Сегед

Горад
Сегед
Szeged
Ратуша
Сцяг Герб
46°15′00″ пн. ш. 20°10′00″ у. д.
Краіна	Венгрыя
Медзье	Чанград
Кіраўнік	Ласла Ботка[d]
Гісторыя і геаграфія
Першая згадка	1183
Плошча	281 км²
Вышыня цэнтра	75 м
Водныя аб’екты	Ціса
Часавы пояс	UTC+1, летам UTC+2
Насельніцтва
Насельніцтва	161 921 чалавек (2014)
Афіцыйная мова	венгерская
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	(+36)62
Паштовы індэкс	6700
szeged.hu (венг.)
Сегед
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Се́гед (венг.: Szeged) — горад на поўдні Венгрыі. Адміністрацыйны цэнтр медзье Чанград. Насельніцтва — 161 921 чалавек (2014), Сегед — трэці па насельніцтве горад у краіне пасля Будапешта і Дэбрэцэна. Размешчаны на абодвух берагах ракі Ціса на поўдзень ад месца ўпадзення ў яе ракі Мараш (Мурэш).

Назва

Існуе некалькі версій паходжання сучаснай назвы горада. Па адной з версій назва паходзіць ад састарэлага венгерскага слова szeg, якое азначае «кут», г.зн. знаходзіцца ў месцы павароту рэчышча ракі Ціса. Па іншай версіі, назва паходзіць ад слова sziget, што азначае «востраў» па-венгерску. Некаторыя даследчыкі адзначаюць, што слова szeg азначае «цёмна-русы» (sötétszőkés) — адсылка на колер вады, у месцы, дзе злучаюцца рэкі Ціса і Мараш.

Гісторыя

Сегед і яго наваколлі заселеныя з часоў неаліту (5000 г. да н.э.). Рымскі імператар Траян захапіў Дакію ў 106 годзе н.э., адкуль у асноўным вывозілі соль і золата. Неўзабаве рымляне наладзілі сувязь паміж правінцыямі Дакія і Панонія. Важнай кропкай на дарозе паміж дзвюма правінцыямі быў Парціскум (сучасны Сегед). Магчыма, што галоўная рэзідэнцыя Атылы была дзесьці ў гэтай мясцовасці.

Разнастайны ландшафт спрыяў засяленню венграў. Упершыню Сягед згадваецца ў грамаце 1183 года ў сувязі з саляным суднаходствам па рацэ Мараш. Яшчэ кароль Іштван I прызнаў важнасць салянага суднаходства па Марашы, што прывяло да ўмацавання гэтага рэгіёну, а Сегед стаў квітнеючым паселішчам, дзе сыходзіліся важныя водныя і сухапутныя шляхі. Горад быў найбольш прыдатным месцам для гандю соллю, сплаўленай уніз па Марашы з Трансільваніі.

Падчас мангольскага нашэсця жыхары горада схаваліся ў бліжэйшых балотах, а пасля таго, як небяспека мінула, вярнуліся і адбудавалі свой разбураны горад. Кароль Бэла IV у 1246 годзе надаў Сегеду статус горада. Тады Сегед атрымаў прывілеі Буды і Секешфехервара. Каралеўскі каменны замак у Сегедзе быў пабудаваны паміж 1260 і 1280 гадамі і абараняў шлях дастаўкі солі. Падчас праўлення Людовіка І Сегед стаў найважнейшым горадам Паўднёвай Венгрыі, і яго стратэгічнае значэнне ўзрасло з набліжэннем турэцкай пагрозы. Кароль Жыгімонт Люксембургскі абнёс горад сцяной. У 1498 годзе Сегед атрымаў статус вольнага каралеўскага горада.

Найстаршая пячатка горада датуецца 1460 годам, а вольным каралеўскім горадам Сегед стаў на дзяржаўным сходзе ў Будзе ў 1498 годзе. Як такі, ён плаціў каралеўскай казне 2000 форынтаў штогод, больш, чым любы іншы вольны каралеўскі горад. Сялянскія войскі Дзьёрдзя Дожы не адважыліся атакаваць яго ў 1514 годзе, а абмінулі. У 1516 годзе горад быў спустошаны вялікім пажарам.

У 1522 годзе насельніцтва Сегеда складала 7000 жыхароў.

Асманскі перыяд

Аблога Сегеда ў 1686 годзе

У 1525 і 1526 гадах турэцкае войска прайшло праз горад, разрабавала яго, а затым захапіла зімой 1542-43 гадоў. Сулейман I адрамантаваў і ўмацаваў разбураны замак. Міхай Тот, кіраўнік вайсковага атрада і ўцёклы галоўны суддзя горада, у 1552 годзе спрабаваў штурмам вярнуць замак, але ягоная спроба скончылася вялікай няўдачай.

Падчас турэцкага панавання насельніцтва Сегеда значна рассялілася. Багатыя і адукаваныя сем’і збеглі ў Дэбрэцэн, Кашшу, Надзьсомбат. Адначасова пачалася іміграцыя турэцкіх, паўднёваславянскіх, рагузанскіх лацінскіх этнічных элементаў у Сегед, якія пачалі злівацца з венгерскім насельніцтвам Сегеда ўжо падчас панавання. Значная частка насельніцтва, якая не ўцякла займалася рыбалоўствам і жывёлагадоўляй. Сегед стаў турэцкім казённым горадам, гэта значыць плаціў падаткі султану.

Увесну 1686 года генерал Мерсі разбіў тут туркаў і ледзь не захапіў Імрэ Цёкёлі. 22 кастрычніка таго ж года, пасля працяглай аблогі генералам Дэ ла Верк, турэцкі гарнізон здаў замак, і такім чынам горад быў вызвалены ад турэцкага панавання. У той час у ім пражывала 2000 жыхароў.

Габсбургскі і аўстрыйскі перыяды

19 красавіка 1700 года кароль Леапольд прызначыў Ёзафа Мюлера, венскага прыдворнага камерна-палатнага пісара, вагаўніком у Сегедскі саляное ўпраўленне, з гэтага часу транспарціроўка і продаж солі сталі больш значнымі. Саляное ўпраўленне патрабавала ўсё большую плошчу для саляных свірнаў і таму проста займаў гарадскія ўчасткі. З-за гэтага адбылося некалькі канфліктаў паміж горадам і казной, але горад ніколі не атрымліваў кампенсацыі ад казны.

У 1704 годзе Ферэнц Ракоцы II абложваў замак, які абараняў Ёган Фрыдрых фон Глобіц. У 1708 годзе горад спустошыла чума, а ў 1712 годзе — паводка.

У 1715 годзе Сегед вярнуў сабе статус вольнага каралеўскага горада. 21 мая 1719 года ён атрымаў грамату аб прывілеях і цяперашні герб ад караля Карла III. Гэты дзень грамадзяне горада штогод адзначаюць як Дзень города. У той жа час імператар сваім указам 1723 года прызначыў Сегед рэзідэнцыяй Чанадскай дыяцэзіі, але ў 1738 годзе ён быў пазбаўлены гэтага статусу.

Гл. таксама: Вялікі сегедскі працэс

Карта Сегеда 1786 года

На працягу наступных гадоў Сегед моцна развіваўся. У 1719 годзе ў горад прыбылі піярысцкія манахі, заснавалі гімназію, праводзілі навуковыя лекцыі і ставілі спектаклі. Аднак гэтыя гады прынеслі не толькі развіццё і асвету. З 1728 па 1744 гады ў горадзе адбылося некалькі працэсаў над ведзьмамі. Царква горада, разбураная падчас турэцкага панавання, была адноўлена ў 1749 годзе.

У 1738 і 1740 гадах была чума, у 1722, 1740, 1748, 1790 і 1792 гадах — вялікія пажары, а ў 1770 і 1784 гадах — павадкі.

У 1801 годзе была створана першая друкарня, тады ж былі пабудаваны старая ратуша і грамадзянскі шпіталь. Першае грамадскае асвятленне ў Сягедзе было ўстаноўлена ў 1827 годзе, першае казіно — у 1829 годзе, першы брук — у 1840 годзе, першая ашчадная каса — у 1845 годзе.

Жыхары Сегеда адыгралі важную ролю ў рэвалюцыі і вайне за незалежнасць 1848-49 гадоў, горад выставіў чатыры батальёны гонведаў (народнага войска). Добраахвотніцкі нацыянальны гвардзейскі атрад Фолдвары праславіўся ўзяццем знакамітых шанцаў Сэнтамаш. 2 лютага 1849 года нацыянальная гвардыя горада мужна адбіла сербскае войска Тэадаровіча, але 5 жніўня адыходзячае войска гонведаў прайграла бітву на раўніне Уй-Сегед-Сёрэг.

У 1849 годзе Сегед быў апошняй рэзідэнцыяй рэвалюцыйнага ўрада, Кошут выступіў тут са сваёй апошняй публічнай прамовай 12 ліпеня 1849 года, і тут жа, у доме Карас на плошчы Клаўзала, ён 14 ліпеня 1849 года падпісаў план венгерска-румынскага прымірэння з Бэлчэску. Хоць дынастыя Габсбургаў пакарала горад, развіццё горада не спынілася.

У 1854 годзе ў горад прыйшла чыгунка, а ў 1860 годзе ён зноў вярнуў сабе статус вольнага каралеўскага горада. Вадаправод быў пракладзены ў 1859 годзе, а газавае асвятленне было ўстаноўлена ў 1865 годзе. У 1869 годзе адкрылася крама Марка Піка, папярэдніца сённяшняй знакамітай Каўбаснай фабрыкі Пік.

Асноўны артыкул: Сегедская паводка (1879)

Плошча Сечэні падчас паводкі, 1879 г.

Сегедская ратуша; адзін з нямногіх будынкаў, які перажылі вялікую паводку 1879 года

У ноч на 12 сакавіка на рацэ Ціса прарвало дамбу ў Петрэшы і затапіла горад, які быў практычна цалкам знішчаны: з 5723 дамоў толькі 265 засталіся непашкоджанымі, 165 чалавек загінулі. Большая частка 70-тысячнага насельніцтва горада была пераселена ў іншыя населеныя пункты, і толькі каля 10 тысяч жыхароў Сегеда засталіся ў горадзе. Падчас візіту Франц Іосіф паабяцаў, што Сегед будзе прыгажэйшым, чым быў. Імператар стрымаў сваё абяцанне: на працягу наступных некалькіх гадоў на месцы руін быў пабудаваны новы, сучасны горад. Пасля таго як вада павольна сышла, горад абнеслі кругавой набярэжнай, умацаванай супрацьпаводкавай сцяной. У 1880—1886 гадах на правым беразе Цісы была пабудавана берагавая сцяна, якая абараняла цэнтр горада. Тады ж склалася колцавая структура вуліц горада. Некалькі буйных еўрапейскіх гарадоў (Вена, Берлін, Брусель, Лондан, Парыж, Рым) дапамаглі ў аднаўленні горада, таму ўчасткі вялікага кола названы ў гонар гэтых гарадоў. Падчас аднаўлення была таксама знесена большая частка Сегедскага замка.

Сярод будынкаў, якія існавалі да паводкі, захаваліся францысканская царква і манастыр у Ніжнім горадзе, Вежа Дзёметэр, а таксама ратуша.

Горад аб’яднаўся з Уйсегедам, размешчаным на іншым беразе Цісы, 5 чэрвеня 1880 года, з якім яго злучае некалькі мастоў з 1883 года.

Каралеўская раённая турма ў Сегедзе, цяпер вядомая як Зорная турма, была ўведзена ў эксплуатацыю 1 студзеня 1885 года.

Перыяд Венгерскай Рэспублікі

Сегед, каля 1927—1930 гг

З 1918 па 1920 год Сегед, у адрозненне ад астатняй часткі краіны, знаходзіўся пад французскай акупацыяй, і тут была рэзідэнцыя Сегедскага контррэвалюцыйнага ўрада. Таму падчас Венгерскай Савецкай Рэспублікі сюды збеглі многія салдаты, якія не хацелі служыць у Чырвонай Арміі. Абапіраючыся на іх, Міклаш Хорці ўлетку 1919 года пачаў рух у Задунайскі край.

Пасля Трыянонскага мірнага дагавора, які завяршыў Першую сусветную вайну, Сегед наблізіўся да румынскай і сербскай межаў, страціўшы сваю зону ўплыву і, такім чынам, крыху сваё значэнне, але па меры таго, як ён пераняў ролю страчаных гарадоў, ён зноў станавіўся ўсё больш значным. У 1921 годзе ў Сегед пераехаў Клужскі ўніверсітэт, а ў 1923 годзе ён стаў рэзідэнцыяй Чанадскай дыяцэзіі. З 1922 па 1931 год горад прадстаўлялі у парламенце сацыял-дэмакрат Дзьюла Пейдль, з 1931 па 1935 год — Анна Кетлі, а з 1926 па 1939 год — ліберал Карай Рашаі.

2 чэрвеня 1944 года саюзныя ВПС пачалі паветраную аперацыю пад кодавай назвай «Шалёны», якая доўжылася каля двух тыдняў, у рамках якой 38 самалётаў атакавалі сартавальную станцыю. Аднак дывановае бамбардзіраванне адхілілася, і найбольшая шкода была нанесена навакольным дамам. Ваенныя страты горада склалі 4728 чалавек, з якіх прыблізна 2500-3000 салдат загінулі ў лукавіне Дона. Яўрэйскія грамадзяне былі выгнанныя ў гета, а затым дастаўлены ў лагеры смерці. Фактычныя баі за горад пачаліся 8-9 кастрычніка, калі баявая група Матолці, якая абаранялася тут, упершыню сустрэлася з надыходзячымі сіламі Чырвонай Арміі на плацдарме Альдзьё, і адступаючыя нямецкія войскі ўзарвалі аўтамабільны і чыгуначны мост (які з таго часу не аднаўляўся). Савецкая армія заняла горад 11 кастрычніка. У Маскве вечарам 20 залпамі з 224 гармат адсвяткавалі ўзяцце Сегеда.

З 1944 па 1949 год у Сегедзе размяшчалася камандаванне IX-га гонведскага корпуса, які быў адведзены з Клуж-Напокі. У 1950 годзе з велізарнай тэрыторыі наваколля Сегеда вакол цэнтраў хутароў было створана дзевяць новых абшчын. Аб развіцці гэтых абшчын за апошнія паўстагоддзя сведчыць тое, што адна з іх, Марахалом, у 1989 годзе атрымала статус горада. Астатнія восем абшчын называюцца: Ашатхалом, Балашцья, Чэнгеле, Домасэк, Рэске, Ружа, Сатымаз і Заканьсэк.

У Сегедзе ў 1956 годзе ўжо 30 чэрвеня быў створаны гурток Атылы Ёжэфа па ўзоры будапешцкага гуртка Петэфі, а артыкулы ў восеньскім выпуску часопіса «Цісатай» таксама сведчаць аб грамадскай дыскусіі, зменах і пашырэнні дэмакратычных ідэй. 16 кастрычніка ў будынку Гуманітарнага факультэта Сегедскага ўніверсітэта, у аўдыторыуме Максімуме, які з таго часу стаў нацыянальным мемарыяльным месцам, быў праведзены вялікі сход, на якім прагаласавалі за стварэнне новай моладзевай арганізацыі, Федэрацыі венгерскіх універсітэцкіх і каледжавых студэнтаў. Падчас рэвалюцыйных падзей, асацыяцыя некалькі сходаў, былі і іншыя акцыі. 26 кастрычніка салдаты, накіраваныя сюды з Кішкунмайшы, адкрылі агонь, у выніку чаго Лайаш Шварц загінуў, а шаснаццаць чалавек атрымалі раненні. Ва ўніверсітэце і ў горадзе былі створаны рэвалюцыйныя саветы, але 5 лістапада ў Сегед прыбылі савецкія танкі. Вясной Ёжэф Пербіро, старшыня Рэвалюцыйнага нацыянальнага камітэта, быў інтэрнаваны. Асаблівым сведкам рэвалюцыйных падзей у Сегедзе з’яўляецца зборнік улётак таго часу Ферэнца Ш. Заўэра, які даступны ў лічбавай бібліятэцы Гарадской і павятовай бібліятэкі Карая Шомадзьі у сетцы.

Сегед, плошча Клаўзаля ў кастрычніку 1956 года

У сацыялістычныя часы Сегед стаў цэнтрам лёгкай і харчовай прамысловасці. У 1962 годзе Сегед стаў цэнтрам медзье Чонград. Дамабудаўнічы камбінат пачаў працаваць у 1971 годзе. З гэтага часу да 1990 года была пабудавана серыя жылых масіваў.

У 1965 годзе паміж горадам і абшчынай Альдзьё была знойдзена нафта. Тады ж быў адкрыты аўтобусны вакзал на плошчы Марса.

У 1970 годзе Ціса выйшла з берагоў з узроўнем вады, які перавышаў узровень паводкі 1879 года, але шкоды не нанесла.

У 1973 годзе да Сегеда былі далучаны пяць цесна звязаных з горадам абшчын. Альдзьё зноў стала самастойнай абшчынай у 1997 годзе.

У снежні 2005 года да Сегеда дайшла аўтамагістраль M5.

У 2006 годзе Ціса выйшла з берагоў з узроўнем больш за 10 метраў.

Сёння Сегед з’яўляецца найважнейшым горадам рэгіёну, універсітэцкім горадам і папулярны сярод турыстаў. Адна з яго галоўных славутасцяў — Сегедскія летнія гульні, якія праводзяцца кожнае лета з 1931 года. За ўстойлівае і прадуманае абнаўленне цэнтра горада ў 2023 годзе горад атрымаў прэмію Янаша Хільда.

Геаграфія

Горад размешчаны недалёка ад паўднёвай мяжы Венгрыі, пры зліцці рэк Ціса і Мурэш. Адлегласць ад Будапешта складае 169 км па аўтамагістралі M5–M43. На поўнач ад Сегеда знаходзіцца возера Фехер-То. Гэта самы нізка размешчаны горад у краіне.

Транспарт

Пасля аднаўлення, якое рушыла за вялікай паводкай у Сегедзе 1879 года, омнібусныя зносіны ўжо не адпавядалі патрэбам горада, які рос, таму з 1 ліпеня 1884 года горад запусціў конку. У 1885 годзе было заснавана Акцыянернае таварыства гарадской чыгункі Сегеда. У 1885 годзе колькасць пасажыраў перавысіла 300 000.

1 кастрычніка 1908 года адправіўся ў шлях першы трамвай; кошт праезду лічыўся даволі высокім. У гэты час трамваі акрамя пасажырскіх перавозак займаліся і грузаперавозкамі. Першая сусветная вайна спыніла развіццё, некалькі трамвайных ліній былі закрыты, два вагоны прадалі іншым гарадам, рух скараціўся.

З 1927 па 1975 год паміж Альшотаньяй і Сегедам на адлегласці 77,7 кіламетра дзейнічала гаспадарчая вузкакалейка.

Другая сусветная вайна не нанесла сур’ёзнай шкоды трамвайнай інфраструктуры, і рух змог аднавіцца адразу пасля спынення баявых дзеянняў.

У 1955-х пачаўся аўтобусны рух. Аўтобусам спачатку адводзілася другарадная роля побач з трамваем, але яны станавіліся ўсё больш папулярнымі. З 1 студзеня 1963 года эксплуатацыя аўтобусаў была перададзена асобную кампанію.

Роля трамвая ў грузаперавозках тым часам паступова змяншалася, а ў 1971 годзе цалкам спынілася.

29 красавіка 1979 года пачаўся тралейбусны рух. Спачатку курсіравалі выключна машыны тыпу ЗіУ-9 савецкай вытворчасці, затым неўзабаве з’явіліся сучлененыя тралейбусы Ikarus 280, аднак яны пастаўляліся з розным электраабсталяваннем, таму іх эксплуатацыя была нестабільнай і дарагой.

У 1980-х трамваі адышлі на другі план, парк транспартных сродкаў састарэў. Рэканструкцыя пачалася ў 1996 годзе з набыцця спачатку трох, а затым яшчэ дзесяці трамваяў тыпу Tatra T6A2. У 2005 годзе значную частку старых трамваяў тыпу FVV замянілі на трамваі тыпу Tatra KT4, набытыя ва ўжываным стане ў былой ГДР. 1 ліпеня 2006 года была здадзена ў эксплуатацыю часткова мадэрнізаваная лінія 4, па якой ужо могуць курсіраваць аднабаковыя вагоны (Tatra T6A2, Tatra KT4). У цяперашні час ужо не ходзяць сучлененыя трамваі FVV, спісаныя калісьці з Будапешта, якія былі вельмі састарэлымі і знаходзіліся ў дрэнным тэхнічным стане.

У першай палове дзевяностых гадоў горад набыў у Чэхіі і Славакіі новыя тралейбусы Škoda 14Tr і Škoda 15Tr. Пераважную большасць парку тралейбусаў складаюць менавіта гэтыя тыпы. Таксама былі набыты Škoda 21Tr і адзін нізкападлогавы тралейбус тыпу Škoda 22Tr.

З 2021 годза дзейнічае трамвайнае спалучэнне з горадам Гадмезёвашархей, лінія якога ўнікальна тым, што частка маршрута праходзіць па дзеючай чыгунцы.

Праз Сегед праходзіць аўтамагістраль Будапешт — Кечкемет — Сегед — Нові-Сад — Бялград (Е75). Іншыя аўтадарогі вядуць у Бекешчабу і румынскі горад Арад (Е68). Чыгуначныя лініі вядуць на Кечкемет і Будапешт, а таксама ў Румынію і Сербію. Час руху на цягніку да Будапешта — 2 гадзіны 40 хвілін.

Усяго ў горадзе дзейнічаюць 5 трамвайных, 7 тралейбусных і 45 аўтобусных маршрутаў.

Побач з горадам з’яўляецца невялікі аэрапорт, здольны прымаць малыя самалёты.

Клімат

Кантынентальны клімат, характэрны для Венгрыі, тыповы і для наваколля Сегеда (спякотнае лета, адносна мяккія, бедныя снегам зімы), аднак у гэтым рэгіёне часцей здараюцца экстрэмальныя ўмовы надвор’я.

Сярэднегадовая тэмпература складае 11,6^∘ C, а колькасць ападкаў паводле сярэдняга паказчыка за апошнія трыццаць гадоў складае 535 мм. Гэты рэгіён атрымлівае найбольшую колькасць сонечнага святла ў Венгрыі — каля 1900–2000 гадзін у год — таму Сегед называюць «горадам сонечнага святла».

Клімат Сегеда
Паказчык	Сту	Лют	Сак	Кра	Май	Чэр	Ліп	Жні	Вер	Кас	Ліс	Сне	Год
Сярэдні максімум, °C	1,7	5,1	11,2	17,1	22,3	25,3	27,4	27,0	23,4	17,6	9,5	3,8	16,0
Сярэдняя тэмпература, °C	−1,8	0,9	5,6	11,1	16,2	19,2	20,8	20,2	16,5	11,0	5,1	0,6	10,5
Сярэдні мінімум, °C	−4,8	−2,5	0,9	5,5	10,3	13,4	14,4	13,9	10,4	5,6	1,7	−2,1	5,6
Норма ападкаў, мм	29	25	29	41	51	72	50	57	34	26	41	40	495
Крыніца: World Climate

Славутасці

• Кафедральны сабор горада. Вядомы таксама як Ватыўная царква ці Храм Зароку (votive — зарок). Пабудаваны на цэнтральнай плошчы горада ў 1930 годзе з чырвонай цэглы ў эклектычным стылі. Умяшчальнасць каля 5 тыс. чалавек. Інтэр’ер выкананы ў раскошнай манеры, у храме змантачаны адзін з самых вялікіх у краіне арганаў.
• Біскупскі палац.
• Вежа Св. Дэметры. Размешчана побач з саборам. Першапачаткова ўяўляла сабой званіцу старадаўняй царквы (XIII ст.), разбуранай паводкай. У канцы XIX ст. перабудаваная і ўмацаваная.
• Сербская праваслаўная царква. Пабудавана сербскай абшчынай горада ў 1778 годзе. Пасля паводкі адноўлена. Галоўная выбітнасць царквы — разьбяны драўляны іканастас у стылі ракако.
• Францысканская царква. Знаходзіцца ў квартале Альшавараш. Пабудавана ў XV ст. пры францысканскім кляштары ў гатычным стылі. Адзін з нешматлікіх будынкаў горада, якія перажылі паводку.
• Будынак ратушы. Стаіць на плошчы Іштвана Сечані. Пабудаваны ў 1883 годзе ў стылі мадэрн. Перад уваходам — два фантаны, якія сімвалізуюць стваральную і разбуральную моц Цісы.
• Будынак Нацыянальнага тэатра. Размешчаны непадалёк ад плошчы Сечані. Пабудаваны ў 1883 годзе.
• Сегедскі ўніверсітэт.
• Сінагога. Пабудавана ў стылі арт-нуво ў 1903 годзе. Падобна Эдзену Лехнеру ў Будапешце, дойлід Ліпот Баўмхорн ужыў тут элементы розных стылявых накірункаў. У першую чаргу гэта маўрытанскія матывы, але да іх дададзены запазычанні з раманскага стылю, готыкі і барока. Яшчэ больш па-майстэрску выкананым паўстае інтэр’ер сінагогі, разлічанай на 1340 вернікаў. Велізарны, багата дэкарыраваны шкляны купал малюе небасхіл.
• Палац Рэёк.(Palais Reök) Гэта шэдэўр у стылі мадэрн быў пабудаваны ў 1907 г. сегедскім дойлідам Эдзе Мадзьярам па замове інжынера Івана Рэёка. Будынак відавочна нагадвае творы Антоніа Гаўдзі: велізарны дом-торт, паліты каляровай глазурай.

Насельніцтва

Год Колькасць 1972 131 000 1999 159 000 2013 161 837 Год Колькасць 2014 161 921 2021 159 074 2022 158 797 Год Колькасць 2023 158 829 2024 157 930 2025 157 282

Адукацыя

Сегедскі ўніверсітэт

Цэнтральная плошча

У Сегедзе 62 дзіцячыя садкі, 32 пачатковыя школы, 18 сярэдніх школ і ўніверсітэт, заснаваны шляхам аб’яднання ранейшых устаноў вышэйшай адукацыі. Дзве самыя выбітныя школы (Ságvári Endre Gyakorló Gimnázium і Radnóti Miklós Kísérleti Gimnázium) знаходзяцца ў шэрагу пятнаццаці лепшых школ Венгрыі. Сегед з’яўляецца цэнтрам вышэйшай адукацыі ў паўднёвай Венгрыі. У горадзе навучаюцца тысячы студэнтаў, большая частка якіх з’яўляецца замежнікамі. Цэнтр біялагічных даследаванняў Венгерскай акадэміі навук, які быў пабудаваны пры матэрыяльнай падтрымцы ЮНЕСКА, з’яўляецца значнай крыніцай перспектыўных даследаванняў. ВУчоныя з гэтай лабараторыі былі першымі, хто вынайшаў штучны наследаваны матэрыял у 2000 годзе. Будынак цэнтра служыў месцам для правядзення шматлікіх навуковых канферэнцый і пагэтуль працягвае даваць значны ўклад у сусветную навуку. Сегедскі ўніверсітэт быў абраны лепшым універсітэтам краіны на галасаванні Academic Ranking of World Universities — 2005 Архівавана 4 снежня 2005. і адным з лепшых 100 ўніверсітэтаў Еўропы.

Цікавыя факты

• у 1937 годзе венгерскі біяхімік Альберт Сент-Дзьёрдзы (1893—1986) атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне за даследаванне працэсаў біялагічнага акіслення і вылучэння ў крышталічным выглядзе вітаміну С. Цікава, што крышталічны вітамін С вучоны атрымаў ва ўніверсітэцкай лабараторыі Сегеда з чырвонага перцу, які здаўна і ў велізарнай колькасці вырошчваецца непадалёк ад горада.
• Сегед славіцца сваёй каўбасой — Pick-szalámi. Менавіта тут 200 гадоў таму мясцовыя кулінары прыдумалі адмысловую вэнджаную каўбасу з дадаткам папрыкі і чорнага перцу. Каб пахваліцца майстэрствам, лепшыя кулінары горада кожную восень удзельнічаюць у так званым «каўбасным» фестывалі.

Гарады-пабрацімы

•  Săcueni^[d], Румынія
•  Weinan^[d], Кітай (1999)
•  Адэса, Украіна (1957)^[…]
•  Варна, Балгарыя
•  Дармштат, Германія (1990)
•  Кембрыдж, Вялікабрытанія (1987)
•  Котар, Чарнагорыя (2001)
•  Ларнака, Кіпр (6 лістапада 1993)^[…]
•  Лодзь, Польшча (19 мая 2008)^[…]
•  Льеж, Бельгія (2001)^[…]
•  Ніца, Францыя (1969)
•  Парма, Італія (1988)
•  Пула, Харватыя (2003)
•  Рахіў, Украіна (1939)
•  Ротэрдам, Нідэрланды
•  Субаціца, Сербія (17 чэрвеня 1966)^[…]
•  Таліда, ЗША (1990)
•  Турку, Фінляндыя (1971)
•  Тымішаара, Румынія (27 студзеня 1998)^[…]
•  Тыргу-Мурэш, Румынія (1997)

Літаратура

• Сегед // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 292. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
• Се́гед // Большой словарь географических названий (руск.) / Гл. ред. В. М. Котляков. — Екатеринбург: У-Фактория, 2003. — С. 575. — 832 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-94799-148-9.
• Се́гед // Т. 23. Сафлор — Соан. — М. : Советская энциклопедия, 1976. — С. 161. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)