Евангелле паводле Яна

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці

Евангелле паводле Яна - адна з кніг Бібліі, якая ўвайшла ў спіс кніг Новага Запавету. Размяшчаецца пасля Евангелля паводле Лукі перад кнігай Дзеянняў Апосталаў.

Аўтарства[правіць | правіць зыходнік]

Эль Грэка. Евангеліст Ян.

Як і ў астатніх Евангеллях імя аўтара ў кнізе не згадваецца. Згодна паданням аўтарам Евангелля з’яўляецца Ян, сын Зеведзея, адзін з самых блізкіх вучняў Хрыста. З сінаптычных Евангелляў вядома, што Ян належаў да тых вучняў, якіх Ісус прызваў адных з першых. Ён таксама ўваходзіў у лік асабліва блізкіх і давераных сяроў Ісуса, “так званую” тройку апосталаў: Петр, Якаў і Ян. Гэтыя апосталы прысутнічалі пры ўсіх важных новазапаветных падзеях. Паданні называюць Яна любімым вучням Хрыста, якому і належыць чацвёртае Евангелле. Аднак нідзе ў Евангеллі Ян не названы па імяні. З кнігі Дзеянняў апосталаў вядома, што Ян і надалей адыгрываў важкую ролю ў жыцці маладой царквы, апостал Павел называе Яна адным з слупоў царквы. Лічыцца, што Яну таксама належыць яшчэ тры ліста і кніга Адкрыцця.

Месца і час напісання Евангелля[правіць | правіць зыходнік]

Згодна паданням Ян дажыў да вельмі старога ўзросту да пачатку праўлення імператара Траяна. Евангелле прызначалася для цэркваў Малой Азіі, дзе праходзілі апошнія гады жыцця апостала. Евангелле было напісана пазней за сінаптычныя Евангеллі, у канцы 1 ст., у 90-100гг. Знойдзены старадаўні папірус Райлендса, які адносіцца да пачатку 2 ст., падцвяржае такі погляд. Аб познім характары напісання Евангелля сведчыць і развітое багаслоўе, так званае высокае хрысталогія. Месцам напісання Евангелля лічыцца Ефес.

Асаблівасці Евангелля[правіць | правіць зыходнік]

Евангелле значна адрозніваецца ад трох іншых, сінаптычных Евангелляў. Ян апісвае тры гады служэння Ісуса, прычым у адрознення ад сінаптычных Евангелляў , у Ерусаліме і Іудзеі, але не ў Галілеі. У чацветрым Евангеллі няма многіх важных падзей трох Евангелляў, але ёсць другія падзеі. Так, у ім адсутнічаюць такія падзеі, як уваскрасенне дачкі Іаіра, Пераўтварэнне, Гефсіманская малітва, устаноўчыя словы імшы. З усіх цудаў, створаных Ісусам, у Евангеллі супадаюць з сінаптычнымі толькі два: павелічэнне хлеба і хаджэнне па вадзе. Таксама Ян нідзе не піша пра то, што Ісус выганяў бесаў. Усіх жа цудаў у Евангеллі толькі восем, яны выключна выразныя і з’яўляюцца прарывам Божай рэчаістасці ў свет. Існуюць меркаванні, што евангеліст імкнуўся дапоўніць евангелістаў-сіноптыкаў ці хацеў выправіць іх.

Ян пачынае сваё апавяданне не з нараджэння Ісуса. Для аўтара Хрыстос мае адвечную гісторыю, месца дзеяння – Сусвет, гэта Логас, адвечнае Божае слова. Больш ніхто з евангелістаў не кажа так ясна і вызначальна пра Божую сутнасць Ісуса: Ён першапачаткова быў з Богам, Ён быў Богам, усё было створана праз Яго, Ён быў жыццём і светам для сусвету. Гэта Ён явіў Божую славу і Айца, як ніхто апроч Яго. Выява Ісуса велічна, Ён паўстае як Валадар, нехай толькі адзінкі і зразумелі гэта, завяршае Сваё служэнне, узносячыся на Трон, якім з’яўляецца Крыж, з магутным і пераможным крыкам: “Збылося!”

Папірус 125 г. з тэкстам Евангелля.

Адрозніваецца Евангелле ад сінаптычных і стылям апавядання. У творы няма звыклых для сіноптыкаў кароткіх і яскравых прыпавесцяў, паэтычных параўнанняў і метафар, афарызмаў, прыказак і загадак. У Евангелле Ісус прамаўляе дліннымі гаворкамі са шматлікімі паўтарамі з логікай, не зразумелай для сучаснага чытача – яна не прамалінейная і паслядоўная, а спіралепадобная. Стыль гэтага апавядання велічны і павольны, амаль літургічны. У ім Ісус кажа пра Сабе, адкрываючы такім чынам Божую сутнасць. У Евангеллі няма той эсхаталагічнай напружаннасці, якая прысутнічае ў астатніх Евангеллях і творах Паўла. Згодна Яну Суд з аднаго боку яшчэ будзе, але ён ужо праходзіць і зарас – тут і цяпер. Усялякі, хто паверыў у Хрыста, перайшоў ад смерці да жыцця. Божае Валадарства прыйшло разам з Ісусам, вернікі ўжо знаходзяцца ў Валадарстве; яны знаходзяцца разам з Ісусам, а Ён з імі.

Пачатак Евангелля ад Яна ў Астрамірскім Евангеллі

Усе гэтыя акалічнасці кнігі могуць тлумачыцца гістарычнымі абставінамі. Хрысціянства ставівіцца значна больш уплывовым і пазнавальным і адзялаецца ад іудаізму. Таму аўтар ставіць на мэту падмацаваць веру тых хрысціян, якія парвалі з рэлігіяй бацькоў. Таксама ў той час з’яўляюцца шматлікія ерасі, якія адмаўлялі рэальнасць увасаблення і ўваскрэсення Хрыста, таму Ян жадае як падмацаваць веру, дык і перамагчы ілжэвучэнні.

Структура кнігі[правіць | правіць зыходнік]

Евангелле складаецца з 21 раздзела. З некаторымі адрозняннямі структура твора амаль тая ж, што і ў астатніх Евангеллях. Апавяданне пачынаецца з Яна Хрысціцеля і сканчваецца смерцю і ўваскрасеннем Хрыста. Пасля велічнага пралогу ідзе не вельмі вялікае апавяданне пра дзейнасць Ісуса ў Галілеі, пасля якога падзеі пераносяцца ў Ерусалім і Іудэю. Асобную ролю ў апавяданні займаюць падзеі падчас святаў Аднаўлення Храма, дзе адбываюцца жорскія спрэчкі пра Асобу Хрыста (раздзелы 7-10). Амаль палову Евангелля займаюць падзеі апошніх дзён жыцця Ісуса. У раздзелах 13-17 апавядаецца пра апошнюю велікодную імшу, аповяд амаль цалкам складаецца з гаворак Ісуса, у іх Хрыстос навучае вучняў, якія праз невялікі час павінны застацца аднымі, без свайго Настаўніка. Вершыняй Евангелля з’яўляецца Крыж – галоўная падзея дзейнасці Хрыста згодна з воляй Айца для ўратавання чалавецтва. Апошні (21) радзел апавядае пра з’яўленне ўваскрэслага Ісуса сваім вучням у Галілеі і адрозніваецца па стылю і мове ад астатняга Евангелля, што дало падставу некаторым даследчыкам лічыць, што раздзел мог быць напісаны вучнямі Яна пасля яго смерці.

Кароткі план Евангелля[правіць | правіць зыходнік]

  • Пралог (1:1-18)
  • Пачатак дзейнасці Ісуса (1:19-51)
  • Служэнне Ісуса ў Галілеі і Ерусаліме (2:1-7:9)
  • Служэнне ў Ерусаліме і Іудэі (7:10-12:50)
  • Апошнія дні ў Ерусаліме (13:1-17:26)
  • Укрыжаванне Ісуса (18:1-19:42)
  • Уваскрасенне Хрыста (20:1-31)
  • З’яўленне Ісуса ў Галілеі. Эпілог (21:1-25)

У Сеціве[правіць | правіць зыходнік]

Евангелле паводле Яна ў перакладзе В. Сёмухі

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • В.Н. Кузнецова. Евангелие от Иоанна. Комментарий. Общедоступный Православный Университет. 480 стр., 2010, ISBN: 978-5-87507-282-6
  • Новый завет. Комментарий к Библии под ред. А. П. Лопухина. 2006. ISBN: 978-5-9989-18087.
  • Аверинцев С. Собрание сочинений. Дух и литера, 2004, 500 стр. ISBN: 9667888843.
  • Дюмулен П. Дюмулен П. Евангелие от Иоанна. Комментарий. ISBN: 5900086453.