23 выданні), "Пропісаў да «Буквара» (1969, 4 выданні), «Пропісаў для 1 класа» (1973, 18 выданняў), дапаможніка для 1 класа «Верасок» (1978, 3 выданні), «Чабарок» (1989, чытанка для 4 класа школ з рускай моваю навучання). Напісаў кніжкі для дзяцей «У лясах Белавежы» (1975), «Самая лепшая хатка» (1976), «Вярэнька загадак» (1982), «Францыск Скарына, альбо Як да нас прыйшла кніга» (1983), «Шыльдбюргеры. Па-нямецку пачуў, па-беларуску збаяў А. Клышка» (казкі, 1983), «Святло праз стагоддзі» (пра Ф. Скарыну, выдадзена на англійскай, нямецкай, французскай мовах, 1990).

Яго мастацкія творы адметныя арыгінальнасцю думкі і формы, дакладнасцю ацэнак, яркасцю стылю.[1]

Пераклаў на беларускую мову «Новы запавет» (1980, асобныя раздзелы апублікаваны ў часопісе «Спадчына», 1989—1990), раман старажытна-грэчаскага пісьменніка Лонга «Пастушыная гісторыя пра Дафніса і Хлою» (1991). Аўтар «Беларуска-польскага размоўніка» (1992). Перакладае з польскай, нямецкай, лацінскай, украінскай і іншых моў. Між іншага пераклаў асобныя творы Марцыяла[2].

Даследуе праблемы развіцця беларускай паэзіі (творчасць М. Багдановіча, М. Танка, П. Панчанкі, А. Вялюгіна, Р. Барадуліна і інш.), вершазнаўства, методыкі навучання і выкладання літаратуры ў школе.

Буквар[правіць | правіць зыходнік]

«Буквар» А. Клышкі (1969) быў створаны з улікам апошніх дасягненняў псіхолага-педагагічнай навукі. У ім практычна рэалізоўваліся прынцыпы навучання чытанню і пісьму, якія вынікалі з заканамернасці засваення граматы з улікам гукавога аналітыка-сінтэтычнага метаду. Маючы на ўвазе, што вучыць грамаце неабходна перш за ўсё на аснове вуснай мовы, блізкай дзецям па лексіцы, граматыцы, тэматыцы, у буквары для гэтага прапаноўваўся разнастайны матэрыял. Вучні паступова падводзіліся да ўсведамлення сказа і слова: сюжэтныя малюнкі суправаджаліся адпаведнымі графічнымі абазначэннямі. Пасля аналітычнага выдзялення ў слове пэўнага гука і знаёмства з яго літарным абазначэннем пачынаўся сінтэз: аб'яднанне гукаў у склады, складоў — у словы, слоў — у сказы. Парадак знаёмства з гукамі і літарамі: а, у, м, т, н, х, ш, р, ы, о, с, я, к, і, п, в, з, ж, э, й, ь, е, б, д. ч, г, я, ў, ц, дз, ё, ю, ф, апостраф, дж. Тэкставы матэрыял буквара быў у асноўным аўтарскі, не адапціраваўся. Кніга вызначалася тонкім паэтычным адчуваннем жывой беларускай мовы з яе багатым лексіка-граматычным ладам, экспрэсіяй, разнастайнасцю гульнёвага моўнага матэрыялу (прыказкі, прымаўкі, загадкі, скорагаворкі, рэбусы). Для дзяцей ён стаў сапраўднай энцыклапедыяй прыроды і жыцця[3]. Навык пісьма выпрацоўваўся паралельна з чытаннем. 3 гэтай мэтай у буквары прапаноўваліся пропісы літар, слоў, сказаў (акрамя гэтага, у якасці дадатку да буквара выпускаліся спецыяльныя сшыткі з пропісамі). 3 густам аформлены падручнік А. Клышкі атрымаў залаты медаль на Міжнароднай выстаўцы ў Лейпцыгу (1977).

Новы буквар А. Клышкі для шасцігодак (1986) змяніў парадак увядзення гукаў і літар з улікам узроставых асаблівасцей дзяцей, пачаўшы знаёмства з шасцю асноўнымі галоснымі гукамі: а, у, о, і, ы, э, н, м, т, х, ш, с, л, р, к, п, в, з, ж, й, ь, е, б, д, г. я, ч, д, ц, дз, ё, ю, ф, дж, апостраф. У яго ўключаны новы дыдактычны матэрыял, унесены метадычныя змены прыватнага характару. Асноўным прынцыпам, паводле якога арганізуецца навучанне грамаце, застаўся ранейшы.

Выбраная бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Зборнікі прозы для дзяцей[правіць | правіць зыходнік]

    • «У лясах Белавежы» (1975)
    • «Самая лепшая хатка»(1976)
    • «Вярэнька загадак» (1982)
    • «Францыск Скарына, альбо Як да нас прыйшла кніга» (1983)
    • «Шыльдбюргеры. Па-нямецку пачуў, па-беларуску збаяў А. Клышка» ») (1983)
    • «Святло праз стагоддзі» (на нямецкай, французскай, англійскай мовах; аб Ф. Скарыне) (1990)
    • «Прыгаршчы языкаломак» (2011)
    • «Тысяча арэшкаў. Загадкі для дзяцей і дарослых» (2012)

Вучэбна-метадычная літаратура[правіць | правіць зыходнік]

    • «Буквар» (1-е выд. 1969, перавыдаецца па цяперашні час)
    • «Пропісы ды Буквара» (1-е выд. 1969, перавыдаецца па цяперашні час)
    • Дапаможнік для 1 Класа «Верасок» (1-е выд. 1978)
    • . Чытанка для 4 Класа з рускай мовай навучання «Чабарок» (1-е выд. 1989 г., перавыдаецца па цяперашні час)
    • «Беларуска-польскі размоўнік» (1992)
    • руск. «Букварь» (1-е выд. 1999, перавыдаецца па цяперашні час)
    • «Elementarz»: Падручнік для падрыхтоўчых класаў агульнаадукацыйных школ з Польскай мовай навучання
    • «Чую, бачу, гавару»: Ілюстраваны слоўнік па беларускай мове для вучняў Пачатковаых класаў агульнаадукацыйных устаноў з беларускай І рускай мовамі навучання («Чую, бачу, гавару") (1-е выданне 2003 г., 2-е выданне 2012, перавыдаецца па цяперашні час)
    • «Літаратурнае чытанне. Падручнік для 4-га класа школ з беларускай мовай навучання (1-е выданне, 2008, перавыдаецца па цяперашні час)

Публіцыстыка і крытыка[правіць | правіць зыходнік]

  • «Права на верш» (1967) і інш.

Пераклады[правіць | правіць зыходнік]

  • Лонг, «Пастушыная гісторыя пра Дафніса І Хлою» (пераклад са старажытнагрэцкай мовы, 1991)
  • Гамер, «Адысея», Выбраныя раздзелы-песьні (пераклад са старажытнагрэцкай мовы, 2005 г.)
  • Біблія. «Новы Запавет», (пераклад з грэцкай мовы, 2014)
  • Марцыял Марк Валерый, "Выбраныя эпіграмы" (пераклад з лацінскай мовы, 2018)

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]


  • Медаль Францыска Скарыны
  • Медаль «За працоўную доблесць»
  • Медаль «Ветэран Працы»
  • Літаратурная прэмія імя Васіля Віткі за ўклад у развіццё дзіцячай літаратуры (2014)
  • Мае званне «Выдатнік народнай асветы БССР»
  • Мае званне «Выдатнік асветы СССР»
  • Мае званне «Заслужаны Работнік Культуры»
  • Буквар А. К. Клышкі ўзнагароджваўся залатым медалём Міжнароднай Лейпцыгскай выставы ў 1977 годзе, сярэбраным медалём на ВДНГ СССР, у 1999 годзе буквар атрымаў першую прэмію на конкурсе "Падручнік года» [2].

Зноскі

  1. І. Чыгрын (1999)
  2. [43 эпіграмы Марцыяла] // Полымя № 6, 1980. — С. 188—193.
  3. М. Яленскі (1994)

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Каваленка В.А. Пра паэзію і мужнасць духу // Прага духоўнасці. Мн., 1975.
  • Беларуская ССР: карот. энцыкл. Т. 5. — Мн., 1981.
  • Яленскі М. Буквар // Беларуская мова: Энцыклапедыя — Мн.: БелЭн, 1994.
  • Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік; Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. ISBN 5-340-00709-X
  • Анатоль Клышка // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: БелЭн, 1992—1995. Т. 3.
  • Беларуская энцыклапедыя. Т. 8. — Мн., 1999.
  • Батвіннік, Марат. Азбука на ўсе часы. - Мінск: Беларуская навука 2003.
  • Рублеўская, Людміла. Ад букавымі грабеньчыка да клавіятуры. - СБ, 29 Жніўня 2008.
  • Марусяк, Валерый. Вучым дзіцяці чытаць. Як? Калі? Навошта? - Масква, 2009.