Нямецкі алфавіт

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Рукапісныя літары нямецкага алфавіта

Сучасны няме́цкий алфаві́т — алфавіт на лацінскай аснове, які ўжываецца для пісьма на нямецкай мове. Складаецца з 26 пар лацінскіх літар: A a, B b, C c, D d, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, T t, U u, V v, W w, X x, Y y, Z z. Акрамя іх у нямецкім алфавіце ёсць тры умлауты Ä ä, Ö ö, Ü ü і лігатура ß. Апошнія падпарадкоўваюцца алфавітнаму парадку, г. зн. у слоўніках ідуць адразу пасля A a, O o, U u і падвоенай ss, адпаведна. У асобных выпадках ужываюцца дадатковыя варыянты літар, але гэта характэрна толькі для некаторых дыялектаў і для слоў іншамоўнага паходжання ў нямецкай мове.

Транскрыпцыя[правіць | правіць зыходнік]

Ніжэй прыведзена табліца з правіламі чытання нямецкіх літар.

Літара Назва Гук Прыклад Заўвагі
A a [aː] /a/, /a:/ Band, Tag пасля i і j чуецца як ja — Maria; ai — дыфтонг /aɪ̯/ (ай); ae — чуецца ä; au — дыфтонг /aʊ̯/; падвоенае aa можа чытацца падоўжана — Haar
Ä ä [ɛː] /ε/, /ε:/ Hände, Ähre перад u — дыфтонг /ɔʏ̯/ (оу)
B b [beː] /b/ Bruder
C c [tseː] сустракаецца ў спалучэнні з іншымі літарамі: з h утварае букваспалучэнне ch, якое чуецца як /x/ ці /ç/; ck — /k/; у chs — /ks/; tsch — /t͡ʃ/; рэдка адна c чуецца як /t͡s/ (перад e, i)
D d [deː] /d/ ausdenken
E e [eː] /ε/, /ə/, /e:/ kennen, bekannt, See ie — /i:/, oe — /ø:/; ei, ey, ai, ay — дыфтонг /aɪ̯/
F f [ɛf] /f/ Fracht такі ж гук перадае нямецкая літара v
G g [geː] /g/, /ʒ/, /ç/ gut, Genie, König
H h [haː] /h/ heute часта h увогуле не чытаецца, напрыклад, паміж галоснымі і ў канцы слова — gehen, weh
I i [iː] /ı/, /i:/ bitten, Vieh в ie — /i:/; ei, ai — /aɪ̯/
J j [jɔt] /j/, /ʒ/ jung, Journalist
K k [kaː] /k/ Kette у букваспалучэнні ck — таксама /k/
L l [ɛl] /l/ Flöte
M m [ɛm] /m/ Stimme
N n [ɛn] /n/ senden
O o [oː] /ɔ/, /o:/ offen, Kohl у букваспалучэнні oe — /ø:/
Ö ö [øː] /œ/, /ø:/ Österreich, zwölf, schön
P p [peː] /p/ Punkt pf — дыфтонг /p͡f/
Q q [kuː] у спалучэнні qu — /kv/
R r [ɛr] /r/ Drache
S s [ɛs] /s/, /z/ Bus, sehen в sp і st — /ʃ/, таксама sch — /ʃ/
ß [ɛs't͡sɛt] /s/ heiß
T t [teː] /t/ Platte
U u [uː] /ʊ/, /u:/ unten, Uhr au — /aʊ̯/, eu, äu — /ɔʏ̯/
Ü ü [yː] /ʏ/, /y:/ Übung, küssen, kühl
V v [faʊ] /f/, /v/ Vater, Vase
W w [veː] /v/ Wolken
X x [iks] перадае гукаспалучэнне /ks/ — Max
Y y ['ʏpsilɔn] /ʏ/, /y:/ Ypsilon, Typ
Z z [t͡sɛt] /t͡s/ dreizehn

Нямецкая пісьменнасць[правіць | правіць зыходнік]

Першыя крыніцы нямецкай пісьменнасці адносяцца яшчэ да старажытнаверхненямецкага перыяду развіцця нямецкай мовы ці нават раней. Практычна да XII стагоддзя ўжывалася Рунічнае пісьмо, якое пазней было поўнасцю выцеснена лацініцаю. У XV—XVI стагоддзях быў пашыраны шрыфт швабахер (Schwabacher) з групы гатычных шрыфтоў[1].

Гатычным пісьмом нямецкія літары пісаліся практычна да пачатку XX стагоддзя, у прыватнасці — узніклай у XVII—XVIII стст. фрактураю (Fraktur)[2]. З канца XIX стагоддзя шырока распаўсюдзілася антыква, але афіцыйна яна была прызнана толькі пасля Лістападаўскай рэвалюцыі ў 1918 годзе. Антыква лічылася больш простым і лёгка ўспрымальным шрыфтам, чым ломанае гатычнае пісьмо. У 1920-30-я гады ўжываўся шрыфт Зютэрліна (Sütterlinschrift)[3].

Фрактура

Fraktur letter A.pngFraktur letter B.pngFraktur letter C.pngFraktur letter D.pngFraktur letter E.pngFraktur letter F.pngFraktur letter G.pngFraktur letter H.pngFraktur letter I.pngFraktur letter J.pngFraktur letter K.pngFraktur letter L.pngFraktur letter M.pngFraktur letter N.pngFraktur letter O.pngFraktur letter P.pngFraktur letter Q.pngFraktur letter R.pngFraktur letter S.pngFraktur letter T.pngFraktur letter U.pngFraktur letter V.pngFraktur letter W.pngFraktur letter X.pngFraktur letter Y.pngFraktur letter Z.pngFraktur letter A-umlaut.pngFraktur letter O-umlaut.pngFraktur letter U-umlaut.png

У гітлераўскай Германіі зноў былі паспрабавалі адрадзіць стары шрыфт імперыі, які таксама выкарыстоўваўся ў нацысцкай прапагандзе: лічылася, што такое пісьмо адлюстроўвае характар сапраўдных немцаў. Але гэта практыка не мела поспеху па дзвюх прычынах. Па-першае, Гітлер апасаўся, што на гарнітуру літар паўплывала яўрэйскае квадратнае пісьмо. Па-другое, чытаць надпісы на фрактуры было цяжка. Сёння выкарыстоўваецца звычайны друкарскі набор літар, ранейшыя ж шрыфты ўжываюцца толькі ў дэкаратыўных мэтах.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Friedrich Beck. „Schwabacher Judenlettern“ - Schriftverruf im Dritten Reich — Verlag für Berlin-Brandenburg, 2006. — ISBN 3-86650-344-X.
  2. Fraktur. ИнъязСервис - Изучение иностранных языков. Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2012. Праверана 26 лістапада 2011.
  3. Шрифт Зюттерлина. ИнъязСервис - Изучение иностранных языков. Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2012. Праверана 26 лістапада 2011.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Носков С. А. Немецкий язык для поступающих в вузы — Мн., 2002. — 415 с. — ISBN 985-06-0819-6.
  • Regeln und Wörterverzeichnis. Überarbeitete Fassung des amtlichen Regelwerks 2004 — München und Mannheim: Rat für deutsche Rechtschreibung, 2006.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]