Лістападаўская рэвалюцыя

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Лістападаўская рэвалюцыя
Асноўны канфлікт: Наступствы Першай сусветнай вайны; Рэвалюцыі 1917–1923
Alfred Grohs zur Revolution 1918 1919 in Berlin Große Frankfurter Straße Ecke Lebuser Straße Barrikade Kampf während der Novemberrevolution in Berlin 02 Bildseite Schaulustige.jpg
Барыкады ў Берліне ў студзені 1919 года падчас паўстання спартакістаў.
Дата

Першая стадыя: 29 кастрычніка 1918 — 9 лістапада 1918
Другая стадыя: 3 лістапада 1918 — 11 жніўня 1919

Месца

Германія

Вынік

Перамога Веймарскай рэспублікі

Праціўнікі
Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Германская імперыя (1918) Сцяг Германіі Веймарская рэспубліка (1918–1919)
Socialist red flag.svg Свабодная Сацыялістычная Германская Рэспубліка

Падтрымка
Flag of the Russian SFSR (1918-1920).svg Расійская СФСР
Flag of Ukrainian SSR (1919-1929).svg Украінская ССР

Камандуючыя
Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Вільгельм II
Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Людвіг III
Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Эрых Людэндорф
Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Максіміліян Бадэнскі
Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Лейтэнант Штайнхасэр

Сцяг Германіі Фрыдрых Эберт
Сцяг Германіі Густаў Носке
Сцяг Германіі Вільгельм Гронер
Socialist red flag.svg Роза Люксембург
Socialist red flag.svg Курт Эйснер
Socialist red flag.svg Карл Радэк
Socialist red flag.svg Карл Лібкнехт
Socialist red flag.svg Леа Ёгіхес
Socialist red flag.svg Клара Цэткін
Socialist red flag.svg Эрнст Толер
Socialist red flag.svg Густаў Ландаўэр
Socialist red flag.svg Ойген Левінэ
Socialist red flag.svg Паўль Леві
Сілы бакоў
Страты
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Лістападаўская рэвалюцыя (ням.: Novemberrevolution), або Германская рэвалюцыя — грамадзянскі канфлікт, які пачаўся ў Германскай імперыі ў канцы Першай сусветнай вайны і прывёў да змены імперскага ўрада на рэспубліку. Рэвалюцыйны перыяд працягваўся з лістапада 1918 года да ўсталявання ў жніўні 1919 года рэспублікі, якая пазней стала вядомай як Веймарская рэспубліка.

Карані рэвалюцыі ляжаць у паразе Германіі ў Першай сусветнай вайне і сацыяльнай напружанасці, якая з'явілася неўзабаве пасля гэтага. Першыя акты рэвалюцыя былі выкліканы палітыкай вярхоўнага камандавання нямецкімі узброенымі сіламі і адсутнасцю яго каардынацыі з ваенна-марскім камандаваннем. Ва ўмовах паразы, ваенна-марское камандаванне настойвала на спробе паскорыць пераломную бітву супраць Брытанскага каралеўскага флота і пачаць яе 24 кастрычніка 1918 года, але бітва наогул не адбылася. Замест таго, каб падпарадкоўвацца загадам і пачаць падрыхтоўку для барацьбы з брытанцамі, нямецкія матросы ўзначалілі паўстанні ў марскіх партах Вільгельмсхафена 29 кастрычніка і Кіля ў пачатку лістапада. Гэтыя выступы распаўсюдзілі дух грамадзянскіх беспарадкаў у Германіі, што ў канчатковым выніку прывяло да абвяшчэння рэспублікі 9 лістапада. Неўзабаве пасля гэтага імператар Вільгельм II адрокся ад прастола і пакінуў краіну.

Рэвалюцыянерам, натхнёным ідэямі сацыялізму, не ўдалося перадаць уладу «саветам», як гэта зрабілі бальшавікі ў Расіі, бо кіраўніцтва Сацыял-Дэмакратычнай Партыі Германіі (СДПГ) было супраць іх стварэння. Замест гэтага, СДПГ стварылі нацыянальны сход, які павінен быў стаць асновай парламенцкай сістэмы кіравання. Баючыся пачатку татальнай грамадзянскай вайны ў Германіі паміж рабочымі і рэакцыйнымі кансерватарамі, СДПГ не планавала цалкам пазбавіць былыя вышэйшыя класы Германіі ўлады і прывілеяў. Замест гэтага, яна імкнулася інтэграваць іх у новую сацыяльна-дэмакратычную сістэму. У гэтым пачынанні СДПГ шукалі саюза з Вярхоўным камандаваннем узброенымі сіламі. Гэта дазволіла арміі і фрайкарам (нацыялістычным апалчэнцам) сілай задушыць паўстанне крайне левых спартакістаў 4–15 студзеня 1919 года. Таксама саюз палітычных сілаў паспяхова задушыў паўстанні крайне левых у іншых частках Германіі, у выніку чаго сітуацыя ў краіне была цалкам улагоджана пазней у 1919 годзе.

Выбары ў новы Веймарскі Нацыянальны сход былі праведзены 19 студзеня 1919 года. Рэвалюцыя скончылася 11 жніўня 1919 года, калі была прынятая Веймарская канстытуцыя.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Пачалася рэвалюцыя з матроскага паўстання ў Вільгельмсхафене і Кілі, і праз некалькі дзён ахапіла ўсю Германію. 9 лістапада 1918 года кайзер Вільгельм II пад ціскам начальніка генштаба Гронера, які лічыў працяг ваенных дзеянняў бессэнсоўным, быў вымушаны прыняць рашэнне бегчы з краіны (афіцыйна ён адрокся ад прастола 28 лістапада ў Нідэрландах). Апоўдні 9 лістапада 1918 года Германія была абвешчана рэспублікай. Да ўлады прыйшлі прадстаўнікі сацыял-дэмакратычнай партыі (СДПГ).

Камуністы пад кіраўніцтвам Карла Лібкнехта і Розы Люксембург, якія патрабавалі далейшага разгортвання рэвалюцыі і абвяшчэння ў Германіі савецкай улады, паднялі мяцеж у студзені 1919 года супраць сацыял-дэмакратаў. Узнікла рэальная небяспека грамадзянскай вайны. Мяцеж здушылі атрады фрайкора пад кіраўніцтвам Г. Носке, Лібкнехт і Люксембург былі забіты без суда.

У Баварыі рэвалюцыя прывяла да ўзнікнення незалежнай Баварскай (глава Курт Эйснер), а затым Баварскай Савецкай рэспублікі (глава Эрнст Толер), якая таксама была разгромлена арміяй і атрадамі фрайкора.

Фармальна рэвалюцыя завяршылася 11 жніўня 1919 года, калі прэзідэнт рэспублікі Эберт падпісаў Веймарскую канстытуцыю.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Commons